ÇERMİK KÜLTÜRÜ EKSENİNDE GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE SİVAS’TA ÇADIR GELENEĞİ ÜZERİNE FOLKLORİK BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, barınma ihtiyacının insanlık tarihindeki temel rolünü ve Türk kültüründe çadır geleneğinin tarihsel, kültürel ve toplumsal boyutlarını Sivas’taki Sıcak Çermik üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi çerçevesinde barınma ihtiyacı, fizyolojik ihtiyaçların ve güvenlik ihtiyaçlarının ötesinde, sosyal bağların güçlendiği ve kültürel aktarımın sağlandığı bir alan olarak ele alınmıştır. Türk çadırları, konargöçer yaşam tarzının gerektirdiği işlevselliği ve sanatsal zenginliği birleştirerek Türk medeniyet tarihinin köklü unsurlarından biri olmuştur. Konik ve yurt tipi çadırların yapısal özellikleri, taşınabilirliği ve estetik detayları, bu geleneğin pratik ve kültürel değerini ortaya koymaktadır. Sivas/Merkez’de bulunan Sıcak Çermik, geçmişin kadim kültürel unsurlarından biri olan çadır geleneğinin gözlemlendiği en önemli mekȃn olarak öne çıkmaktadır. Bundan dolayı, söz konusu geleneğe vȃkıf, geleneği bizzat yaşamış / yaşayan 12 kaynak kişi ile mülakat yapılmış ve çermik kültürü ile ilgili veriler derlenmiştir. Bu bağlamda, Sıcak Çermik merkezinde Hacı İbrahim Usta, Ali Usta ve Tahsin Çadırcı gibi ustaların geliştirdiği “Tenefli Çadır”, “Şemsiye Çadır” ve “Beşik Çadır” gibi yerel çadır türleriyle özgün bir çadır kenti kültürü oluşmuştur. Çadır komşuluğu, dayanışma ve kültürel aktarım sayesinde bu bölgede toplumsal aidiyet duygusunun güçlenmesine yardım etmiştir. Ancak, modernleşme, küreselleşme, sağlık riskleri, (kene vakaları ve Covid-19) ekonomik faktörler ve toplumsal güvenin zayıflaması gibi nedenler, 2000’li yıllardan itibaren çadır kültürünün görece de olsa gerilemesine yol açmıştır. Sivas Belediyesi’nin çadır kurulumuna getirdiği kısıtlamalar, kȃr odaklı kiralamalar ve otellerin konforlu alternatifleri, geleneğin klasik çizgisindeki cazibesini azaltmıştır. Genç neslin modern turizm anlayışına yönelmesi, çadır geleneğini nostaljik bir hatıraya dönüştürmüştür. Sivas Belediyesi’nin 2020 yılında başlattığı “Geleneksel Çadır Alanı” ve 2025’teki aquapark yenilemesi ile bungalov tarzı yapıların inşa edilmesi gibi girişimler, geleneği canlandırma çabası olsa da henüz istenilen başarı çıtasını yakalayamamıştır. Çalışma, çadır geleneğinin kültürel bir miras olarak korunması için glamping ve ekoturizm gibi modern turizm yöntemleriyle entegre projeler geliştirilmesi, çadır işçiliğinin genç nesillere öğretilerek aktarılması ve çadır komşuluğu gibi sosyalizasyon forumlarının modern etkinliklerle yeniden canlandırılması gerektiğini önermektedir. Türk çadır geleneği, sürdürülebilirlik ve doğayla bağ kurma potansiyeliyle modern dünyada yaşayan bir kültürel miras olarak yeniden değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Barınma kültürü
• Türk çadır geleneği
• Değişim ve dönüşüm
• Sivas
• Sıcak Çermik

A FOLKLORIC INVESTIGATION ON THE TENT TRADITION IN SİVAS FROM THE PAST TO THE PRESENT WITHIN THE AXIS OF THE HOT SPRING CULTURE

Öz

This study aims to examine the fundamental role of the need for shelter in human history and the historical, cultural and social dimensions of the tent tradition in Turkish culture through Sıcak Çermik in Sivas. In the study, within the framework of Maslow’s hierarchy of needs the need for shelter is discussed as an area where social ties are strengthened and cultural transmission is ensured beyond physiological needs and security needs. Turkish tents have become one of the deep-rooted elements of the history of Turkish civilization, combining the functionality and artistic richness required by the nomadic lifestyle. The structural features, portability and aesthetic details of conical and home-type tents reveal the practical and cultural value of this tradition. Sıcak Çermik, located in Sivas/Center, stands out as the most important place where the tent tradition one of the ancient cultural elements of the past, is observed. Therefore, interviews were conducted with 12 resource people who were familiar with the tradition and lived it personally and data on the hot spring culture was compiled. In this context, a unique tent city culture has emerged in the center of Sıcak Çermik with local tent types such as “Fimbriated Tent”, “Umbrella Tent” and “Crandle Tent” developed by masters such as Hacı İbrahim, Ali and Tahsin Çadırcı. Tent neighborhoods have helped strengthen the sense of social belonging in this region through solidarity and cultural transfer. But, reasons such as modernization, globalization, health risks (tick cases and Covid-19), economic factors and weakening of social trust have led to a relative decline of tent culture since the 2000s. The restrictions imposed by the Sivas Municipality on tent installation, profit-oriented rentals and comfortable alternatives of hotels have diminished the appeal of teh classical line of tradition. The younger generation’s shift towards modern tourism has turned the tent tradition into a nostalgic memory. Initiatives such as the “Traditional Tent Area” launched by the Sivas Municipality in 2020, the aquapark renovation in 2025 and the construction of bungalov-style structures are all efforts to revive traitions but they have not yet reached the desired level of success. The study suggests that in order to preserve the tent tradition as a cultural heritage, projects integrated with modern tourism methods such as glamping and ecotourism should be developed, tent craftsmanship should be taught and passed on to younger generations and socialization forums such as tent neighborhoods should be revitalized with modern activities. The Turkish tent traition should be re-evaluated as a living cultural heritage in the modern world with its potential for sustainability and connection with nature.

Anahtar Kelimeler

• Housing culture
• Turkish tent tradition
• Change and transformation
• Sivas
• Sıcak Çermik

Kaynakça

1. ATALAY, B. (2006). Divanü Lügat-it-Türk Tercümesi I. Ankara: TDK Yayınları.
2. BECK, U. (2025). Risk Toplumu. (Çev. Kazım Özdoğan, Bülent O Doğan), İstanbul: Minotor Kitap.
3. BULUT, İ. (1999). “Kökeni Termal Kaynaklara Dayanan Bir Yerleşme: Sivas-Sıcak Çermik”, Türk Dünyası Araştırmaları, S. 119, 187-208.
4. ÇANDARLI ŞAHİN, A. (2016). “Türk Çadırı Üzerine”, Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 16, 25-39.
5. ÇOBAN, G.S. (2021). “Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kendini Gerçekleştirme Basamağında Gizil Yetenekler”, European Journal of Educational and Social Sciences, C. 6, S. 1, 111-118.
6. ÇOBANOĞLU, Ö. (2011). “Batı Sibirya Türk Kültürü Tetkiklerine Göre Kayın Ağacının Türk Mitolojisinde “Kutsal”laşmasının Maddi Kültürel Nedenleri”, III. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı I, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları. 245-247.
7. DEMİR, K. (2015). “Isıcak Çermik”, Sultan Şehir Yazıları. (Haz. Alper Duran), Sivas: Sivas Valiliği Yayınları.
8. DİYARBEKİRLİ, N. (1972). Hun Sanatı, İstanbul: Milli Eğitim Yayınevi.

9. ERDEN, A. (1978). “Batı Anadolu’da Türkmen Çadırları”, Antropoloji, S. 11, 73-89.
10. GÖNER, G. ve GÖNEN, G. (2022). “Türklerde Çadır Kültürünün Gelişimi”, GAB Akademi, C. 2, S. 3, 11-24.
11. GUMİLEV, L.N. (2003). Eski Türkler. (Çev. D. Ahsen Batur), İstanbul: Selenge Yayınları.
12. MASLOW, A.H. (1943). “A Theory of Human Motivation”, Psychological Review, S. 50, 370-396.
13. ONUK, T. (2005). Osmanlı Çadır Sanatı (XVII-XIX. Yüzyıl), Ankara: AKM Yayınları.
14. ÖZEN, K. (1988). “Sivas Yöresinde Geleneksel Türk Çadırcılığı”, Türk Folkloru Araştırmaları, S. 1, 20-44.
15. ÖZPINAR, B. (2022). “Türk Çadır Kapıları Üzerine Bir İnceleme”, Türklük Bilimi Araştırmaları, S. 51, 137-162.
16. PUTNAM, R. (2010). “Tek Başına Bowling: Amerika’nın Azalan Sosyal Sermayesi”, Sosyal Sermaye-Kuram, Uygulama, Eleştiri- (Derleyenler: M. Murat Şahin, A. Zeki Ünal), İstanbul: Değişim Yayınları.
17. RADLOFF, W. (1976) Sibirya’dan Seçmeler. (Çev. Ahmet Temir), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
18. ROSTOW, W.W. (1996). İktisadȋ Gelişmenin Merhaleleri. (Çev. Erol Güngör), İstanbul: Ötüken Yayınları.
19. ŞENGÖZ, M. (2022). “Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Modeli’nin Bütünleşik Bir Süreç Olarak Yeniden Yorumlanması”, Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, C. 9, S. 1, 164-173.