ERKEN VE ORTA KALKOLİTİK DÖNEM’DE BATI ANADOLU’DA TEKSTİL ÜRETİMİ: GÜLPINAR BULUNTUSU AĞIRŞAKLARININ İŞLEVLENDİRİLMESİ
Öz
Antik
Troas bölgesinin önemli bir kutsal alanı olan Smintheion bünyesinde yapılan
arkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkan Erken Kalkolitik 2 (Gülpınar II) ve
Orta Kalkolitik dönem (Gülpınar III) yerleşimleri Batı Anadolu Erken ve Orta
Kalkolitik dönem toplumlarında tekstil üretimi ile ilgili önemli veriler
sunmaktadır. Prehistorik dönemde Anadolu’da tekstil üretiminin dolaylı
arkeolojik kanıtları arasında ağırşaklar, tezgâh ağırlıkları, makaralar ile
çanak çömlek kaidesi üzerindeki negatif yün, keten ve hasır izleri
sayılabilmektedir. Tekstil üretimine ait direkt arkeolojik veriler ise
karbonize olmuş bir şekilde günümüze kadar ulaşan kumaş kalıntılarıdır.
Kalkolitik Gülpınar yerleşmesinde yapılan kazı çalışmaları sırasında ise
tekstil üretiminin dolaylı arkeolojik kanıtları arasında ağırşaklar ve yoğun
bir şekilde çanak çömlek kaidesi üzerindeki negatif yün ve keten izleri olduğu
görülmektedir. Bu kanıtlar aynı zamanda tekstil üretimi, dokumacılık ve
hasırcılığın yerleşimde önemli bir zanaatçılık aktivitesi olduğunu
göstermektedir. 2004-2014 kazı sezonlarında ele geçen toplam 39 ağırşak
incelenerek kataloglanmıştır. Ağırşak olarak tanımlanan objeler kilden örnekler
olup tipolojik olarak 6 farklı forma sahip olduğu görülmektedir. En sık
karşılaşılan tipler bikonik, yarı oval ve basık yarımküre ve kesik koni formlu
ağırşaklardır. Farklı tipte ve ağırlıkta ağırşakların bulunması dokumacılık
için farklı kalınlıklarda iplerin üretilme olasılığını göstermektedir. Diğer
yandan ele alınan ağırşaklar Gülpınar ve çevresindeki köylerde geleneksel
dokumacılıkta kullanılan etnografik örnekler ile yapılan analojik
değerlendirmelerden de yararlanılmıştır. Bu çalışma ile tanıtılan ağırşak
tiplerinin prehistorik insanların tekstil üretim geleneklerini anlamamıza ve kullandıkları
objelerin işlevlendirilmesine katkı sunması umulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksoy, Aslı. "Çanakkale-Ayvacık Yöresi Halılarının Teknik, Renk ve Desen Özellikleri," in Ayvacık Değerleri Sempozyumu (29-30 Ağustos), A. Akdemir, et al., (eds.), 2008, Çanakkale, 305-321.
- Alexandrova, Ralitsa. “Ceramic Spindle Whorls, Loom Weights and Vaira”, Sarnevo, Pits from the Late Neolithic, Early and Late Iron Age, and the Roman Period, Volume 1: The Late Neolithic pit field, K.Bacvarov, M.Tonkova;G.Gatsarov (eds.), Sofya, 2017, 345-362.
- Barber, E.J.W. Prehistoric Textiles: The Development of Cloth in the Neolithic and Bronze Ages with Special Reference to the Aegean. Princeton 1991.
- Burnham, Harold B."Catal Hüyük: The Textiles and Twined Fabrics", Anatolian Studies 15, 1965, 169-174.
- Büken, Rengin. “Çatalhöyük Tesktilleri ve Teknik Analizleri”, Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi 3, 2003, 79-86.
- Carington Smith, Jill. “The Spinning and Weaving Implements”, Servia I, Anglo-Hellenic Rescue Excavations 1971-73, The British School at Athens 2000, 207-263.
- Caymaz, Tayfun. Yeni Buluntular Işığında Orta Batı Anadolu Kalkolitik Dönem Kültürü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2010, Ege Üniversitesi.
- Chohadzhiev, Stefan. Slatino - Prehistoric Settlements, 2006.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Temmuz 2018
Gönderilme Tarihi
6 Nisan 2018
Kabul Tarihi
31 Mayıs 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 28 Sayı: 2
Cited By
Gökçeada Uğurlu-Zeytinlik Yerleşmesinin Kalkolitik Dönem Kültür Katları Üzerine Bir Değerlendirme
Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.18026/cbayarsos.889712Idyma Antik Kenti’nden Ele Geçen Ağırlık Ve Ağırşak Örnekleri
Ege Sosyal Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.70029/esbd.1656656Ege Bölgesindeki El Dokuması Kumaşların Sürdürülebilirlik Kapsamında Lüks Modada Kullanılması
Turkish Journal of Fashion Design and Management
https://doi.org/10.54976/tjfdm.1678827