EŞ ZAMANLI ÇEVİRİDE STRATEJİLERİN DERLEM TEMELLİ İNCELENMESİ: RUSÇA-TÜRKÇE DİL ÇİFTİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, Rusçadan Türkçeye yapılan eş zamanlı çeviride başvurulan stratejileri incelemektedir. Eş zamanlı çeviri, yaygın dil çiftlerinde irdelenmesine rağmen Rusça-Türkçe dil çifti özellikle derlem temelli yaklaşımlar bakımından yeterince araştırılmamıştır. Bu eksikliği gidermek amacıyla bu çalışmada, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un 2022 ve 2024 yıllarında Antalya Diplomasi Forumu’nda gerçekleştirdiği konuşmaları ve eş zamanlı Türkçe çevirilerini içeren, elle etiketlenmiş küçük ölçekli bir paralel derlem oluşturulmuştur. Çalışma kapsamında veri toplama; cümle düzeyinde hizalanmış derlemin oluşturulması; Daria Dayter’in taksonomisine dayalı çeviri stratejilerinin etiketlenmesi ve AntConc yazılımı aracılığıyla analizin yapılması olmak üzere dört aşamalı bir yaklaşım uygulanmıştır. Etiketleme; çıkarım, sıkıştırma, bölme, deneme-yanılma, bekleme, oyalama, öngörü ve açıklama şeklinde sekiz çeviri stratejisini kapsamıştır. İnceleme sonucunda en sık başvurulan stratejinin çıkarım olduğu ortaya konulmuştur. Bu stratejinin, çoğu zaman bilişsel zorluklar ya da kaynak metnin yanlış anlaşılması nedeniyle bilinçli veya bilinçsiz biçimde uygulandığı anlaşılmıştır. Çıkarımların, anahtar bilgilerin kaybına neden olabildiği gibi diplomasi söyleminde son derece önemli olan duygu ve ton aktarımı ile ilgili konuşmacının niyetinin hedef metinde tamamıyla değiştirilmesini ve “bilgi hatası”nı tetikleyebildiği gösterilmiştir. Kullanım sıklığı yüksek olan sıkıştırma stratejisinin, iletinin özünü koruyarak mesajın kısaltılmasını sağladığı anlaşılmıştır. Bölmenin, Rusçanın devrik yapılı ve isim-fiil (deverbatif) birimlerine dayalı karmaşık cümle yapılarının, Türkçedeki ardışık sözdizimi (SOV) yapısına uyarlanması için zorunlu bir strateji olarak öne çıktığı görülmüştür. Bu bağlamda çeviri sırasında karmaşık Rusça cümleler daha basit ve bağımsız Türkçe birimlere ayrılmış olup anlam düzeyinde yeniden yapılandırma gerçekleşmiştir. Deneme-yanılma stratejisi çoğunlukla sözcük seçiminde yapılan düzeltmelerde ve metaforların aktarımında gözlemlenmiştir. Bekleme ve oyalama stratejileri ise çevirmenin karmaşık yapılar ve bilgi yoğunluğu karşısında başvurduğu bilişsel stratejiler olarak öne çıkmıştır. Öngörü ve açıklama stratejilerinin nadir kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu araştırma, özellikle az çalışılmış dil çiftlerinde eş zamanlı çeviri stratejilerinin incelenmesinde derlem temelli yöntemlerin önemini ortaya koymaktadır. Çalışmada, çevirmenin tercihleri ve pragmatik unsurların aktarımı hakkında bugular sunularak çevirmen eğitiminde pragmatik farkındalığın geliştirilmesinin önemi vurgulanmaktadır. Gelecekte yapılacak çalışmalar için öneriler arasında, derlemin Türkçe-Rusça eş zamanlı çevirileri de kapsayacak şekilde genişletilmesi ve hem pedagojik hem de akademik bağlamda kullanılabilecek, hataların etiketlendiği çeviri hataları derleminin oluşturulması yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• eş zamanlı çeviri
• Rusça
• Türkçe
• derlem
• AntConc

A CORPUS-BASED STUDY ON STRATEGIES IN SIMULTANEOUS INTERPRETING: A CASE OF RUSSIAN-TURKISH LANGUAGE PAIR

Öz

This study explores the strategies employed in simultaneous interpreting from Russian into Turkish. Simultaneous interpreting has been studied in popular language pairs but the Russian-Turkish pair remains underexplored, particularly through corpus-based approaches. To address this gap the study constructs a small-scale, manually annotated parallel corpus from authentic speeches delivered by the Russian Minister of Foreign Affairs Sergey Lavrov at the Antalya Diplomacy Forum in 2022 and 2024, with corresponding real-time Turkish interpretations. The methodology comprises four stages: data collection, corpus preparation with sentence-level alignment, manual annotation of interpreting strategies based on Daria Dayter’s taxonomy, and analysis using AntConc tool. The annotation comprises eight strategies: omission, compression, segmentation, trial and error, waiting, stalling, anticipation, and explicitation. Results of the study reveal that omission is the most frequent strategy, which occurs both consciously and unconsciously, often due to cognitive constraints or misunderstandings. Omission can cause the loss of key information, leading to “information failure” and distortion of the speaker’s pragmatic intent, which is particularly important in diplomatic discourse where “sentiment” ant tone are essential. Compression also appears frequently, allowing the interpreter to reduce message length without compromising intent. Segmentation emerges as a structurally necessary adaptation to the syntactic contrast between complex, deverbal-noun-rich sentences in Russian and preference for “spiral models” in Turkish. This leads interpreters to divide complex Russian sentences into simpler Turkish units, involving semantic restructuring. Trial and error manifests mainly in lexical self-correction and metaphor handling. Waiting and stalling reflect cognitive strategies to manage complex syntax and processing load. Anticipation and explicitation are rare. This study underscores the importance of corpus-based approach in exploring simultaneous interpreting, particularly for less-studied language pairs. It offers findings on preferences of the interpreter and pragmatic elements transfer, emphasizing the necessity of pragmatic awareness development in interpreter training. Future research directions include expanding the corpus of diplomatic speeches to incorporate Turkish-Russian interpreting, developing annotated error corpora for pedagogical use and academic research.

Anahtar Kelimeler

• simultaneous interpreting
• Russian
• Turkish
• corpus
• AntConc

Kaynakça

1. BALASHOVA, L. (2022). "Diplomatichnoye" i "nediplomatichnoye" v janrah diplomaticheskogo diskursa: na materiale metafor v tekstah press-konferentsii i intervyu Ministra inostrannyh del Rossiyskoy Federatsii S. Lavrova". Janry rechi , C. 17, S. 4 (36), 272-284.
2. BALASHOVA, L. (2022). "Diplomatichnoye" i "nediplomatichnoye" v janrah diplomaticheskogo diskursa: na materiale metafor v tekstah press-konferentsii i intervyu Ministra inostrannyh del Rossiyskoy Federatsii S. Lavrova". Janry rechi , C. 17, S. 4 (36), 272-284.
3. BELYAKOV, M. (2015). "Harakter emotivnosti diplomaticheskogo diskursa". Vestnik Rossiyskogo Universiteta druzhbi narodov. Seriya: Lingvistika, S. 2, 124-132.
4. BELYAKOV, V., & MAKSİMENKO, O. (2022). "Problema iks-femii otkrytogo diplomaticheskogo diskursa". Uchenyye zapiski natsionalnogo obshchestva prikladnoy lingvistiki, C. 3, S. 39, 7-16.
5. BOMOVA, N., & GARİN, V. (2024). "Strategii sinhronnogo perevoda i fazy ego vypolneniya". Aktualnyye problemy yazykoznaniya, C. 1, S. 1, 254-260.
6. BOZOK, N., & KINCAL, Ş. (2022). "Strategies and errors in simultaneous interpreting: a student-oriented experiment in English-Turkish language pair". Current Trends in Translation Teaching and Learning , 32-75. doi:10.51287/cttl20222
7. CHERNOV, G. (1975). "Kommunikativnaya situatsyya sinhronnogo perevoda i izbytochnost soobshcheniya". Tetradi perevodchika, C. 12, 83-101.
8. DAYTER, D. (2020). "Strategies in a corpus of simultaneous interpreting. Effects of directionality, phraseological richness, and position in speech event". Meta, C. 65, S. 3, 594-617. doi:10.7202/1077405ar

9. DOĞAN, A. (2012). "Andas çeviriye Anokhin’in işlevsel sistem kuramı ve Chernov’un etkinlik kuramı kapsamında yaklaşım". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, C. 52, S. 1, 113-132.
10. DZYUBA, Y., & BELOSLUDTSEV, S. (2024). "Stilevoy sinkretizm diplomaticheskogo yazyka v Rossii nachala XXI veka". Dinamika yazykovyh i kulturnyh protsessov v sovremennoy Rossii, S. 8, 41-45.
11. ERASLAN, Ş. (2020). "The impact of non-native English on omissions in simultaneous interpreting". Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, S. 28, 98-109. doi:10.37599/ceviri.686283
12. FURMENKOVA, T., & GORDEYEVA, Y. (2020). "Strategii sinhronnogo perevoda v ramkah korpusnyh issledovaniy". Kognitivnyye issledovaniya yazyka, C. 2, S. 41, 889-893.
13. GANEYEVA, E., & LUZANOVA, A. (2025). "Generalizatsiya kak sposob adaptatsii v sinhronnom perevode". Doklady Bashkirskogo Universiteta, C. 10, S. 1, 37-44. doi:10.33184/dokbsu-2025.1.4
14. HODZİK, E., ÖZDEMİR, S., CONKER, N., & BİLGİN, O. (2024). "Strategic syntactic restructuring during simultaneous interpreting from Turkish into English". Meta, C. 69, S. 1, 242-263. doi:10.7202/1113949ar
15. İGNATOVA, K. (2023). "Osobennosti sinhronnogo perevoda politicheskogo diskursa (na materiale vystupleniy V. V. Putina)". Tribuna uchenogo, S. 3, 144-150.
16. İVANOVA, N., & ULİTKİN, İ. (2025). "Diplomaticheskiy diskurs i ego osnovnyye harakteristiki". Diskursivnyye praktiki v sovremennom mire: sbornik nauchnyh trudov (s. 75-83). Moskva: Gosudarstvennyy universitet prosveshcheniya.
17. KOHN, K., & KALİNA, S. (1996). "The Strategic dimension of interpreting". Meta, C. 4, S. 1, 118-138.
18. KOLOSOV, S., & BABAYEVA, Y. (2020). "Strategii, taktiki i priyemy v sinhronnom perevode: k razgranicheniyu ponyatiy". Vestnik TVGU. Seriya: Filologiya, S. 4, 185-189.
19. KONURBAYEV, M., & GANEYEVA, E. (2022). "K voprosu o kompressii v sinhronnom perevode v raznyh vidah diskursa". Vestnik Moskovskogo Universiteta. Seriya 22. Teoriya perevoda, C. 15, S. 4, 59-78. doi:10.55959/MSU2074-6636-22-2022-4-59-78
20. KONURBAYEV, M., & GANEYEVA, E. (2024). "Kognitivnyye osnovy rechevoy kompressii v ustnom perevode". Voprosy kognitivnoy lingvistiki, S. 2, 24-32. doi:10.20916/1812-3228-2024-2-24-32
21. KOROVKİNA, M. (2024). "Veroyantostnoye prognozirovaniye kak instrument interpretatsii smysla v sinhronnom perevode". Vestnik Voronejskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya: Lingvistika i mejkulturnaya kommunikatsyya, S. 2, 56-64. doi:10.17308/lic/1
22. KUNİLOVSKAYA, M. (2013). "Klassifikatsyya perevodcheskih oshibok i ih elektronnaya razmetka v brat". Problemi teorii, praktiki i didaktiki perevoda: sbornik nauchnyh trudov (s. 59-71). Nijniy Novgorod: NGLU imeni N.A. Dobrolyubova.
23. LEDERER, M. (1978). "Simultaneous interpretation. Units of meaning and other features". D. Gerver, & S. Wallace içinde, Language, Interpretation and Communication (s. 323-332). New York/London: Plenum Press.
24. MANİZHE, A. (2022). "Trudnosti sinhronnogo perevoda v pare russkogo i turetskogo yazikov". Gumanitarnyye issledovaniya, C. 2, S. 82, 7-15. doi:10.54398/18184936_2022_2_7
25. MİNYAR-BELORUCHEV, R. (1996). Teoriya i metodi perevoda. Moskva: Moskovskiy litsey.
26. OGANOVA, E. (2023). "O prepodavanii sinhronnogo perevoda v pare russkiy-turetskiy v magistrature İSAA MGU imeni M. Lomonosova". Lomonosovskiye chteniya. Vostokovedeniye i afrikanistika: materiali nauchnoy konferentsii (s. 300). Moskva: MGU.
27. ÖZTÜRK, A. (2020). "The effect of directionality on performance and strategy use in simultaneous interpreting: A case of English-Turkish language pair". RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, S. 18, 639-665. doi:10.29000/rumelide.706444
28. POLUYAN, I. (2011). Kompressiya v sinkhronnom perevode. Moskva: Valent.
29. RİCCARDİ, A. (2005). "On the evolution of interpreting strategies in simultaneous interpreting". Meta: Translators' Journal, S. 50, 753-767.
30. RUSSO, M. (2019). "Corpus-based studies in conference interpreting". Slovo.ru: Baltic Accent, C. 10, S. 1 , 87-100. doi:10.5922/2225-5346-2019-1-6
31. SARKİSYAN, A. (2022). "Ob opyte provedeniya master-klassov po sinhronnomu perevodu v yazykovoy kombinatsii turetskiy-russkiy: osobennosti podhoda i metodologii". Collegium Linguisticum (Sbornik nauchnih statey ejegodnoy konferentsii). Moskva: MGLU.
32. SHİRAYEV, A. (1979). Sinkhronnyj perevod. Dejatelnost sinkhronnogo perevodchika i metodika prepodavanija sinkhronnogo perevoda . Moskva: Voennoye izdatelstvo Ministerstva Oborony SSSR.
33. TYURİNA, D., & KHOROSHEVA, N. (2022). "Spetsifika realizatsiy strategiy sinhronnogo perevoda". Gumanitarnyye issledovaniya. İstoriya i filologiya, S. 7, 60-71.
34. ZİGMANTOVİCH, D. (2024). "Destabiliziruyushchiye faktory v ustnom sinhronnom perevode (na primere sintaksicheskih osobennostey rechey frantsuzskih politikov)". Litera, S. 9, 1-10. doi:10.25136/2409-8698.2024.9.71636
35. URL-1: “YouTube channel of the Ministry of Foreign Affairs of Türkiye”, https://www.youtube.com/watch?v=nhEldIgQtsY&t=228s (Access: 15.05.2025)
36. URL-2: “Official website of the Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation”, https://mid.ru/en/press_service/photos/meropriyatiya_s_uchastiem_ministra/1936226/?lang=ru (Access: 15.05.2025)
37. URL-3: “Ulusal Kanal”, https://www.youtube.com/watch?v=2goBAZxDAxg (Access: 15.05.2025)
38. URL-4: “Official website of the Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation”, https://mid.ru/ru/foreign_policy/news/1803752/ (Access: 15.05.2025)