ŞÖLEN’DE FENOMENOLOJİNİN İZLERİ: SOKRATES BİR FENOMENOLOG OLABİLİR Mİ?

Yıl 2025, Sayı: 42, 45 - 68, 20.12.2025

M. Zeynep Esenyel

https://doi.org/10.53844/flsf.1651198

Öz

ÖZ
Antik Çağ’da fenomenolojinin kökenlerinin izini sürmeye çalışan bu makalenin amacı, fenomenoloji ile Sokratik sorgulama arasındaki benzerliklerin ortaya çıkarılmasıdır. Bu bağlamda her iki felsefe yapma biçiminin kendine özgü metodolojik araçlarının ortak bir paydada buluşabileceğini gösterebilmek adına, Sokrates’in akıl yürütme tarzının bir tür epokhe ve fenomenolojik indirgemeyi ima ettiği iddia edilmektedir. Sokratik sorgulamanın erotik doğasının sağladığı thaumazein’in (felsefi bir merak ve hayret) fenomenolojik betimleme ile benzerliğinin ortaya konulması fenomenolojinin “şeylerin kendilerine geri dönüş çağrısını” kavrayabilmek açısından önemli bazı noktalara işaret etmektedir. Zira Sokratik anlamda bilgisizliğin itirafı, tam da fenomenin kendini ifşa etmesi için gereklidir. Bu bağlamda Sokratik sorgulamanın performatif doğası ile fenomenolojik indirgeme birbirine benzerdir ve her ikisi de aletheia’nın gün yüzüne çıkarılmasına ve otantik bir yaşamın gerçekleştirilmesine zemin hazırlamaktadır. Fenomenolojinin odak noktası olan yaşanmış deneyimin, Sokratik hakikat arayışının da bir parçası olduğunu ortaya koymayı hedefleyen bu çalışma, Şölen diyaloğunda söz konusu iddiaları somutlaştırmaya çalışmaktadır. Böylece Sokrates’in aşk merdivenini (scala amori) fenomenolojik bir perspektiften inceleyerek fenomenoloji ile Sokratik diyalektiğin metodojik anlamda benzerlikler paylaştığı ortaya konulmak istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Fenomenoloji , Sokrates , Şölen , epokhe , indirgeme , aletheia.

TRACES OF PHENOMENOLOGY IN THE SYMPOSIUM: COULD SOCRATES BE A PHENOMENOLOGIST?

Öz

ABSTRACT
The aim of this article, which tries to trace the origins of phenomenology in ancient era, is to reveal the similarities between phenomenology and Socratic questioning. In this context, in order to show that the unique methodological tools of both ways of doing philosophy can meet on a common denominator, it is claimed that Socrates’ reasoning implies a kind of epoche and phenomenological reduction. Revealing the similarities between thaumazein (a philosophical curiosity and wonder) provided by the erotic nature of Socratic questioning and phenomenological description points to some important views in terms of understanding the call of phenomenology to “return to the things themselves.” Because the confession of ignorance in the Socratic sense is necessary for the phenomenon to reveal itself. In this context, the performative nature of Socratic questioning and phenomenological reduction are similar to each other, and both serve as a ground for the unearthing of aletheia and the realization of an authentic life. This study, which aims to reveal that lived experience, which is the focus of phenomenology, is also a part of the Socratic search for truth, tries to concretize the claims in question in the dialogue called The Symposium. Thus, by examining Socrates’ ladder of love (scala amori) from a phenomenological perspective, it is aimed to reveal that phenomenology and Socratic dialectics share methodological similarities.

Anahtar Kelimeler

Phenomenology , Socrates , The Symposium , epokhe , reduction , aletheia.

Kaynakça

• De Santis, Daniele ve Claudio Majolino. “Phaenomenologia sub specie Platonis. Editors’ Introduction.” Studia Phaenomenologica XX, (2020): 11–24.
• Dinkins, Christine Sorrell ve Finn Thorbjorn Hansen. “Socratic Dialogue As A Way Toward Wonder And Aletheia In Qualitative Research And Action Research.” Haser, Revista Internacional de Filosofía Aplicada, no 7 (2016): 51-88. DOI: http://doi.org/10.12795/HASER/2016.i7.02
• Gadamer, Hans-Georg. Dialogue and Dialectic: Eight Hermeneutical Studies on Plato. Çeviren Christopher P. Smith. New Haven: Yale University Press, 1980.
• Gadamer, Hans-Georg. Truth and Method. Çeviren Joel Weinsheimer ve Donald G. Marshall. London: Sheed and Ward Ltd., 1989.
• Heidegger, Martin. Being and Time. Çeviren J. Macquarrie ve E. Robinson. New York: Harper & Row, 1962.
• Heidegger, Martin. Contributions To Philosophy (of the Event). Editörler Richard Rojcewicz ve Daniela Vallega-Neu. Bloomington: Indiana University Press, 2012.
• Husserl, Edmund. Formal and Transcendental Logic. Çeviren D. Cairns. The Hague: Martinus Nijhoff Publishers, 1977.
• Husserl, Edmund. Cartesian Meditations An Introduction to Phenomenology. Çeviren Dorion Cairns, The Hague: Martinus Nijhoff Publishers, 1982.
• Husserl Edmund. Ideas Pertaining to a Pure Phenomenology and to a Phenomenological Philosophy, First Book, General Introduction to a Pure Phenomenology. Çeviren F. Kersten. The Hague: Martinus Nijhoff Publishers, 1983.
• Husserl Edmund. Ideas Pertaining to a Pure Phenomenology and to a Phenomenological Philosophy, Second Book, Studies in the Phenomenology of Constitution. Çevirenler Richard Bojcewicz ve Andre Schuwer. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1989.
• Husserl, Edmund. Kesin Bilim Olarak Felsefe. Çeviren Abdullah Kaygı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu, 1997.
• Husserl, Edmund. Logical Investigations, Vol I. Çeviren J. N. Findlay. Editör Dermot Moran. London: Routledge, 2001.
• Husserl, Edmund. Fenomenoloji Üzerine Beş Ders. Çeviren Harun Tepe. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2003.
• Landmann, Michael. “Socrates as a Precursor of Phenomenology.” İçinde Philosophy and Phenomenological Research. International Phenomenological Society Vol. 2, No. 1 (1941): 15-42. Erişim Tarihi: Haziran, 2024 05:41 Stable URL: http://www.jstor.org/stable/2102672
• McGuirk, James. “Phenomenological Reduction, Epoche, and the Speech of Socrates in the Symposium.” İçinde The Southern Journal of Philosophy. Vol. XLVI (2008): 99-120.
• Moran, Dermot. “Husserl and the Greeks.” İçinde Journal of the British Society for Phenomenology. 52: 2 (2021) 98-117. https://doi.org/10.1080/00071773.2020.1821579
• Moustakas Clark. Phenomenological Research Methods. California: Sage Publications, 1994.
• Platon. Şölen. Çeviren Cenap Karakaya. İstanbul: Sosyal Yayınlar, 2000.
• Platon. Sokrates’in Savunması. Çeviren Niyazi Berkes. İstanbul: Sosyal Yayınlar, 2001.
• Platon. “Menon.” İçinde Toplu Diyaloglar I. Çeviren Tuna Poyraz. Editör Selahattin Hilav. Ankara: Eos Yayınevi, (2007): 277-317.
• Platon. “Devlet.” İçinde Toplu Diyaloglar I. Çeviren Hüseyin Demirhan. Editör Selahattin Hilav. Ankara: Eos Yayınevi. V. Kitap (2007): 541-581.
• Sallis, John. “On Beauty and Measure: Plato's Symposium and Statesman.” İçinde The Collected Writings of John Sallis. Editör S. Montgomery Ewegen. Bloomington: Indiana University Press, 2021.
• Van Manen, Max. “Phenomenology of Practice.” İçinde Meaning-giving Methods in Phenomenological Research and Writing. USA: Left Coast Press, 2014.
• Vivilaki, Victoria. “Research philosophy and Socrates: Rediscovering the Birth of Phenomenology.” İçinde NurseResearch 16, No: 1 (2008): 84-92. www.nurseresearcher.co.uk
• Vlastos Gregory. “The Individual as Object of Love in Plato.” İçinde Platonic Studies. New Jersey: Princeton University Press, 1973.