DÜNYAYI BÜYÜLEMENİN YOLLARI: NİETZSCHE, DOĞA VE GÜÇ İSTENCİ

Yıl 2025, Sayı: 42, 193 - 213, 20.12.2025

Kerem Eksen

https://doi.org/10.53844/flsf.1654373

Öz

18. yüzyılın sonundan itibaren mekanizmin ve maddeciliğin hâkim olduğu yaygın modern doğa anlayışı ciddi eleştirilere sahne olmuş, özellikle Almanya’daki birçok düşünür ve sanatçı tarafından bu bilimsel dünya görüşünün yol açtığı öne sürülen “büyü yitiminin” aşılmasına yönelik yeni yaklaşım ve açıklama biçimleri geliştirilmiştir. Bu makalede, özellikle Romantizmle bağdaştırılan bu yeni bakış açısının, Romantizmle katmanlı ve karmaşık bir ilişkisi olmuş Friedrich W. Nietzsche’nin düşüncesine nasıl yansıdığı ele alınmıştır. Bu amaçla ilk önce bu büyü yitimi endişesine yönelik Nietzsche’ci tavır tartışılmış, filozofun bir yandan büyü yitimine ivme kazandıracak türden bir “doğalcılığı” benimserken, diğer yandan belli ölçüde “romantik” bir hassasiyeti sürdürürek mevcut bilimsel açıklamaları eleştirdiği vurgulanmıştır. Ardından Nietzsche’nin özel olarak mekanist dünya görüşüne ve bunun büyü yitimine yol açan veçhelerine yönelik eleştirel yaklaşımı ele alınmış, takip eden son kısımda da düşünürün en tartışmalı fikirlerinden biri olarak görülen “güç istenci”nin söz konusu eleştirel bağlamda nasıl bir işlev ve anlam kazandığı ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Nietzsche , büyü yitimi , Romantizm , Romantik biyoloji , mekanizm , güç istenci

WAYS OF ENCHANTING THE WORLD: NIETZSCHE, NATURE AND WILL TO POWER

Öz

Starting from late 18th century, the prevalent modern conception of nature –marked by its mechanistic and materialistic characteristics– has been under severe criticism. Especially in Germany, various thinkers and artists developed new approaches and explanatory frameworks aiming to go beyond the sense of “disenchantment” that was thought to result from the existing scientific worldview. The main goal of the present article is to keep track of this new standpoint (often associated with Romanticism) on the ideas of Friedrich W. Nietzsche, a figure believed to have a complex relationship with the romantic approach. The article starts by focusing on the Nietzschean attitude towards disenchantment, in order to show that the thinker followed a partially romantic sensibility in criticizing the existing scientific explanations, while at the same time adopting a “naturalistic” attitude that largely contributed to the process of disenchantment. This is followed by an examination of Nietzsche’s more specific criticism against the mechanistic worldview and its disenchanting aspects. The last part is devoted to a discussion of the function and meaning that the notion of “will to power” –one of Nietzsche’s most disputed ideas– assumed in this critical context.

Anahtar Kelimeler

Nietzsche , disenchantment , romanticism , romantic biology , mechanicism , will to power

Kaynakça

• Ansell-Pearson, Keith, editör. A Companion to Nietzsche. Oxford: Blackwell Publishing, 2006.
• Beiser, Frederick. The Romantic Imperative. The Concept of Early German Romanticism. London: Harvard University Press, 2003.
• Bennett, Jane. The Enchantment of Modern Life. NJ: Princeton University Press, 2001.
• Brobjer, Thomas H. Nietzsche’s Philosophical Context. An Intellectual Biography. Illinois: University of Illinois, 2008.
• Eksen, Kerem. “Nietzsche ve Darwincilik.” Doğa ve Evrim içinde. Editörler Cemal Bali Akal, Ozan Erözden. İstanbul: Zoe Kitap, 2023, 191-213.
• Emden, Christian J. Nietzsche's Naturalism: Philosophy and the Life Sciences in the Nineteenth Century. Cambridge University Press, 2014.
• Gay, Peter. Romantikler Neden Önemlidir? Çeviren Kerime Dalyan. İstanbul: YKY, 2023.
• Hatab, Lawrence J. “Will to Power.” The New Cambridge Companion to Nietzsche içinde. Editör Tom Stern. Cambridge: Cambridge University Press, 2019, 329-350.
• Kaufmann, Walter. Nietzsche. Philosopher, Psychologist, Antichrist. New Jersey: Princeton University Press, 1974.
• Moore, Gregory. Nietzsche, Biology and Metaphor. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
• Nietzsche, Friedrich Wilhelm. Beyond Good and Evil. Çeviren Judith Norman. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
• Nietzsche, Friedrich Wilhelm. Human, All Too Human. Çeviren R. J. Hollingdale. Cambridge: Cambridge University Press, 1996.
• Nietzsche, Friedrich Wilhelm. The Birth of Tragedy and Other Writings. Çeviren Ronald Speirs. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
• Nietzsche, Friedrich Wilhelm. The Gay Science. Çeviren Josefine Nauckhoff. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
• Nietzsche, Friedrich Wilhelm. Thus Spoke Zarathustra. Çeviren Adrian Del Caro. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
• Nietzsche, Friedrich Wilhelm. Writings From the Late Notebooks. Editör Rüdiger Bittner. Çeviren Kate Sturge. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
• Novalis. Philosophical, Literary, and Poetic Writings. Derleyen ve çeviren James D. Reid. NY: Oxford University Press, 2024.
• Richard, Robert J. The Romantic Conception of Life. Science and Philosophy in the Age of Goethe. Chicago: The University of Chicago Press, 2002.
• Schacht, Richard. “Nietzsche's Naturalism and Normativity.” Nietzsche, Naturalism and Normativity içinde. Editörler Simon Robertson & Christopher Janaway. Oxford: Oxford University Press, 2012.
• Staten, Henry. “A Critique of the Will to Power.” A Companion to Nietzsche içinde. Editör Keith Ansell-Pearson. Oxford: Blackwell Publishing, 2006, 565-582.
• Stone, Alison. “Friedrich Schlegel, Romanticism, and the Re‐enchantment of Nature.” Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy, 48, no 1 (2006): 3-25.
• Weber, Max. “Science as a Vocation.” From Max Weber: Essays in Sociology içinde. Editörler H.H. Gerth, C. Wright Mills. London: Routledge, 2007, 129-156.