SENNUR SEZER AND LITERARY ETHNOGRAPHY

Öz

Poet Sennur Sezer hadn’t studied folklore or anthropology. While she had been working at center of publishing world named Babıali, she met many folklorists and even she developed student-tutor relationship with some of them. She had many works about on folk culture (oral literature, belief, food, etc.), urban culture (folklore and food culture of İstanbul), and urban history (neighborhoods, religious and monumental architectures). This study is emphasized some works of her that shows ethnographic characteristics. Aim of the study is outlined her ethnographic writing style. The study is mainly examined her two magazine articles and two books. These are İstanbul’un Unutulan Lezzetleri (2006), Keyifli Kuşların Çocukluğu (2012), Direnç (2017) and Kasımpaşa (2009). Debates on ethnographic writing styles has begun with postmodern anthropology since 1960s. These debates are not only writing and final report, but also whole ethnographic processes like presence of the ethnographer in the field, presence and voice of the informant in the text, dimensions of the ethnographic element. That’s why ethnographic writing style of Sezer, is researched by terms and study areas that mostly related to postmodern anthropology. These are holistic approach, autoethnography, sensual ethnography, and antropoesía. Some findings are as follows: Folk culture subjects that Sezer’s work on are close to folklore, but her writing style of these subjects are close to anthropology. Her prose works is designed by holistic approach and they have literary narrative style. Most of her works are contained fragments from her biography. But some of her proses and poems have autoethnographic characteristics. In these works, she depicts her family, herself and her experiences as members of the group by critical observation and expression of emotions. Sometimes she mentions other sense like sound and smell besides see, as sensual ethnography suggests. In conclusion, although she hadn’t studied ethnography or been part of the ethnographic writing style debates, she could write postmodern ethnographic tendency and sensitivity. It is suggested that the factors which developed her ethnographic writing style as follows: Realism, concentration to the voices of the others, being a good narrator, creativity and strong artistic intuition.

Anahtar Kelimeler

• Sennur Sezer
• folklore
• literary ethnograğhy
• antropoesia
• postmodern anthropology

Destekleyen Kurum

This work has been supported by Anadolu University Scientific Research Projects Coordination Unit under grant number SBA-2024-2526. The author has no conflict of interest with the project staff.

Etik Beyan

For information about on Sennur Sezer, interviews that conducted with Adnan Özyalçıner at 10-12.10.2024 and 8.03.2025 is used. Anadolu University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Commitee decision 02.07.2024 date E-54380210-050.99-751268 number. This article is extended and compilated version of the oral presentation titled “Sennur Sezer as Ethnographer” that presented at İKSAD 12. International Paris Congress on Social Sciences & Humanities (August 4-8, 2025 – Paris, France) and its abstract was published in the congress’s proceedings book

SENNUR SEZER VE EDEBİ ETNOGRAFİ

Öz

Şair Sennur Sezer (Eskişehir, 1943 – İstanbul, 2015), resmi bir folklor ya da antropoloji eğitimi görmemiştir. Babıali olarak adlandırılan yayın dünyasının merkezinde çalışırken birçok halkbilimciyle de tanışmış, hatta bazı hoca-öğrenci ilişkisi geliştirmiştir. Onun halk kültürü (sözlü edebiyat, inançlar, yemek vb.), kent kültürü (İstanbul folkloru ve yemek kültürü vb.) ve kent tarihi (semtler, dini ve anıtsal yapılar vb.) konularında birçok eseri vardır. Bu çalışmada onun etnografik nitelikler gösteren eserlerinden bazıları üzerinde durulmaktadır. Amaç onun etnografik yazım tarzının ana hatlarını çizmektir. Yazıda ağırlıklı olarak Sezer’in etnografik tarzını iyi yansıttığı düşünülen iki dergi yazısı ve iki farklı türdeki kitabı incelenmektedir. Bunlar İstanbul’un Unutulan Lezzetleri (2006), Keyifli Kuşların Çocukluğu (2012), Direnç (2017) ve Kasımpaşa’dır (2009). Etnografik yazım tarzı üzerine tartışmalar 1960’lı yıllardan itibaren postmodern antropolojiyle birlikte başlar. Bu tartışmalar sadece yazmakla, sonuç raporunun üslubuyla ilgili değildir. Etnografın sahadaki duruşu, kaynak kişinin metindeki varlığı ve sesi, etnografik unsurun boyutları gibi tüm etnografik süreci kapsamaktadır. Bu nedenle Sezer’in etnografik yazım tarzı da çoğu postmodern antropolojiyle gelişen terim ve çeşitli çalışma alanlarından yararlanılarak incelenmektedir. Bu terimler, bütüncül yaklaşım, otoetnografi, duyusal etnografi ve antropoşiirdir (antropoesía). İnceleme sonunda elde edilen bulgulardan bazıları şöyledir: Sezer’in çalıştığı halk kültürü konuları folklor alanına yakınken, yazma tarzı antropolojiye yakındır. Etnografik nitelikli düz yazı eserleri bütüncül bakışla tasarlanmış olup edebi etnografik bir anlatıma sahiptir. Eserlerin hemen hepsinde biyografisinden parçalar bulunmaktadır. Ama bazı şiir ve düz yazı eserleri otoetnografik olarak değerlendirilebilecek niteliktedir. Bu çalışmalarında grubun bir üyesi olarak ailesini, kendisini ve deneyimlerini eleştirel gözlem ve duygularının dışavurumuyla anlatmaktadır. Bazen görmenin yanı sıra duyusal antropolojinin önerdiği ses ve koku gibi duyulara da yer vermektedir. Sonuç olarak, resmi bir etnografi eğitimi almadığı ve bu alandaki tartışmaların içinde yer bulunmadığı halde Sezer, postmodern antropolojik eğitimler ve duyarlılıkla eserler kaleme alabilmiştir. Onun bu etnografik yazım tarzını geliştirmesini sağlayan etkenlerin şunlar olduğu ileri sürülebilir: Gerçekçilik, ötekinin sesine odaklanma, iyi bir anlatıcı olma, yaratıcılık ve güçlü sanatçı sezgileri.

Anahtar Kelimeler

• Sennur Sezer
• Folklor
• edebi etnografi
• antropoşiir
• postmodern antropoloji

Destekleyen Kurum

Bu çalışma Anadolu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından SBA-2024-2526 nolu proje kapsamında desteklenmiştir. Yazarın, proje çalışanlarıyla bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Sezer hakkındaki bilgilerde, proje kapsamında 10-12.10.2024 ve 8.03.2025’te Adnan Özyalçıner’le yapılan görüşme notlarından faydalanılmıştır. Anadolu Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun 02.07.2024 tarihli E-54380210-050.99-751268 sayılı kararı. Bu makale, İKSAD 12. International Paris Congress on Social Sciences & Humanities (August 4-8, 2025 – Paris, France)’te sözlü sunulmuş ve özeti bildiri kitabında basılmış “Sennur Sezer as Ethnographer” adlı bildirinin genişletilmiş ve makale olarak tamamlanmış halidir.

Kaynakça

1. ACIPAYAMLI, O. (1978). Halkbilim Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDK.
2. ALICI, İ. (2010). “Sennur Sezer, Gorki Ana”. (Haz.: C. Nacitarhan). Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi içinde (s.111-133). İstanbul: Evrensel.
3. ANDERSON, L. (2006). “Analytic Autoethnography”. Journal Of Contemporary Ethnography, Vol. 35, No. 4, 373-395.
4. BENDER, M. (2012). “Ethnographic Poetry in North-East India And Southwest China”. Rocky Mountain Review, Vol. 66, 106-129.
5. CLIFFORD, J. (1983). “On Ethnographic Authority”. Representations, No. 2, 118-146.
6. DURRENBERGER, E.P. (1996). “Economic Anthropology”. (Eds.: D. Levinson ve M. Ember), Encyclopedia Of Cultural Anthropology Vol.2, (s.365-371). Henry Holt And Company.
7. ELLIS, C, ADAMS, T.E., Bochner, A.P. (2011). “Autoethnography: An Overview”. Historical Social Research, Vol.36, No.4, 273-290.
8. ERCAN, E. (2010). “Tez Büyümüş Bir Yazar: Sennur Sezer”. (Haz.: C. Nacitarhan). Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi içinde (s.66-78). İstanbul: Evrensel.

9. FISCHER, M. M. J. ve MARCUS, G. E. (2013). Kültürel Bir Eleştiri Olarak Antropoloji. (Çev.: B. Cezar), İstanbul: Koç Üniversitesi.
10. GOLDSTEIN, K.S. (1977). Sahada Folklor Derleme Metotları. (Çev.: A.E. Uysal), Ankara: Kültür Bakanlığı.
11. GLUSTER, H.M. (1943). “Zora Neale Hurston, Novelist And Folklorist”. Phylon (1940-1956), Vol.4, No.2, 153-159.
12. HERZFELD, M. (2012). Antropoloji. (Çev.: B. Tokgöz), İstanbul: Say.
13. HOWES, D. (2019). “Multisensory Anthropology”. Annual Review Of Anthropology, 48, 17-28.
14. HUBERT, S. and AUJOULAT, I. (2018). “Parental Burnout: When Exhausted Mothers Open Up”. Frontiers in Psychology, Vol.9, 1-9.
15. HYMES, D. (1986). “Anthropology And Poetry”. Dialectical Anthropology, Vol.11, No.2/4, 407-410.
16. İNCESU, K. (2023). “Halkın Sesi Adnan Özyalçıner-Söyleşi”. Ke Dergisi, S. 21, 21-34.
17. İSKİFOĞLU, R. (2021). “Renato Rosaldo’da Yasın Etnografisi ve Antropoşiir (Antropoesía)”. (Haz.: S. Aygün Cengiz). Onun Kitabını Anlatıyorum: Renato Rosaldo The Day Of Shelly’s Death: The Poetry And Ethnography
18. Of Grief (Shelly’nin Öldüğü Gün: Yasın Şiiri ve Etnografisi) içinde (s.135-163). Ankara: Ürün.
19. KARA, Ç. (2025). “Sennur Sezer’in Folklor ve Kent Kültürü Çalışmaları”. Turnalar, S. 99, 43-52.
20. LEE, K., VASILEIOU, K., BARNETT, J. (2019). “ ‘Lonely Within The Mother’: An Exploratory Study Of First-Time Mothers’ Experiences Of Loneliness”. Journal Of Health Psychology, Vol.24, No. 10, 1334-1344.
21. LEWIS, O. (T.Y.). İşte Hayat. (Çev.: V. Çelikbaş), İstanbul: E Yayınları.
22. MARCUS, G.E. ve FISCHER, M.M.J. (2013). Kültürel Eleştiri Olarak Antropoloji. (Çev.: B. Cezar), İstanbul: Koç Üniversitesi.
23. MAYNARD, K., CAHNMANN-TAYLOR, M. (2010). “Anthropology At The Edge Of Words: Where Poetry And Ethnography Meet”. Anthropology And Humanism, Vol. 35, No. 1, 2–19.
24. NARAYAN, K. (2008). “Ethnography And Fiction: Where is The Border?”. Anthropology And Humanism, Vol. 24, No. 2,134 – 147.
25. NECATİGİL, B. (2007). “Sezer, Sennur”. Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık (24. Basım, s.382).
26. ÖZER, A. (2010). “Çağına Tanık Şair Sennur Sezer’le Söyleşi”. Kıyı, S. 216, 28-30.
27. ÖZER, K. (2010). “Direnç Şiirleri Üstüne Notlar”. (Haz.: C. Nacitarhan). Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi içinde (s.62-65). İstanbul: Evrensel.
28. PINK, S. (2011). “Multimodality, Multisensoriality And Ethnographic Knowing: Social Semiotics And The Phenomenology Of Perception”. Qualitative Research, Vol. 11, No. 3, 261–276.
29. REED-DANAHAY, D. (2009). “Anthropologists, Education, And Autoethnography”. Reviews in Anthropology, Vol. 38, No. 1, 28-47.
30. ROBBINS, H.A. (1991). “The Ethnography Of Zora Neale Hurston: A Postmodern Writer Before Her Time”. Arizona Anthropologist, Vol.7, 1-10.
31. ROSALDO, R. (2014). “Notes On Poetry And Ethnograpy”. The Day Of Shelly’s Death içinde (s.101–114). Duke University Press.
32. ROSALDO, R. (2016). “Lessons From The Space Between Languages: Notes On Poetry And Ethnography”. (Eds.: S. Puri and D.A. Castillo), Theorizing Fieldwork in The Humanities içinde (s.183-189). Palgrave Macmillan.
33. ROSALDO, R. (2021). “Doing Fieldwork Without Knowing It”. Annual Review Of Anthropology, No.50, 1-8.
34. SPENCER, J. (2021). “Postmodernizm Sonrası Etnografi”. (Çev.: E. Başcı). (Eds.: P. Atkinson, A. Coffey, S. Delamont, J. Lofland, L. Lofland), Etnografi içinde (s.443-452). Ankara: Nobel.
35. SEZER, S. (1986). Bu Resimde Kimler Var. İstanbul: Çınar.
36. SEZER, S. (1995). Direnç Şiirleri. İstanbul: Evrensel Kültür Kitaplığı.
37. SEZER, S. (2006). “İstanbul’un Unutulan Lezzetleri”. Yemek ve Kültür, S. 4,14-21.
38. SEZER, S. (2009). Kasımpaşa. İstanbul: Heyamola.
39. SEZER, S. (2010). “Birden Fazla İstanbul’um Var Benim”. (Haz.: A. Özyalçıner), Benim İstanbul’um içinde (S.213-220). İstanbul: Evrensel Basın Yayım.
40. SEZER, S. (2012). “Keyifli Kuşların Çocukluğu”. Yasakmeyve, S. 55, 45.
41. SEZER, S. (2017). Direnç. İstanbul: Menos.
42. SEZER, S. (2019). İstanbul’un Eski İkramları. İstanbul: Oğlak.
43. SEZER, S. ve ÖZYALÇINER, A. (2005). Bir Zamanların İstanbul’u: Eski İstanbul Yaşayışı ve Folkloru. İstanbul: İnkılap.
44. SÖNMEZ, F. (2010). “Sennur Sezer’in Şiiri”. (Haz.: C. Nacitarhan). Şiirin ve Umudun Yorulmaz İğnesi içinde (S.86-91). İstanbul: Evrensel.
45. STOELTJE, B.J., FOX, C.L., OLBRYS, S. (1999). “The Self in ‘Fieldwork’: A Methodological Concern”. The Journal Of American Folklore, Vol.112, No.444, 158-182.
46. TEDLOCK, D. (1999). “Poetry And Ethnography: A Dialogical Approach”. Anthropology And Humanism, 24(2), 155-167.
47. THORNTON, R. J. (1988). “The Rhetoric Of Ethnographic Holism”. Cultural Anthropology, Vol. 3, No. 3, 285-303.
48. TYLER, S. A. (1984) “The Poetic Turn in Postmodern Anthropology: The Poetry Of Paul Friedrich”. American Anthropologist, Vol.86, No.2, 328-336.
49. WILES, E. (2020). “Three Branches Of Literary Anthropology: Sources, Styles, Subject Matter”. Ethnography, Vol. 21, No. 2, 280-295.
50. WILLIAMS, R. (1990). Marksizm ve Edebiyat. (Çev.: E. Tarım), İstanbul: Adam.
51. YAYLA TOSUN, H. (2009). Cumhuriyet Dönemi Şiirinde Anne (Tez No. 241047) [Yüksek Lisans Tezi, T.C. Trakya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
52. YEŞİL, F. ve ÇELİK, Y. (2021). “Sennur Sezer’in Şiirlerinde ‘Su’ İmgesi”. Turkish Studies - Language, 16(4), 2659-2675.
53. ZANI, L., ZIA, A., STONE, N., KUSSEROW, A., ELLIOTT, D. (2019). “How We Review And Support The Art Of Ethnographic Poetry in Anthropology And Humanism”. Anthropology And Humanism, Vol. 44, No. 2, 182–188.