Arktik Okyanusu’nda Yeni Soğuk Savaş: Rusya, ABD ve Çin’in Stratejik Hamleleri
Öz
Bu makale, iklim değişikliğinin etkisiyle buzulların eridiği Arktik Okyanusu’nun 21. yüzyıldaki artan jeopolitik önemini, bir “Yeni Soğuk Savaş” metaforu üzerinden incelemektedir. Bir zamanlar donmuş bir coğrafya olan Arktik, zengin doğal kaynaklara, stratejik deniz yollarına ve yeni askeri sahalara erişim sunarak küresel güç rekabetinin merkezine oturmuştur. Çalışma, bu rekabetin üç ana aktörü olan Rusya, ABD ve Çin’in stratejilerini analiz etmektedir. Rusya, askeri varlığını ve Kuzey Deniz Yolu üzerindeki kontrolünü artırarak bir “Arktik Kalesi” inşa etmeye çalışmaktadır. ABD, NATO merkezli bir caydırıcılık politikası izlese de “buzkıran açığı” gibi yetenek eksiklikleriyle yüzleşmektedir. Bölge dışı bir aktör olan Çin ise “Kutup İpek Yolu” girişimi, ekonomik yatırımlar ve bilimsel araştırmalarla uzun vadeli bir nüfuz alanı yaratmayı hedeflemektedir. Bu rekabet; denizaltı altyapısı gibi hibrit savaş alanlarına yayılmakta, uluslararası hukuku zorlamakta ve Ukrayna Savaşı sonrası Arktik Konseyi gibi iş birliği mekanizmalarını zayıflatmaktadır. Makale, bu karmaşık dinamikleri analiz ederek gerilimi azaltma ve bölgesel yönetişimi yeniden düşünme üzerine politika önerileriyle son bulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alabaş, S. (2025) Arktik İpek Yolu Projesi. TÜBİTAK Kutup Ansiklopedisi. TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Popüler Bilim Yayınları. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/kutup/ansiklopedi/arktik-ipek-yolu-projesi.
- Allers, R., Rácz, A., & Sæther, T. (2021, Ekim). Dealing with Russia in the Arctic: Between exceptionalism and militarization. DGAP Analysis No. 4. https://dgap.org/en/research/publications/dealing-with-russia-in-the-arctic
- Anadolu Ajansı. (2017, 17 Ocak). ABD askerleri Norveç’te. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abd-askerleri-norvecte/729021
- Arbeloa, I. U. (2024, 27 Haziran). Western sanctions on icebreakers stall Russia’s Arctic LNG expansion. Real Instituto Elcano. https://www.realinstitutoelcano.org/en/analyses/western-sanctions-on-icebreakers-stall-russias-arctic-lng-expansion/.
- Arctic Council. (2009). Arctic marine shipping assessment 2009 report. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Map_of_the_Arctic_region_showing_the_Northeast_Passage,_the_Northern_Sea_Route_and_Northwest_Passage,_and_bathymetry.png.
- Arctic Council. (2025). Inuit Circumpolar Council (ICC). Arctic Council. https://arctic-council.org/about/permanent-participants/icc/
- Arslan, Z. F. (2023, Ağustos). Arktik bölgesinde Çin’in yükselen rolü: Enerji kaynakları, jeopolitik çıkarlar ve çevresel etkiler. Tesam. https://tesam.org.tr/wp-content/uploads/2023/09/Zafer-Furkan-Arslan-.pdf.
- Babahanoğlu, V. (2024). Soğuk suların yükselen jeopolitiği: Rusya’nın Arktik politikası. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(Özel Sayı), 11–27.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Uluslararası Siyaset
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ali Kiriktaş
*
0000-0003-4209-0094
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
11 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
26 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
21 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 1