Araştırma Makalesi

KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ

Sayı: 33 21 Mayıs 2022
PDF İndir
TR EN

KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ

Öz

Newton fiziğinde köklü bir yere sahip olan nedensellik ilkesi, maddenin parçacıklı yapısının keşfinden sonra gelişen kuantum fiziğinde ortaya çıkan süreksizlik, belirsizlik, dalga fonksiyonunun çöküşü gibi bulgularla ciddi şekilde sorgulanır ve hatta reddedilir hale gelmiştir. Nitekim kuantumun Kopenhagcı yorumu, makro düzeyde istatistiksel bir nedensellikten söz edebilsek bile, mikro düzeyde doğaya içkin bir nedenselliğin bulunmadığını savunmuştur. Buna karşın Einstein ve onu izleyen kimi fizikçiler, kuantum teorinin eksik olabileceğini veya farklı yorumlanabileceğini, bu yüzden doğaya içkin nedenselliğin reddi konusunda aceleci davranmamak gerektiğini savunmuşlardır. Onlara göre, belki de mikro düzeyde nedenselliğin aleyhine gibi görünen durumlar, ontolojik değil epistemolojik kaynaklıdır; bundan emin olmak gerekir. Bu iddia aslında sorunu felsefi bir bağlama taşımakta, ontolojik ve epistemolojik olan arasında bir ayrım yaparak, epistemik gerekçelerle ontolojik nedenselliğin reddinin sorunlu olabileceğini ima etmektedir. Ancak süreç içerisinde Kopenhagcıların, kuantum düzeyinde, ontolojik bir ilke olarak nedenselliğin işlemediği düşüncesi fizikçilerin çoğunluğunu ikna etmiş ve doğaya içkin bir nedenselliğin bulunmadığı düşüncesi genel kabul görmüştür. Fakat süreç içerisinde Einstein’ı takip ederek bu düşünceye karşı çıkan fizikçiler de yetişmiştir. İşte bu çalışmanın amacı, kuantum fiziğinin Kopenhag yorumuna karşı Einstein ile başlayan ve doğaya içkin nedenselliğin bulunduğu iddiasını dillendiren yaklaşımın geldiği noktayı, Einstein sonrası çalışmalar ve yorumlar ışığında ortaya koymaktır. Böylelikle aslında, doğaya içkin bir nedenselliğin bulunup bulunmadığı konusundaki tartışmaların tümüyle sonlanmadığını, bu konuda hala felsefi ve bilimsel düzlemde lehte ve aleyhte pek çok argümanın geliştirildiğini göstermeyi umuyoruz.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aspect, Alain, Philippe Grangier, and Gérard Roger. “Experimental tests of realistic local theories via Bell’s theorem”, Physics Review Letter 47 (1981): 460–463; ibid. ‘Experimental realization of Einstein-Podolsky-Rosen-Bohm Gedankenexperiment: A new violation of Bell’s inequalities”, Physics Review Letter, 49 (1982): 91–94
  2. Ball, Philip. Tuhafı Aşma Zamanı, çev. Nedim Çatlı, İstanbul: Kolektif Kitap: 2019
  3. Bell, John S., Isham, C., Penrose, R., Sciama, D. “Quantum mechanics for cosmologists”, John S Bell On The Foundations Of Quantum Mechanics (2001): 99-125, Erişim Tarihi: 12 Şubat, https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=pufUCgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA99&dq=J.+S.+Bell,+%E2%80%98Quantum+Mechanics+for+Cosmologists&ots=ARatmqj0K7&sig=X1EwKCSFkHVtkxEjGlBBj-wkd_0&redir_esc=y#v=onepage&q=solipsism&f=false
  4. Belousek, Darrin W. “Einstein’s 1927 unpublished hidden-variable theory: It’s background, context and significance”, Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics, 27.4 (1996): 437-461, https://doi.org/10.1016/S1355-2198(96)00015-9
  5. Ben-Menahem, Yemima. “Quantum theory and the flight from realism”, Book reviews / Studies in History and Philosophy of Modern Physics 33 (2002): 587-591, doi: 10.1016/S1355-2198(02)00022-9
  6. Bohm, David. Causality and Change İn Modern Physics, London: Routledge & Kegan Paul, 1996.
  7. Bohm, David. “A suggested interpretation of the quantum theory in terms of ‘hidden’ variables” (parts I and II) Physics Review, 85 (1952): 166-193, Erişim Tarihi: 12 Şubat, https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.85.166
  8. Bohr, Niels. “Quantum mechanics and physical reality”. Nature 136.3428 (1935): 65-65, https://doi.org/10.1038/136065a0

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Felsefe

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

21 Mayıs 2022

Gönderilme Tarihi

14 Şubat 2022

Kabul Tarihi

13 Nisan 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 33

Kaynak Göster

Chicago
Şeker, Mehmet Emin, ve Hasan Aydın. 2022. “KUANTUM TEORİSİ BAĞLAMINDA EINSTEIN’IN NEDENSELLİK DÜŞÜNCESİ VE ETKİLERİ”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, sy 33: 297-328. https://doi.org/10.53844/flsf.1072633.

Dergimiz 2024 yılından itibaren ikisi olağan biri dosya konulu özel sayı olmak üzere 3 sayı olarak, Mayıs (olağan sayı) Eylül (özel sayı) ve Aralık (olağan sayı) aylarında yayınlanacaktır. 

Özel sayılarımızda yalnızca dosya kapsamında yer alan makalelere yer verilecektir. Makalenizi gönderirken hangi sayıda değerlendirilmesini istediğinizi bir notla bildirmeniz karışıklıkları önleyecektir.


İlginiz için teşekkür ederiz.