FOLK BELIEFS IN TRADITIONAL CHILDREN'S GAMES IN OSMANIYE

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 572 - 579, 25.09.2025

Ali Doğaner

https://doi.org/10.55666/folklor.1731737

Öz

Folk beliefs are important cultural elements that shape society. People of all ages have been influenced by folk beliefs at various levels depending on the social structure of the environment they live in and have implemented them in their lives. Childhood is a period when learning is fast, ways of thinking are shaped and behavioral patterns are formed. During this period when the sense of curiosity is strong, children begin to get to know and make sense of life, people, the world and the universe by asking the people around them the problems they are trying to solve in their minds. In childhood, where concrete thinking is dominant rather than abstract, it is seen that folk beliefs are of interest, are tried to be made sense of, are sometimes questioned, are wanted to be confirmed and even are not accepted. Adults also try to influence and guide the young ones in this regard in line with their own acquisitions and shape their mind structures. It is encountered that the perception of childhood, which easily and quickly believes in everything in society, needs to be reconsidered when it comes to their world. Osmaniye, where the research was conducted, has been a region that has received migration throughout history. It has the characteristic of being a place where the culture has been colored by the people who migrated from the Balkans, Caucasus and other places with the settlement of nomadic tribes. In later periods, it is seen that the population mobility has maintained its liveliness by receiving more migration and giving less migration abroad due to reasons such as settlement and assignment. Similarly, migrations from villages to cities have also occurred. In the summer months, families coming from various settlements on the plateaus and coasts have lived together with their children. With these migrations, a process of acculturation has been experienced in the society. The folk beliefs and children’s game culture in the region have also been greatly affected by this situation. Elements of folk belief are encountered in children's games, in rhymes/counting games, in the playing of games, in the features and naming of toys, in the determination of game areas; in actions and situations such as spitting on stones/pits, winning lives, crying in games, in intention and fortune-telling games, in the culture of child nutrition, in children’s interpretation of natural events and celestial bodies, in affecting the opponent player negatively, in punishing those who disrupt the game order. In this article; it is aimed to contribute to the studies of folk beliefs and children's games, to the understanding of children's way of thinking and their imaginary worlds, based on the example of Osmaniye. In the study, a literature review was conducted, and in the field research conducted by obtaining the Scientific Research and Publication Ethics Board document, participatory/non-participatory observation and interview techniques were used. The obtained data were classified and evaluated with the qualitative research method.

Anahtar Kelimeler

Childhood , folk beliefs , children’s games , toys , Osmaniye province

Proje Numarası

-

OSMANİYE GELENEKSEL ÇOCUK OYUNLARINDA HALK İNANIŞLARI

Öz

Halk inanışları, toplumu şekillendiren önemli kültür unsurlarındandır. Her yaştan insan, yaşadığı çevrenin sosyal yapısına bağlı olarak çeşitli düzeylerde halk inanışlarının etkisinde kalmış, bunları yaşantısında uygulamıştır. Çocukluk; öğrenmenin hızlı olduğu, düşünme biçimlerinin şekillendiği, davranış kalıplarının oluştuğu bir dönemdir. Merak duygusunun güçlü olduğu bu dönemde çocuklar, zihinlerinde çözümlemeye çalıştıkları problemleri çevresindekilere de sorarak hayatı, insanları, dünyayı, evreni tanımaya ve anlamlandırmaya başlar. Soyuttan ziyade somut düşünmenin baskın olduğu çocukluk döneminde, halk inanışlarının ilgi gördüğü, anlamlandırılmaya çalışıldığı, yer yer sorgulandığı, teyit edilmek istendiği, hatta kabullenilmediği görülür. Büyükler de bu konuda, küçükleri kendi edinimleri doğrultusunda etkilemeye, yönlendirmeye, onların zihin yapılarını şekillendirmeye çalışırlar. Toplumdaki her şeye kolayca ve çabucak inanan çocukluk algısının, onların dünyasına inildiğinde yeniden gözden geçirilmeye ihtiyaç duyulduğu gerçeğiyle karşılaşılır. Araştırmanın yapıldığı Osmaniye, tarih boyunca göç alan bir bölge olma özelliği taşır. Konargöçer aşiretlerin iskân edilip yerleşmesiyle Balkanlar, Kafkaslar ve diğer yerlerden göçüp gelen insanlarla kültürün renklendiği bir yer olma özelliği taşır. Daha sonraki tarihlerde yerleşme, tayin gibi nedenlerle daha çok göç alarak, dışarıya daha az göç vererek nüfus hareketliliğinin canlılığını koruduğu görülür. Aynı şekilde köylerden şehirlere de göçler yaşanmıştır. Yaz aylarında, yayla ve sahillerde çeşitli yerleşim yerlerinden gelen aileler çocuklarıyla birlikte iç içe hayat sürmüşlerdir. Bu göçlerle birlikte toplumda kültürlenme süreci yaşanmıştır. Bölgedeki halk inanışları ve çocuk oyunları kültürü de bu durumdan büyük ölçüde etkilenmiştir. Çocuk oyunlarındaki tekerlemelerde/sayışmacalarda, oyunların oynanışında, oyuncak özellikleri ve adlandırmalarında, oyun mekânlarının belirlenmesinde; taşa/çukura tükürme, can kazanma, oyunda ağlama gibi eylem ve durumlarda, niyet ve fal oyunlarında, çocuk beslenmesi kültüründe, çocukların tabiat olayları ve gök cisimlerini anlamlandırmalarında, rakip oyuncuyu olumsuz yönde etkilemede, oyun düzenini bozanları cezalandırmada halk inanışı unsurlarına rastlanmaktadır. Bu makalede; Osmaniye örneğinden hareketle halk inanışı ve çocuk oyunları çalışmalarına, çocukların düşünme biçimini, hayal dünyalarını anlama konusuna katkı sağlamak amaçlanmaktır. Çalışmada literatür taraması yapılmış, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu belgesi alınarak yapılan alan araştırmasında katılımlı/katılımsız gözlem ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler tasnif edilerek nitel araştırma yöntemiyle değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk dönemi , halk inanışları , çocuk oyunları , oyuncak , Osmaniye ili

Etik Beyan

T.C. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’ndan Etik Kurul Onay Belgesi alınmıştır.

Destekleyen Kurum

-

Proje Numarası

-

Teşekkür

-

Kaynakça

• AÇA, Mu. (2018). “Trabzon Yöresi Geleneksel Çocuk Oyunlarından Bazılarının Halkbilimsel İncelemesi”. Motif Akademi Halk Bilimi Dergisi, C. 11, S. 22, 49-68.
• AND, M. (2007). Oyun ve Bügü-Türk Kültüründe Oyun Kavramı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• ARI, N. (2021). 1950’li-60’lı Yıllarda Osmaniye’de Çocuk Olmak. Osmaniye: Hasret Matbaası.
• ASSMANN, J. (2001). Kültürel Bellek. (Çev.: Ayşe Tekin), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• BARNOUW, E. ve KIRKLAND, C. (1992). “Entertainment”. (Ed. R. Bauman), Folklore, Cultural Performances and Popular Entertainments, 50-52, Oxford University Press.
• BORATAV, P. N. (1999). 100 Soruda Türk Folkloru. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
• ÇERİBAŞ, M. (2021). Kadirli Folklorunda Eski Türk İnançları. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
• DOĞANER, A. (2025). “Osmaniye Çocuk Folklorunda Bitkiler”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 24, S. 1, 96-109.
• DUYMAZ, A. (2002). İrfanı Arzulayan Sözler Tekerlemeler. Ankara: Akçağ Yayınları.
• GÖK, M. (2021). Osmaniye Ağzı Sözlüğü. Ankara: Grafiker Yayınları.
• OĞUZ, Ö. (2007). “Folklor ve Kültürel Mekân”. Millî Folklor, S. 76, 30-32.
• ONUR, B. (2016). Çocuk, Çevre, Doğa-Çevre ve Yurttaşlık Eğitimi. Ankara: İmge Kitabevi.
• ONUR, B. (2019). Değişen Çağ Değişen Çocukluk. Ankara: İmge Kitabevi.
• ÖZDAMAR, F. (2022). “Şambayadı Köyünde Derlenen Oyun Tekerlemeleri ve Çocuk Oyunlarının İşlevleri”. Folklor Akademi Dergisi, C. 5, S. 1, 114-140.
• ÖZDEMİR, N. (2006). Türk Çocuk Oyunları-C. I. Ankara: Akçağ Yayınları.
• ÖZHAN, M. (1990). Çocuk Oyunlarımız. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• ŞENTÜRK, Ü. (2024). Çocukluk Sosyolojisi. Çanakkale: Paradigma Akademi.
• TEZCAN, M. (2000). Türk Ailesi Antropolojisi. Ankara: İmge Kitabevi.
• YALMAN (Yalgın), A. R. (2000). Cenupta Türkmen Oymakları-C. I. (Haz. S. Emir). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• KK-1: Selim Coşkun, Osmaniye-Kırmacalı köyü 1970, Üniversite Mezunu, Öğretim Üyesi. (Görüşme: 08.05.2025)
• KK-2: Banu Doğaner, Osmaniye-Türkmen Beldesi 1980, Üniversite Mezunu, Öğretmen. (Görüşme: 05.02.2025)
• KK-3: Yağmur Begüm Doğaner, Osmaniye 2012, İlköğretim Öğrencisi. (Görüşme: 06.03.2025)
• KK-4: Atife İla, Osmaniye/Dereli köyü 1958, İlkokul Mezunu, Ev Hanımı. (Görüşme: 16.11.2021)
• KK-5: Seval Tonbalak, Erzin/Gökdere köyü 1955, Lise Mezunu, Emekli. (Görüşme: 03.02.2022)
• KK-6: İbrahim Tonbalak, Erzin/Gökdere köyü 1953, Ön Lisans Mezunu, Emekli. (Görüşme: 17.03.2023)
• KK-7: Halil Canlı, Düziçi 1994, Üniversite Mezunu, Öğretmen. (Görüşme: 27.04.2021)
• KK-8: Yasin Ali Arslantaş, Osmaniye 1977, Üniversite Mezunu, Öğretmen. (Görüşme: 10.04.2025)