Academic Reflections of Sensory Analysis: A Bibliometric Analysis of Postgraduate Theses in Turkey

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 99 - 116 , 31.03.2026

Ümmü Gülsüm Kibar , Hasan Köşker

https://doi.org/10.32958/gastoria.1831406

https://izlik.org/JA84HR25SD

Öz

The purpose of this study is to reveal the trends and developmental directions in the field by examining postgraduate theses on sensory analysis conducted in Turkey within the framework of specific bibliometric indicators. The research data were obtained from the National Thesis Center Database of the Council of Higher Education (YÖK) through a search using the keyword “sensory analysis.” The search was carried out digitally in 2025, covering theses published between 1999 and 2024. A total of 30 theses were identified evaluated using bibliometric analysis. Within the scope of the analysis, the theses were examined in terms of their type, year of publication, advisor title, university, institute, and department classification. In addition, variables such as research topics, keywords used, purposes of sensory analysis, language of writing, number of panelists, and page length were analyzed. The findings indicate that theses focusing on sensory analysis in Turkey have increased in recent years, that all studies are at the master’s level, and that they are concentrated in the fields of food science and gastronomy. The number of panelists ranged from single digits in some theses to as many as 80 in others, with the most frequent range being between 20 and 30 participants. This variation suggests that a methodological standard has not yet been established in sensory analysis practices and that diversity in implementation persists. Overall, the results provide a comprehensive overview of the current state of sensory analysis research in Turkey and serve as a guide for future research.

Anahtar Kelimeler

Sensory analysis , Postgraduate theses , Bibliometric analysis , Food , Gastronomy

Duyusal Analizin Akademik Yansımaları: Türkiye’deki Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi

https://izlik.org/JA84HR25SD

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de duyusal analiz konulu lisansüstü tezleri belirli bibliyometrik göstergeler çerçevesinde inceleyerek alandaki eğilimleri ve gelişim yönelimlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın verileri, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında “duyusal analiz” anahtar kelimesiyle yapılan tarama sonucunda elde edilmiştir. Tarama, 2025 yılı içerisinde dijital ortamda gerçekleştirilmiş olup, 1999-2024 yılları arasında yayımlanan tezler kapsam dâhilindedir. Toplam 30 tez incelenmiş, belirlenen tezler bibliyometrik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz kapsamında tezlerin türü, yıllara göre dağılımı, danışman unvanı, üniversite, enstitü ve anabilim dalına göre sınıflandırılması; ayrıca araştırma konuları, kullanılan anahtar kelimeler, duyusal analiz amaçları, yazım dili, panelist sayıları ve sayfa sayıları gibi değişkenler incelenmiştir. Bulgular, Türkiye’de duyusal analiz temalı tezlerin özellikle son yıllarda artış gösterdiğini, çalışmaların tamamının yüksek lisans düzeyinde olduğunu, gıda bilimi ile gastronomi alanlarında yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Panelist sayısı, kimi tezlerde tek haneli düzeylerde kalırken, bazı çalışmalarda 80 kişiye kadar çıkmaktadır. En sık rastlanan panelist sayısı 20-30 aralığındadır. Bu durum duyusal analiz uygulamalarında yöntemsel bir standardın henüz oluşmadığını ve uygulamalarda çeşitliliğin devam ettiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, Türkiye’de duyusal analiz alanının mevcut durumuna ilişkin kapsamlı bir görünüm sunmakta ve gelecekteki araştırmalara yol gösterici nitelik taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duyusal Analiz , Lisansüstü Tezler , Bibliyometrik İnceleme , Gıda , Gastronomi

Kaynakça

• Akıllıbaş, E. (2019). Beş duyunun pazarlama algısındaki gücü. Bitlis Eren Üniversitesi Akademik İzdüşüm Dergisi, 4(1), 97-124. https://izlik.org/JA58CN72XG
• Aksöz, E. O., & Yücel, E. (2021). Engelli turizmi alanındaki lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1), 388-404. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/182
• Al, U. (2008). Türkiye’nin bilimsel yayın politikası: Atıf dizinlerine dayalı bibliyometrik bir yaklaşım[Yayımlanmamış/Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi. Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi.
• Al, U.,& Coştur, R. (2007).Türk psikoloji dergisinin bibliyometrik profili.Türk Kütüphaneciliği, 21(2), 142-163. https://izlik.org/JA96MJ95SW
• Al, U., Sezen, U., & Soydal, İ. (2012). Hacettepe Üniversitesi bilimsel yayınlarının sosyal ağ analizi yöntemiyle değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 29(1), 53-71. https://izlik.org/JA48WA45LC
• Alhosseiny, H. M.,& Nabih, A. A. (2024). The relationship between sensory marketing and purchasing decision: Customers at satısfactıon as a moderator. Economics and Finance, 12(2), 65-76. https://doi.org/10.51586/2754-6209.2024.12.2.65.76
• Alımanoğlu, Ç., & Ayazlar, G. (2019). Türkiye’de kırsal turizm konulu lisansüstü tez çalışmaları üzerine bibliyometrik bir inceleme (2003-2016). Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 1(1), 6-12. https://turizmvekalkinma.org/index.php/irtadjournal/article/view/30
• Alimanoğlu, Ç., & Çolakoğlu, Ü. (2021). Türkiye’deki turizm rehberliği konulu lisansüstü tez çalışmalarının bibliyometrik profili (1998-2018). Journal of Travel and Tourism Research, 18(18), 51-67. https://izlik.org/JA32MX23PS
• Altuğ Onoğur, T. & Elmacı, Y. (2019). Gıdalarda duyusal değerlendirme. İzmir: Sidas Yayıncılık.
• Alyakut, Ö. (2019). Yemek kültürü konusunda yayınlanan tezlerin bibliyometrik profili. Social Sciences Studies Journal, (49), 6376-6389. https://doi.org/10.26449/sssj.1877
• Ammann, J.,Stucki, M., & Siegrist, M. (2020).True colours: Advantages and challenges of virtual reality in a sensoryscience experiment on the influence of colour on flavor identification. Food Quality and Preference, 86, 103998. DOI: 10.1016/j.foodqual.2020.103998
• Arman, H.,& Bulgan, G. (2022). Ulusal literatür kapsamında engelsiz turizm konulu makalelerin bibliyometrik analizi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(3), 2171-2200. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1092688.
• Aslancı, S. (2022). Araştırma sorgulamaya dayalı öğrenme: Bibliyometrik bir analiz. Scientific Educational Studies, 6(1), 1-25. https://doi.org/10.31798/ses.1068633
• Ayaz, N. & Türkmen, BM (2018).Yöresel yiyecekleri konu alan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Gastroia: Gastronomi ve Seyahat Araştırmaları Dergisi, 2(1), 22-38. https://doi.org/10.32958/gastoria.411345
• Aydınoğlu, A. U., İlhan, A. O.,& Özer, Ö. K. (2023). Bir sosyal bilimler araştırma yöntemi olarak bibliyometri: Akademik girişimcilik örneği. Pamukkale Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (55), 235-258. https://doi.org/10.30794/pausbed.1124926
• Balıkoğlu, A., Kılıç, S. N.,& Bozok, D. (2020). Duygusal deneyim memnuniyeti ve yöresel yemek deneyimi arasındaki ilişki ve değişkenlerin davranışsal niyet üzerindeki etkisi. Turizm ve Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 8(2), 1334-1361. DOI: 10.21325/jotags.2020.610
• Bişkin, F., & Pektaş, Ç. (2021). Turizm pazarlaması alanında hazırlanmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik profili. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 2075-2095.https://doi.org/10.21547/jss.864562
• Buluk Eşitti, B., & Bay, E. (2023). Gastronomi eğitimi alanında yayınlanan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Sivas Interdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 31-41. https://izlik.org/JA72KU89DL
• Carpenter, R. P., Lyon, D. H., &Hasdell, T. A. (2000). Guidelines for sensory analysis in food product development and quality control. Springer Science & Business Media. https://doi.org/10.1007/978-1-4615-4447-0
• Civille, G. V., & Oftedal, K. N. (2012). Sensory evaluation techniques - make “good for you” taste “good.” Physiology & Behavior, 107(4), 598-605. DOI: 10.1016/j.physbeh.2012.04.015
• Civille, G. V.,Carr, B. T., & Osdoba, K. E. (2024).Sensory evaluation techniques (6. press). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003352082
• Coşkun, H.,& Gültepe, B. (2013).Duygu durumve bazı davranışlarımız: yeni bulgular ışığında bir değerlendirme.Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), 81-100. https://doi.org/10.11616/AbantSbe.2013.13.2-1021.5000084323
• Çam, O. (2024). Dijital turizm konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Journal of Academic Tourism Studies, 5(1), 13-26. DOI : 10.29228/jatos.73937
• Çaybaşı, T. (2023). Üzüm çekirdeği katkılı dondurma ile sade dondurmanın duyusal analizi ve fonksiyonel özelliklerinin incelenmesi[Yayımlanmamış / Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi
• Çolakoğlu, Ü.,Altun, H. E., & Kıykaç, B. (2019). Türkiye’deki medikal turizm tezlerinin bibliyometrik profili (2008-2018). Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 30(2), 135-143. https://doi.org/10.17123/atad.636877
• Drake, M.A., Watson, M.E., &Liu Y. (2023).Sensory analysis and consumer preference: best practices. Annual Review of Food Science and Technology, 14(1), 427-448. https://doi.org/10.1146/annurev-food-060721-023619
• Duran, S.,& Adabalı, M. M. (2023). Duygusal yeme (emotional eating).Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(3), 1873-1890. DOI: 10.21325/jotags.2023.1272
• Durmuş, Y. (2021). Gastronomide duyusal analiz. Oğan, Y.(Ed.), Gastronomi araştırmaları içinde (ss.74). Konya: Çizgi Kitabevi.
• Enes, K. (2025). Dergipark’ta yayınlanan duyusal analiz çalışmalarının sistematik incelemesi: yöntemler, uygulamalar ve eğilimler.GIDA, 50(5), 855-882. https://doi.org/10.15237/gida.GD25062
• Ercik, C., İlhan, İ., & Keskin, S. N. (2023). Tüketici tercihlerinde renk ve görselliğin lezzet ve genel kabul edilebilirlik üzerindeki etkisi: El yapımı çikolata örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(3), 2618-2638.https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1310
• Evren, S., & Kozak, N. (2014).Bibliometric analysis of tourism and hospitality relatedarticles published in Turkey. Anatolia: An International Journal of Tourism and Haspitality Research, 25(1), 61-80. https://doi.org/10.1080/13032917.2013.824906
• Gönül, M. (1983).Duyusal değerlendirmede sonuca güveni etkileyen. Gıda, 8(6), 287-295. https://izlik.org/JA32SD85MW
• Güleç, S. (2020).Duyum ve algı[Ders sunumu, Ondokuz Mayıs Üniversitesi]. Kişisel arşiv.https://share.google/M5Y3w171BnfOuQi3S adresinden 9 Eylül 2025 tarihinde alınmıştır.
• Güleç, U.T. (2023). Duyusal markalama yaklaşımının bibliyometrik analiz ile incelenmesi. International Review of Economics and Management, 11(1), 35-56. https://doi.org/10.18825/iremjournal.1272720
• Karaman, E.E, Çetinkaya, N. (2020).Gıda tercihinde duyuların rolü: tat duyusunun tat testi ile demografik özelliklere göre farklılığının tespiti. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(2), 883-898. https://izlik.org/JA55WH57TM
• Kilcast, D. (2010).Sensory analysis for food and beverage quality control: A practical guide. Woodhead Publishing DOI: 10.1533/9781845699512
• Kivela, J.,& Crotts, J. C. (2006).Tourism and gastronomy: Gastronomy’s influence on how tourists experience a destination. Journal of Hospitality& Tourism Research, 30(3), 354-377. DOI:10.1177/1096348006286797
• Köşker, H. (2020). Coğrafi işaret konusunda yazılmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Journal of Humanities and Tourism Research, 10(4), 775-787. https://izlik.org/JA23ND62SD
• Kurt, G. (2013). Duygusal süreçler bağlamında tüketici davranışları: Genç tüketicilerin teknolojik ürün kullanımı üzerine bir araştırma[Yayımlanmamış / Doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi.
• Lawless, H.T.,&Heymann, H. (2010). Sensory evaluation of food: principle sand practices (2nd ed.). London: Springer. DOI: 10.1007/978-1-4419-6488-5
• Lee, H. S., & Kim, K. O. (2008). Difference test sensitivity: Comparison of three versions of the duo-trio method requiring different memory schemes and taste sequences. Food Quality and Preference, 19(1), 97-102. https://doi.org/10.1016/j.foodqual.2007.07.004
• Mak, A.H.N., Lumbers, M., & Eves, A. (2012).Global isation and food consumption in Tourism. Annals of Tourism Research, 39(1), 171-196. DOI: 10.1016/j.annals.2011.05.010
• Meniktan, Y. O. (2024).Geleneksel fermente şarküteri ürünleri ile endüstriyel yöntemlerle üretilmiş şarküteri ürünleri arasında duyusal analiz: Pepperoni örneği[Yayınlanmamış/ Yüksek lisans tezi].Bahçeşehir Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2012).Gıda Teknolojisi, Duyusal Analiz Teknikleri, 24 Ekim 2025tarihinde alınmıştır. https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Duyusal%20Test%20Teknikleri.pdf
• Muktiningrum, T. A., Fauza, G., Ariviani, S., Muhammad, D. R. A., & Affandi, D. R. (2022).Sensory profile analysis of chocolate drinks using quantitative descriptive analysis (QDA).E3S Web of Conferences, 344, 04005. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202234404005
• Olgun, B. G. (2022). Türkiye'deki turizm eğitimini konu alan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Büyük zaferin 100. yılı anısına eğitim bilimleri ve sosyal bilimler üzerine değerlendirmeler: Beşeri ve İdari Bilimler (s. 317-329). Türk Eğitim-Sen Genel Merkezi Yayınları.
• Onar, C. (2018).Duyusal pazarlamanın tüketici satın alma sürecine etkisi (Working Paper No. 200). Dış Ticaret Enstitüsü Working Paper Series. https://ticaret.edu.tr/wp-content/uploads/2020/921/200%20DUYUSAL%20PAZARLAMANIN%20T%C3%9CKET%C4%B0C%C4%B0%20SATIN%20ALMA%20S%C3%9CREC%C4%B0NE%20ETK%C4%B0S%C4%B0.pdf
• Öztürk, N., & Kurutkan, M. N. (2020). Kalite yönetiminin bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesi. Journal of Innovative Healthcare Practices,1(1), 1-13. https://izlik.org/JA78EX28LX
• Pekar, E. (2017).Duyusal markalama ve tüketicilerin marka algısında duyusal markalamanın (beş duyunun) rolü [Yayımlanmamış/ Yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi. Yök Tez Merkezi.
• Plotnik, R. (2009).Psikolojiye giriş (T. Geniş, Çev.). Kaknüs Yayınları. Pritchard, A.,& Wittig, G. R. (1981).Bibliometrics: A bibliography and index,(1), 187-959. ALLM Books.
• Sapmaz Yurtsever, S., & Tekinsav Sütcü, S. (2022). Duygusal yeme: değerlendirme yöntemleri üzerine bir inceleme. Nesne, 10(23), 151-168. DOI: 10.7816/nesne-10-23-09
• Sezen Kışlalıoğlu, R. & Aydın, G. (2024). Etik tüketimde değer ve duyguların rolü üzerine bir araştırma. Turkish Studies - Economy, 19(4), 1447-1471. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.75455
• Siebenmorgen, C., Grønbeck, M. S., Schubert, A., Gertheiss, J., &Morlein, J. (2025). Updating descriptive sensory evaluation of chicken: Proposing new protocols and statistical analysis. Poultry Science, 104(11), 105807. https://doi.org/10.1016/j.psj.2025.105807
• Stone, H., & Sidel, J. L. (2004). Sensory Evaluation Practices (3rd ed.). San Diego, California: Elsevier / AcademicPress.
• Şahin, E., Akdağ, G., Çakıcı, C.,& Onur, N. (2018).Gastronomi ve mutfak sanatları anabilim dallarında yayınlanan tezlerin bibliyometrik analizi.Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(Ek.1), 30-41. https://izlik.org/JA77KG67DF
• Tan, G. (2022). Bal ve vanilya karışımının duyusal analizleri ve besin değerlerinin araştırılması [Yayımlanmamış / Yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi.
• Tandoğan, H.S. (2024). Duyusal analiz metoduyla siyez unundan elde edilen ekmek ile endüstriyel undan elde edilen ekmeğin farklılıklarının belirlenmesi[Yayımlanmamış / Yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi.
• Tayfun, A., Küçükergin, F.G., Aysen, E., Eren, A., & Özekici, Y.K. (2016). Turizm alanında yazılan lisansüstü tezlere yönelik bibliyometrik bir analiz. Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 1(1), 50-69. https://izlik.org/JA75MM82BS
• Tayfun, A., Ülker, M., Gökçe, Y., Tengilimoğlu, E., Sürücü, C., & Durmaz, M. (2018). Turizm alanında yiyecek ve içecek ile ilgili lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi.Turizm ve Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 6(2), 503-527.https://doi.org/10.21325/jotags.2018.227
• Thamke, I., Dürrschmid, K., & Rohm, H. (2009).Sensory description of dark chocolates by consumers. LWT. Food Science and Technology, 42(2), 534-539. https://doi.org/10.1016/j.lwt.2008.07.006
• TÜBİTAK Bilim Ansiklopedisi. (2025). Algı. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/algi. 28 Ekim 2025 tarihinde alınmıştır.
• Tümer Kabadayı, E., & Koçak Alan, A. (2013). Duygu tipolojilerinin tüketici davranışları üzerindeki etkisi ve pazarlamadaki önemi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(1), 93-115. https://isarder.org/index.php/isarder/article/view/102
• Türedi, S. (2007). Duyguların kadınların alışveriş davranışlarındaki rolü [Yayımlanmamış / Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi. Sakarya Üniversitesi Açık Erişim Sistemi.
• Usta, M. (2023).Sous-vide tekniği kullanılarak geliştirilen yeni ürünlerin duyusal analiz yöntemiyle değerlendirilmesi: Kokoreç ve ciabatta ekmeği[Yayımlanmamış /Yüksek lisans tezi]. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Açık Erişim Sistemi.
• Valenti, C.,& Rivière, J. (2008). The concept of sensory marketing[Bachelor’sthesis, Halmstad University].DiVA Portal. https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:238806/FULLTEXT01.pdf
• Yang, C., & Xiu, Q. (2023). A Bibliometric Review of Education for Sustainable Development, 1992-2022. Sustainability, 15, 10823. https://doi.org/10.3390/su151410823
• Yıldız, T.U. (2021). Algı. TÜBİTAK Ansiklopedisi.https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/algi,01 Kasım 2025 tarihinde alınmıştır.
• Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi -YÖK Tez, (2025). Duyusal analiz. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/, 20 Mayıs 2025 tarihinde alınmıştır.