RİTÜELDEN EĞLENCEYE: DİŞ BUĞDAYI TÖRENİNDE KUŞAKLAR ARASINDAKİ DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜM

Türk kültüründe bebeğin ilk dişinin çıkması “diş buğdayı, diş hediği, diş bulguru” gibi adların verildiği törenlerle kutlanmaktadır. İlk dişin çıkmasına yönelik kutlamalar çok eski dönemlerden beri varlığını sürdürmektedir. Bebeğin dişinin çıkması, yeme alışkanlıklarının değişmesine yönelik bir göstergedir ve bebeğin gelişiminin iyi yönde olduğunun işaretidir. Bebek açısından diş çıkarmak sıkıntılı bir süreci ifade eder. Bebeğin diğer dişlerinin sağlıklı çıkması ve bu dönemi daha az sıkıntıyla atlatmasını sağlayacağı inancıyla Türk kültüründe çeşitli uygulama ve ritüeller gerçekleştirilmektedir. Bebeğin ilk dişini çıkarmasına yönelik hemen hemen her bölgede benzer uygulamalar görülmekle birlikte bazı farklılıklar da olabilmektedir. Bebeğin dişlerinin sağlıklı ve kolaylıkla çıkması için sert ve dayanıklı olan buğday kaynatılır. Elde edilen buğday gibi bebeğin dişlerinin de kolaylıkla çıkması, ağrısız bir diş çıkarma süreci geçirmesi ve ömür boyu sağlıklı dişlere sahip olması ritüelde dilenmektedir. Bu çalışmada, (1945-1965) Bebek Patlaması ile (1980-2000) Y kuşağı, diş buğdayı törenlerindeki değişim ve dönüşüm açısından karşılaştırılacaktır. Makalenin amacı, 1945-1965 (Bebek Patlaması) yılları arasındaki kuşakların diş buğdayı törenleriyle ve 1977-1995 (Y Kuşağı) kuşakları arasındaki düzenledikleri ilk diş partisini mukayese ederek ritüelden eğlenceye olan değişimi ve sürekliliği analiz etmektir. Makalede öncelikle bir geçiş dönemi ritüeli olarak diş buğdayı töreni ele alınmış, ardından kuşak kavramı ve kuşakların özellikleri açıklanmış, Bebek Patlaması kuşağı ve Y kuşağından bireylerle görüşme yöntemiyle veriler toplanmıştır. Çalışmada farklı şehirlerden, yaşlardan ve meslek gruplarından kaynak kişiler seçilmeye çalışılmıştır. Bebeğin ilk dişinin çıkmasını kutlamak ve kutsamak için yapılan hazırlıklar, kutlamanın zamanı ve mekânı, kutlamaya katılanlar, diş buğdayı geleneğine yönelik düşünceler ve çocuğa yaptırılan meslek seçimindeki değişim, dönüşüm ve süreklilik kaynak kişilerin görüşlerinden hareketle değerlendirilmiştir. Sonuç olarak diş buğdayı töreninin iki kuşak arasında ritüelin zamanı, gösterimi, izleyicileri, senaryosu, yapısı, işlevi açısından benzerlik ve farklıkları çalışmada ortaya koyulmuştur. Bebek Patlaması ile Y kuşağının yapmış olduğu diş buğdayı geleneğinin içeriğini yansıtan fotoğraflara ulaşılmış, yapılan ritüelin değişimi çalışmada gösterilmiştir. Bebeğin ilk dişinin kutlanmasına yönelik hazırlıklardan başlamak üzere hemen hemen her aşamasında değişim ve dönüşümün olduğu dikkat çekmiştir.