NIETZSCHE'YE GÖRE TRAGEDYANIN YAŞAMDAKİ İZİ: DİONYSOS'UN SESİ

Öz

NİETZSCHE’YE GÖRE TRAGEDYANIN YAŞAMDAKİ İZİ: DİONYSOS’UN SESİ Leyla KILINÇ Zafer YILMAZ* ÖZ Nietzsche, sanayi devriminin insan yaşamındaki olumsuz etkisinin yansımasını, bir yüzyıl sonra nihilizm olarak adlandırmıştır. Sanayi devrimi, 19. yüzyılın insanının yaşamını makineleştirmiş, makineleşen insanın üzerine, yaşamın anlamı boşunalık olarak yapışmıştır. Felsefesinin ereğini nihilizm sorununa çıkış yolu aramak olarak belirleyen Nietzsche, Yunan tragedyalarını da bu erek için mercek altına almıştır. Yunan Tragedyalarının, 21. yüzyılda bile merak edilmesinin nedeni, gizemli sanat tanrısı Dionysos’un izlerinin, tragedyanın o yakıcı müziğinde ve bu müziğin doğurduğu mythtosta saklı olmasıdır. Bu gizemli durum, Nietzsche’yi, tragedyalarda Dionysos’un izini sürmeye sevk etmiştir. Nietzsche’ye göre, tragedyadaki Dionysos’un bu izi, yaşamın estetik bir fenomen olarak değerlendirilmesinin adresidir. Tragedyaların ilk kez felsefi açıdan değerlendirilmesi niteliğini taşıyan Poetika’da Aristoteles, tragedyanın can damarının mythos olduğunu, mythtosun kaynağının da Dithyrambos korosu olduğunu belirtmektedir. Koro Antik Yunan’da, Dithyrambos şenliklerinde tragedyaların asli unsurudur ve bu şenliklerde seçilen tragedyaların da Dionysos kaynaklı olması asli kriterdir. Bu kriter, daha sonra Euripides eliyle, Deus ex machina yöntemiyle göz ardı edilmiş ve tragedyalardan Dionysos unsuru çıkarılmıştır. Nietzsche’ye göre, tıpkı sanayi devriminin insanın yaşamını makineleştirip yaşamın gizini yok ettiği gibi, tragedyalara sokulan Deus ex machina da tragedyayı öldürmüştür. Bu çalışmada, Nietzsche’nin değerlendirmesiyle tragedya ve onun müziğinin Antik Yunan halkı üzerindeki etkisi incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Nietzsche
• Tragedya
• Koro
• Müzik
• Dionysos

THE TRACE OF TRAGEDY IN LIFE ACCORING TO NIETZSCHE: THE VOICE OF DIONYSUS

Abstract

THE TRACE OF TRAGEDY IN LIFE ACCORING TO NIETZSCHE: THE VOICE OF DIONYSUS ABSTRACT Nietzsche defined the negative impact of the Industrial Revolution on human life as nihilism a century later. The Industrial Revulation mechanized the life of the 19th century human and Nietzsche, identifying the meaninglessness of life as a void, examined Ancient Greek tragedies with this purpose. The reason why Greek Tragedies are still wondered about in the 21st century is likely due to the traces of the mysterious art god Dionysus, hidden in the mythos generated by the burning music of tragedy. This mysterious situation has led Nietzsche to trace Dionysus in tragedies. According to Nietzsche, the trace of Dionysus in tragedy is a trace that should be evaluated as an aesthetic phenomenon in life. The first pholosophical evaluaiton of tragedies is attributed to Aristotle in his Poetics, which carries a philosophical guality. Aristotle indicates that the vital vein of tragedy is its mythos, and that the mythos originates from the Dithyramb chorus. The chorus, which was originally part of the Dithyramb festivals in Ancient Greece, is also the fundamental element of tragedies, and these festivals selected tragedies were often sourced from Dionysian cults. This criterion, later ignored by Euripides, has led to the removal of Dionysus from the tragedies by means of Deus ex machina. According to Nietzsche, tragedies are not just a reflection of mechanized life but serve to reveal a profound and meaningful essence. Nietzsche’s critical look at the tragic genre, considering the intertwining of life and art, is essentially a meditation on the role of music and chorus in Ancient Greek society and their aesthetic impact on the human experience.

Keywords

• Netzsche
• Tragedy
• Chorus
• Music
• Dionysus

Kaynakça

1. Aristoteles. Poetika. Çeviren İsmail Tunalı. 10.Basım. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2002.
2. Aristoteles. Poetika. Şiir Sanatı Üzerine. Çeviren Nazile Kalaycı. 1.Basım. Ankara: Pharmakon Yayınevi, 2017.
3. Bonnard, Andre. İnsan ve Tragedya. Çeviren Yaşar Atan. 1.Basım. İstanbul: Evrensel Basım Yayın, 2004. Dürüşken, Çiğdem. Antikçağ Felsefesi Homeros’tan Augustinus’a Bir Düşünce Serüveni. 7. Baskı. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 2023.
4. Fery, Luc. Homo Estetıcus Demokrasi Çağında Beğeninin İcadı. Çeviren Devrim Çetinkasap. 1.Basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2024.
5. Friedell, Egon. Antik Yunan’ın Kültür Tarihi. Çeviren Necati Aça. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 2017.
6. Kalaycı, Nazile. “Klasik Tragedyalarda Koronun sesi: Adalet”, Doğu Batı Düşünce Dergisi, 71, no 18 (2014-2015): 251-268.
7. Kalaycı, Nazile. “Daimon’dan eudaimonia’ya Aristoteles’te mutluluk:” Cogito Dergisi, 77, Yaz (2014): 257-274.
8. Kuçuradi, İonna. Nietzsche ve İnsan. 6. Baskı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2016.

9. Latacz, Joachim. Antik Yunan Tragedyaları Tüm Oyunlar Tarihçe İnceleme Yorum, Çeviren Yılmaz Onay. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 2006.
10. Nietzsche, Friedrich. Yunan Tragedyası Üzerine İki Konferans. Çeviren Mahmure Kahraman. 3. Basım. İstanbul: Say Yayınları, 2017.
11. Nietzsche, Friedrich. Tragedyanın Doğuşu. Çeviren Mustafa Tüzel. 12. Basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021.
12. Nietzsche, Friedrich. Şen Bilim. Çeviren Levent Özşar. 2. Basım. Bursa: Asa Kitabevi, 2003.
13. Nietzsche, Friedrich. Putların Alacakaranlığı. Çeviren Mustafa Tüzel. 10. Basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020a.
14. Nietzsche, Friedrich. Ecce Homo, Kişi Nasıl Olduğu Kimse Olur? Çeviren Mustafa Tüzel. 8. Basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020b.
15. Nietzsche, Friedrich. Güç İstenci. Çeviren Nilüfer Epçeli. 4.Baskı. İstanbul: Say Yayınları, 2020c. Platon. Diyaloglar, Gorgias, Söylev Sanatı Üstüne. Çeviren Melih Cevdet Anday. 19. Basım. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2024.
16. Platon. Kriton, ya da Ödev Üstüne. Çeviren Tanju Gökçöl. 19. Basım. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2024.
17. Schopenhauer, Arthur. İsteme ve Tasarım Olarak Dünya. Çeviren A. Onur Aktaş. 2. Basım. Ankara: Doğu-Batı Yayınları, 2020.
18. Thomson, George. Aiskhylos ve Atina Tragedyanın Kökeni. Çeviren Mehmet H. Doğan. 1. Basım. İstanbul: Yordam Kitap, 2021.
19. M.L. West. Ancient Greek Music, London: Calerandon Press, 1992.
20. Yıldız, Necdet. Nietzsche: Yaşam, Dil, Felsefe. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2023.
21. Zeller, Eduard. Grek Felsefesi Tarihi. Çeviren Ahmet Aydoğan. 4. Basım. İstanbul: Say Yayınları, 2022