KÖK DEĞERLERİN KÖKENLERİ: BİR DİVANÜ LÛGAT-İT TÜRK İNCELEMESİ

Bu çalışmada kök değerlerle ilgili Divanü Lûgat-it Türk (DLT)’te bulunan ifadeleri ortaya koymak ve bu yolla değerler eğitimi için bir bakış açısı oluşturmak amaçlanmıştır. DLT, Türk edebiyatının kanon eserlerindendir. Türk eğitim tarihi ve Türk dili tarihi hakkında geniş bilgiler içeren önemli bir kaynaktır. Kök değerler (adalet, sabır, saygı sevgi, sorumluluk, dostluk, dürüstlük, öz denetim, yardımseverlik ve vatanseverlik) ise ders programlarında ısrarla vurgulanan ve öğrenciye kazandırılmasına büyük önem verilen olgulardır. Bu bakımdan kök değerlerin Türk kültürünün tarihî bir göstergesi olan DLT’de yer alıp almama durumu incelenmesi gereken bir konudur. Bu doğrultuda yapılacak araştırmalar Türk kültür ve eğitim tarihinin aydınlatılmasında ve kanon eserlerin eğitim öğretimde kullanılmasında yol gösterici olacaktır. Bu çalışma, nitel olup doküman incelemesine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Veriler içerik analizi tekniğiyle analiz edilmiştir. Bu çalışmaya veri sağlamak için bir DLT tercümesi kök değerler açısından incelenmiş ve elde edilen bulgular uzman görüşü alındıktan sonra düzenlenmiştir. Eserin incelenmesiyle elde edilen kök değerlerle ilgili bulgular üç alan uzmanın görüşüne sunulmuş ve ardından kesinleştirilmiştir. Bulgular ve yorumlar başlığı altında hangi değerin ne şekilde yer aldığı ayrıntılı olarak gösterilmiş ve yorumlanmıştır. Tabloda kök değerle ilgili ifade ve bu ifadenin türü belirtilmiştir. Tabloda ifadelerin hem orijinal hâllerine hem de tercümelerine yer verilmiştir. Veri toplanırken kullanılan tercüme eserin üç ciltlik eski basımının birleştirilmiş hâli olduğu için tabloda cilt ve sayfa numaralarına da yer verilmiştir. Bulgulara bakıldığında DLT’de kök değerlerle ilgili elli iki ifade bulunduğu görülmüştür. En sık yer verilen kök değer, sevgi; en az yer verilen kök değerler ise adalet ve sorumluluktur. Sevgi değerinin fazla olması, sevgi duygusunun çok yönlü olmasına bağlanabilir. Farklı sayılarda olmakla birlikte bütün kök değerlerin DLT’te yer aldığı görülmektedir. Sonuç olarak 2018 yılında hazırlanan ve hâlâ yürürlükte olan öğretim programlarında yer verilen kök değerlerin zaten asırlardır Türk kültüründe yaşadığı ve bu kök değerlerin eğitiminde DLT’den faydalanılabileceği söylenebilir. Bu sonuçlara göre benzer araştırmaların diğer kanon eserlerle de gerçekleştirilmesi önerilmektedir.