TÜRK MODERNLEŞMESİ’NDE İDEOLOJİLERİN SIRADÜZENİ: ÜÇ TARZ-I SİYASET

Öz

Yusuf Akçura Osmanlı devlet politikasını Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük çerçevesinde ayrıntılı olarak inceleyen ilk kişidir. Bu makalede de, Türkiye’de güncel siyasi temayüllere rengini vermiş olan bir tartışma, Akçura’nın Üç Tarz-ı Siyaset’i değerlendirilecektir. Değerlendirmenin bağlamını, bahse konu ideolojilerin (Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük) sıradüzeni oluşturmaktadır. Açımlamak gerekirse, günümüzün ezbere tasniflerini teşkil eden bu üçlü, suretinde üst akıl ya da o akla yedeklenen bir mantıksal algoritmanın sıradüzenini taşımaktadır. Üç Tarz-ı Siyaset tezinin meselelere cevap verme algoritmasını ortaya çıkarabilmek ve konturlarını çizebilmek için de Türk modernleşme pratiğinin çıkar ve çıkmazlarını serimlemek gerekmektedir. Dolayısıyla tezler modernleşme problematiği kalıbına dökülerek incelenmiş; olgusal içeriklerini temellendirmek üzere modernleştirici pratikler arka fonda saklı tutulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• modernleşme
• osmanlıcılık
• islamcılık
• türkçülük
• kapitalizm

Hierarchy of the Ideologies in Turkish Modernization: Three Kinds of Policy

Abstract

Yusuf Akçura is the first rewiever who analysed the Ottoman state policy in detail within the framework of the Westernization, Islamism and Nationalism. In this article, Three Kinds of Policy written by Akçura, a disscussion that gave its color to the current political propensities in Turkey, are evaluated. The context of this evaluation is built by the hierarchy of the ideologies mentioned (Ottomanism, Pan-islamism, Turkism). To clarify, this three policies which form the boldline of the Turkish political life hold the hierarchy of superior mindorlogical algorithm backed up in this mind. It is necessary to make the expositions of the interests and dead-ends of the Turkish modernisation practice in order to reveal that the algorithm of Three Political Approachesthesis is capable of responding to the problems and draw their contours. Accordingly, the dissertations are examined by moulding of the modernisation practice; these practices are held back in the back ground in order to ground the factual matters.

Keywords

• modernization
• ottomanism
• islamism
• turkism
• capitalism

Kaynakça

1. Ağaoğulları, M. A. (1986, Ocak-Aralık),“Halk ya da Ulus Egemenliği”nin Kuramsal Temelleri Üzerine Birkaç Düşünce, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Ankara, s. 1-4
2. Ahmad, F. (1985), Bir Kimlik Peşinde Türkiye, İstanbul: Kaynak Yayınları
3. Akçura, Y. (1976), Üç Tarz-ı Siyaset, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi
4. Akçura, Y. (1914), 1329 Türk Dünyası, Türk Yurdu, cilt 6, sayı 3
5. Akçura, Y. “Üç Tarz-ı Siyaset”, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1976
6. Akçura, Y. (1978), Türkçülük-Türkçülüğün Tarihi Gelişimi, İstanbul: Türk Kültür Yayınları
7. Aktar, A. (2006), Türk Milliyetçiliği, Gayrimüslimler ve Ekonomik Dönüşüm, İstanbul: İletişim
8. Arai, M. (2003), Jön Türk Dönemi Türk Milliyetçiliği, İstanbul: İletişim

9. Kutlu, S. (2008), Didâr-ı Hürriyet, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
10. Artan, T. “18. Yüzyıl Başlarında Yönetici Elitin Saltanatın Meşruiyet Arayışına Katılımı”, Toplum ve Bilim Dergisi, Sayı. 83, 1999/2000, 292-323
11. Atabaki, T. (2010), Devlet ve Maduniyet-Türkiye ve İran'da Modernleşme, Toplum ve Devlet, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
12. Belge, M. (2012), Militarist Modernleşme, İstanbul: İletişim
13. Berkes, N. (2012), Türkiye'de Çağdaşlaşma, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
14. Berman, M. (2004), Katı Olan Herşey Buharlaşıyor: Modernite Deneyimi, İstanbul: İletişim Yayınları
15. Boran, B. (1970), Türkiye ve Sosyalizm Sorunları, İstanbul: Tekin Yayınevi
16. Boran, B. (2010), Yazılar, Konuşmalar, Söyleşiler, Savunmalar”, Cilt. 3, İstanbul: Sosyal Tarih Yayınları
17. Çavdar, T. (2004), Türkiye’nin Demokrasi Tarihi, Ankara: İmge Kitabevi
18. Çetin, H. (2003-2004), “Gelenek ve Değişim Arasında Kriz: Türk Modernleşmesi”, Doğu Batı Dergisi: Modernliğin Gölgesinde: Gelenek içinde
19. Çetinsaya, G. (2002), Kalemiye’den Mülkiye’ye Tanzimat Zihniyeti, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce-Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi içinde, İstanbul: İletişim, 2002
20. Çulhaoglu, M. (2002), Binyıl Esiğinde Marksizm ve Türkiye Solu, İstanbul: YGS Yayınevi
21. Deringil, S. (2002), İktidarın Sembolleri ve İdeoloji - II.Abdülhamid Dönemi (1876-1909), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları
22. Deringil, S. (2002), Simgeden Millete, İstanbul: İletişim
23. Eagleton, T. (2014), Tanrı’nın Ölümü ve Kültür, İstanbul: Yordam Kitap
24. Eisenstadt, S. N. (2007), Modernleşme Değişim ve Başkaldırı, Ankara: Doğu Batı Yayınları
25. Findley, C. V. (2012), Modern Türkiye Tarihi, İstanbul: Timaş Güler, A. (2000), Türkiye Sol Tarihinde Yöntem ve Tartışmalar”, İstanbul: Yazılama
26. Goodwin, G. (1971), History of Ottoman Architecture, Londra
27. Haupt, G. ve Dumont, P. (1977), Osmanlı İmparatorluğu'nda Sosyalist Hareketler, İstanbul: Gözlem Yayınları
28. İnalcık, H. (1992), “Comments on "Sultanism": Max Weber's Typification of Ottoman Polity”, Princeton Papers on Near Eastern Studies
29. Kılıçbay, M. A. (1999), Dinin Fiziği, Demokrasinin Kimyası,Ankara: İmge Kitabevi
30. Kushner, D. (1977), The Rise of Turkish Nationalism: 1876-1908, Londra: Routledge
31. Küçük, Y. (1985), Bilim ve Edebiyat, Tekin Yayınları
32. Küçük, Y. (2010), Aydınlar Üzerine Tezler I, İstanbul: Mızrak Yayınları
33. Macfie, A. L. (2003), Osmanlı’nın Son Yılları (1908-1923), İstanbul: Kitap Yayınevi
34. Mardin, Ş. (2002), Yeni Osmanlı Düşüncesi, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce-Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi içinde, İstanbul: İletişim
35. Marx, K. (2011), 1844 Elyazmaları, Ankara: Sol Yayınları
36. Mert, N. (2007), Merkez Sağın Kısa Tarihi, İstanbul: Selis Kitaplar
37. Ortaylı, İ. (2002), Osmanlı’da 18. Yüzyıl Düşünce Dünyasına Dair Notlar, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce-Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi içinde, İstanbul: İletişim
38. Öztürk, M. (1993), Ordu ve Politika, İstanbul: Gündoğan Yayınları
39. Sarınay, Y. (2004), Türk Milliyetçiliğinin Tarihi Gelişimi ve Türk Ocakları, İstanbul: Ötüken Neşriyat
40. Savran, S. (2010), Türkiye’de Sınıf Mücadeleleri, İstanbul: Yordam Kitap
41. Savran, S. (2011), Sermaye Birikimi, Sınıf Mücadeleleri, Devlet, “Sınıf İlişkileri Sureti Soldurulmuş Bir Resim Mi?” içinde, İstanbul: Bağlam Yayıncılık
42. Somel, S. A. (2002), Osmanlı Reform Çağında Osmanlıcılık Düşüncesi, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce-Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi içinde, İstanbul: İletişim
43. Stanford J. Shaw ve Shaw, E. K. (1977), History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, c. II, Cambridge
44. Tekeli, İ. Ve Şaylan, G. (1978), “Türkiye’de Halkçılık İdeolojisinin Evrimi”, Toplum ve Bilim, 1978, s. 6-7
45. Timur, T. (2008), Türk Devrimi ve Sonrası, Ankara: İmge Kitabevi
46. Timur, T. (2010), Osmanlı Kimliği, Ankara: İmge Kitabevi
47. Timur, T. (2014), Marx-Engels ve Osmanlı Toplumu, İstanbul: Yordam Kitap
48. Toprak, Z. (1982), Türkiye'de "Millî İktisat" (1908-1918), Ankara: Yurt Yayınları
49. Tunaya, T. Z. (1998), Türkiye’de Siyasal Partiler: İkinci Meşrutiyet Dönemi, I. Cilt, İstanbul: İletişim Yayınları
50. Üstel, F. (2004), İmparatorluktan Ulus Devlete Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları (1921-1931), İstanbul: İletişim Yayınları
51. Wood, E. M. (2006), Sınıftan Kaçış, İstanbul: Yordam Kitap
52. Yurtsever, H. (2006), Tarihten Güncelliği Sınıf Savaşları ve Devlet, İstanbul: Yordam Kitap
53. Yaşlı, F. (2014), AKP, Cemaat, Sünni-Ulus, İstanbul: Yordam Kitap
54. Zürcher, E. J. (2013), Millî Mücadelede İttihatçılık, İstanbul: İletişim Yayıncılık
55. Zürcher, E. J. (2005), Savaş, Devrim ve Uluslaşma Türkiye Tarihinde Geçiş Dönemi (1908-1928), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
56. Zürcher, E. J. (2008), Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İstanbul: İletişim Yayıncılık