DIFFERENT ASPECTS OF CRITIQUE IN KANT: CRITIQUE AS COURT, REVOLUTION, AND METHOD

Öz

Critique, despite being one of the fundamental concepts of Kantian philosophy, has often been used metaphorically and without a clear definition. In Kant's Pre-Critical Period works, critique was directed at the fundamental methods or arguments of traditional metaphysics, whereas from the Critique of Pure Reason, which initiated the Critical Period, it took on a character that addressed not only the use of reason independent of experience—that is, “pure” reason—but also its practical and aesthetic uses. Kant defined critique as a court, a revolution, and a method, respectively, in order to eliminate the criteria uncertainties he saw as the cause of the crisis of traditional metaphysics. This change in the nature of the concept of critique is important because it reflects the dynamics of Critical Philosophy. The aim of this study is to demonstrate that the change in the use of the concept of critique in Kant offers a functional reading opportunity to grasp the fundamental dynamics of Critical Philosophy. To this end, the focus will be on the uses of the concept of critique in the Critique of Pure Reason, the text that marks the transition from the Pre-Critical Period to the Critical Period, drawing attention to the aforementioned dynamics.

Anahtar Kelimeler

• Critique
• Court
• Revolution
• Method
• Metaphysics
• Knowledge
• Morality

KANT'TA ELEŞTİRİNİN FARKLI VEÇHELERİ: MAHKEME, DEVRİM VE YÖNTEM OLARAK ELEŞTİRİ

Öz

Eleştiri, Kant felsefesinin temel kavramlarından biri olmasına rağmen çoğu kez metaforlar aracılığıyla ve açık bir tanımı verilmeksizin kullanılmıştır. Kant’ın Eleştiri Öncesi Dönem eserlerinde eleştiri, geleneksel metafiziğin temel ve argümanlarına yönelikken, Eleştiri Dönemini başlatan Saf Aklın Eleştirisi’nden itibaren aklın deneyimden bağımsız -saf- kullanımının yanı sıra pratik ve estetik kullanımına yönelik bir mahiyet kazanmıştır. Kant, geleneksel metafiziğin krizinin sebebi olarak gördüğü kriter belirsizliklerini gidermek amacıyla eleştiriyi sırasıyla; mahkeme, devrim ve yöntem olarak tanımlamıştır. Eleştiri kavramının mahiyetine ilişkin söz konusu değişim, Eleştirel Felsefenin dinamiklerini yansıtması nedeniyle önemlidir. Mevcut çalışmanın amacı; Kant’ta eleştiri kavramının kullanımındaki değişimin Eleştirel Felsefenin temel dinamiklerini kavramak için işlevsel bir okuma imkânı sunduğunu göstermektir. Bu amaç doğrultusunda Eleştiri Öncesi Dönemden başlayarak Eleştiri Dönemine geçiş metni olan Saf Aklın Eleştirisi’nde eleştiri kavramının kullanımları üzerinde durularak söz konusu dinamiklere dikkat çekilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Eleştiri
• Mahkeme
• Devrim
• Yöntem
• Metafizik
• Bilgi
• Ahlak

Kaynakça

1. Baum, Manfred. “Kant ve Saf Aklın Eleştirisi”, Cogito - Üç Aylık Düşünce Dergisi Sonsuzluğun Sınırında: Immanuel Kant, Sayı: 41-42, 2005: 31-54
2. Beiser, Frederick Charles. “Kant’s Intellectual Development: 1764-1781”, içinde The Cambridge Companion to Kant, editör. Paul Guyer, 26-61. New York: Cambridge University Press, 1992.
3. Caird, Edward. The Critical Philosophy of Immanuel Kant, London-Glasgow: James Maclehose and Sons, 1909.
4. Çitil, Ahmet Ayhan. Kant Okumaları-Birinci Kritik, İstanbul: Dergâh Yayınları 2021
5. Duralı, Ş. Teoman. “Vefatının 200.Yılında Tarihte En önemli Fikir Binalarından Birinin Mimarı Immanuel Kant’ı Anarken-3”, Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi, Sayı: 8, (2005): 9-40.
6. Gözkan, H. Bülent. “Kant’ın Eleştiri-Öncesi Döneminden Eleştiri Dönemine Geçişteki Anahtar Yazı: Uzayda Yönler Arasındaki Farklılığın Nihai Dayanağı Hakkında”, Felsefe Tartışmaları, Sayı:3, (2006): 43-55.
7. Gözkan, H. Bülent. “Saf Aklın Eleştirisi’nde Ben’in Kuruluşu.” İçinde Kant’ın Şemsiyesi-Kant’ın Teorik Felsefesi Üzerine Yazılar, 111-133. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2018.
8. Günenç, Mehmet, Kant’ta Tanrı ve Tanrısallaştırılan Akıl, Elis Yayınları, Ankara, 2016.

9. Kant, Immanuel. “Announcement of the Programme of His Lectures for the Winter Semester 1765-1766.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), çeviren ve editör. David Walford, 287-300. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
10. Kant, Immanuel. “Thoughts on the True Estimation of Living Forces.” İçinde Natural Science, editör. Eric Watkins, 1-155. San Diego: Cambridge University Press, 2013.
11. Kant, Immanuel. “New Elucidation of the First Principles of Metaphysical Cognition.” İçinde Theoretical Philosophy 1755-1770, çeviren ve editör. David Walford, 1-36. New York: Cambridge University Press, 1992
12. Kant, Immanuel. “An Attempt at Some Reflections on Optimism.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), çeviren ve editör. David Walford, 67-77. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
13. Kant, Immanuel. “The Only Possible Argument in Support of a Demonstration of the Existence of God.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), çeviren ve editör. David Walford, 107-202. New York: Cambridge University Press, 1992.
14. Kant, Immanuel. “Attempt to Introduce the Concept of Negative Magnitudes into Philosophy.” İçinde Theoretical Philosophy 1755-1770, çeviren ve editör. David Walford, 239-241. New York: Cambridge University Press, 1992.
15. Kant, Immanuel. “Inquiry Concerning the Distingtness of the Principles of Natural Theology and Morality.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), çeviren ve editör. David Walford, 242–286. New York: Cambridge University Press, 1992.
16. Kant, Immanuel. “Dreams of a Spirit-seer Elucidated by dreams of Metaphysics.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), çeviren ve editör. David Walford, 301-360. Cambridge: Cambridge University Press,1992.
17. Kant, Immanuel. “Concerning the Ultimate Ground of the Differentiation of the Directions in Space.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), çeviren ve editör. David Walford, 301-360. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
18. Kant, “Inaugural Dissertation on the Form and Principles of the Sensible and Intelligible World.” İçinde Theoretical Philosophy (1755-1770), editör ve çeviren. David Walford, 373-416. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
19. Kant, Immanuel. “AA20 (410-423) Kästner’in Makaleleri Üstüne.” çeviren. Çağlar Koç. Felsefi Düşün-Akademik Felsefe Dergisi Kant Özel Sayısı, Sayı:3, (2014): 218-223.
20. Kant, Immanuel. Ethica-Etik Üzerine Dersler, çeviren. Oğuz Özügül. İstanbul: Pencere Yayınları, 2007. Kant, Immanuel. Critique of Pure Reason, 6.Baskı. çeviren ve editör. Paul Guyer & Allen W. Wood. New York: Cambridge University Press, 2005.
21. Kant, Immanuel. Gelecekte Bilim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Metafiziğe Prolegomena, çeviren. İoanna Kuçuradi ve Yusuf Örnek. 4. Baskı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2000.
22. Kant, “‘Aydınlanma Nedir?’ Sorusuna Yanıt”, içinde Seçilmiş Yazılar, çeviren. Nejat Bozkurt, 211-222. İstanbul: Remzi Yayınevi, 1984.
23. Kant, Immanuel. Fakültelerin Kavgası. çeviren. Erol Özbek, editör. Nebil Reyhani. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2023.
24. Karatani, Kojin. Transkritik-Kant ve Marx Üzerine. çeviren. Erkal Ünal. İstanbul: Metis Yayınevi, 2008.
25. Ketenci, Taşkıner. “Saf Aklın Eleştirisi’nde Önsözler ve İşlevleri”, Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 115-139. Sayı:6, Haziran-2016.
26. Kovanlıkaya, Aliye. “A Critical Approach to Kant's Conception of Experience in View of Leibniz's Ontology”, Doktora Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, 2002.
27. Kuehn, Manfred. Immanuel Kant. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2011.
28. Pehlivan, Ebru. “Kant’ta Eleştiri ve Sınır Kavramları Üzerine Bir İnceleme”, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2020.
29. Rawls, John. “Kant’ın Ahlak Felsefesinin İzlekleri”, Cogito-Üç Aylık Düşünce Dergisi- Sonsuzluğun Sınırında: Immanuel Kant, 241-275. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, Sayı: 41-42, 2005.
30. Smith, Norman Kemp. A Commentary to Kant’s ‘Critique of Pure Reason’, New York: The Macmillian Press Ltd., 1984.
31. Soykan, Ömer Naci. Türkiye’de/Türkçe’de Felsefe Üzerine Konuşmalar, İstanbul: Küre Yayınları, 2009
32. Valpy, Francis Edward Jackson. An Etymological Dictionary of the Latin Language, London: Baldwin and Co. Longman and Co. and G.B. Whittaker, 1828.
33. Webb, Anne C. A Manual of Etymology: Containing Latin & Greek Derivatives: With a Key, Giving the Prefix, Root, and Suffix. Philadelphia: Eldredge & Brother, 1879.
34. Westphal, Kenneth R. “Soru Cevaplandı: Kant’ın ‘Eleştirel Felsefesi’ Nedir?”, Kant Çalışmaları Dergisi, Sayı:1, İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları, 2023
35. İnternet Kaynakları:
36. Guyer, Paul. “Critique of the Notion of Critique”, Critical Theory of the Subject in the 20th Century Sempozyumu, 12 (2000), https://www.romanistik.uni-bonn.de/bonner-romanistik/personal/geyer/schriften (Erişim Tarihi: 17.09.2025)
37. Raffnsøe, Sverre.“What is Critique? Critical Turns in the Age of Criticism”, Critical Practice Studies, 18 (2017), https://tidsskrift.dk/outlines/article/view/26261 (10.10.2025)