Öz

This study aims to provide a framework for the design and improvement of temporary shelter units used after natural disasters in Turkey. Especially in the context of the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquake, temporary shelter solutions were found to be physically, socially and psychologically unsustainable. Despite efforts to improve the comfort of disaster victims, permanent solutions could not be developed. The aim of the study is to improve the functionality and effectiveness of temporary shelter units by determining design and evaluation parameters (TADEP). In this context, the study was conducted in three phases with a mixed methodology: systematic literature review, field studies and expert opinions. Firstly, a comprehensive literature review was conducted in line with the PRISMA guidelines, followed by semi-structured interviews with disaster survivors living in a container city for more than 1.5 years in Hatay/Iskenderun, one of the provinces most affected by the earthquake. The qualitative data obtained were subjected to content analysis with NVivo software. Finally, systematic feedback was obtained from the experts using the Delphi method in four rounds. In this context, the study to determine the parameters was completed in 18 months. The parameters, in order of importance, are efficiency, flexibility, indoor comfort, ergonomics, safety and security, health and hygiene, privacy, sustainability, universal design and aesthetics. This framework is expected to be a reference point for future studies and contribute to disaster management processes. It is suggested that designs should be made by taking into consideration the parameters of the TADEP and improvement strategies should be developed in the short, medium and long term.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• post-disaster shelter
• temporary shelter units
• design and evaluation parameters

Afet sonrası geçici barınma birimlerine yönelik tasarım ve değerlendirme parametrelerinin belirlenmesi

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki doğal afetler sonrası kullanılan geçici barınma birimlerinin tasarım ve iyileştirilmesine yönelik bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır. Özellikle 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi bağlamında, geçici barınma çözümlerinin fiziksel, sosyal ve psikolojik açıdan sürdürülebilir olmadığı tespit edilmiştir. Afetzedelerin konforunu iyileştirme çabalarına rağmen kalıcı çözümler geliştirilememiştir. Çalışmanın amacı, geçici barınma birimlerine yönelik tasarım ve değerlendirmeye ait parametreleri (TADEP) belirleyerek işlevselliği ve etkinliği artırmaktır. Bu bağlamda çalışma, karma bir yöntemle üç aşamada gerçekleştirilmiştir: Sistematik literatür incelemesi, saha çalışmaları ve uzman görüşleriyle TADEP oluşturulmasıdır. İlk olarak, PRISMA yönergesi doğrultusunda kapsamlı bir literatür incelemesi yapılmış, ardından depremden en fazla etkilenen illerden Hatay/İskenderun’da 1,5 yıldan fazla süredir konteyner kentte yaşayan afetzedelerle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen nitel veriler NVivo yazılımı ile içerik analizine tabi tutulmuştur. Son olarak, dört turda gerçekleştirilen Delphi yöntemi kullanılarak uzmanlardan sistematik geri bildirim alınmıştır. Bu kapsamda, parametrelerin belirlenmesine yönelik çalışma 18 ayda tamamlanmıştır. Parametreler, önem sırasına göre; verimlilik, esneklik, iç mekân konforu, ergonomi, güvenlik ve emniyet, sağlık ve hijyen, mahremiyet, sürdürülebilirlik, evrensel tasarım ve estetik olarak belirlenmiştir. Oluşturulan bu çerçevenin, gelecekteki çalışmalar için referans noktası olması ve afet yönetimi süreçlerine katkı sağlaması beklenmektedir. TADEP parametrelerinin dikkate alınarak tasarımların yapılması, kısa, orta ve uzun vadede iyileştirme stratejilerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• afet sonrası barınma
• geçici barınma birimleri
• tasarım ve değerlendirme parametreleri

Kaynakça

1. 1. Acerer S., Afet Konutları Sorunu ve Deprem Örneğinde İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 1999.
2. 2. Ildır B., Ülkemizdeki Heyelanların Dağılımı ve Afet Yasası ile İlgili Uygulamalar, Türkiye Mühendislik Haberleri, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, 379, 55-58, 1995.
3. 3. Leblebici, Ö., Afetlerde Kamu Yönetiminin Rolü ve Toplum Temelli Afet Yönetimine Doğru, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (2), 457-477, 2014.
4. 4. Gerdan S., Kentsel Planlama Açısından İl Afet Risk Azaltma Planlarının Değerlendirilmesi, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10 (4), 1006-1013, 2021.
5. 5. Ertaş Beşir, Ş. & Dereci, Ş., Deprem Sırasında Konut İç Mekanlarında Yapısal Olmayan Elemanların Yarattığı Riskler ve Alınabilecek Önlemler, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 7 (42), 350-360, 2021.
6. 6. United Nations International Strategy for Disaster Reduction (UNISDR), https://sdgs.un.org/statements/un-international-strategy-disaster-reduction-unisdr-8377, Yayın Tarihi 2009. Erişim Tarihi Eylül 11, 2024.
7. 7. Unıted Natıons Offıce for Dısaster Rısk Reductıon (UNDRR), Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction. 29 Mart 2022 tarihinde https://www.undrr.org/publication/global assessment-report-disaster-risk- reduction-2015, Erişim Tarihi Eylül 11, 2024.
8. 8. McFarlane A., Norris F. H., Definitions and concepts in disaster research,Methods for Disaster Mental Health Research, (1), 3-19. 2006.

9. 9. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, Ankara, 2014.
10. 10. Çiftçi S., Sakallı Ü.S., A mathematical modelling approach for planning health resources after eartquake: Kırıkkale city example, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 38 (2), 1203-1216, 2023.
11. 11. Giyik C., Oyguç R.A., Anıtkar S., Van İlinin Afetselliği ve Afet Konutlarında Yer Seçimi Uygulamaları, Doğal Afetler Çevre Dergisi, 8 (2), 178-195, 2022.
12. 12. Avlar E., Limoncu S., Tızman D., Post-earthquake temporary housing unit: CLT E-BOX, Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University, 38 (1), 471-482, 2022.
13. 13. Tarakçı, B. İ., Afet Sonrası Barınma Alanlarına Yönelik Uluslararası Yayınların Bibliyometrik Analizi (2000–2025). Afet ve Risk Dergisi, 8 (3), 1323-1340, 2025.
14. 14. Tarakçı, B. İ., & Kavut, İ. E., Afet Sonrası Geçici Barınma Birimlerinde Yaşanan Sorunlar: Hatay/İskenderun Örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 7 (2), 321-334, 2025.
15. 15. Baluken C. Deprem sonrası barınma çözümleri için literatür ne diyor?, TEPAV, 2023.
16. 16. Maslow A. H., A theory of human motivation. Psychological Review, 50 (4), 370–396, 1943.
17. 17. UDHR, Available at: http://www.claiminghumanrights.org/udhr_article_25.html#at27 ,1948, Erişim Tarihi Eylül 11, 2024.
18. 18. UNHCR, Shelter Design Catalogue. Geneva, 2016.
19. 19. Sphere Project., Sphere Handbook: Humanitarian Charter and Minimum Standards in Disaster Response. The sphere Project, 2011.
20. 20. Dayanır H., Afet sonrası barınma alanlarının mekânsal analizi ve Seferihisar örneğinde konteyner kent tasarımı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir Katip Celebi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir, 2019.
21. 21. Ayvaz E., Arpacıoğlu, Ü., Afet Sonrası Geçici Barınma Alanları İçin Konteyner Model Önerilerinin Geliştirilmesi, Mimarlık ve Yaşam, 9 (1), 169-193, 2024.
22. 22. Wees F. R., McCotter R. F., 1972. An Alternative to Temporary Disaster Housing, Tübitak, International Conference on Disaster Area Housing, 3.43-3.49, September 4-10, 1972.
23. 23. AIA., The American Institute of Architects, Disaster Assistance Handbook, 3. ed., no. March. Washington: The American Institute of Architects, Erişim Tarihi Eylül 11, 2024.
24. 24. Rebecchi A., Mapelli A., Pirola M., Capolongo S., SNAP House. Modulo abitativo temporaneo peririfugiati in Europa. Techne, 14, 286-295, 2017.
25. 25. Perrucci D. V., Vazquez B. A., Aktas C. B., Sustainable temporary housing: Global trends and outlook. Procedia Engineering, 145, 327-332, 2016.
26. 26. Li S., Deng K., Lightweight reconfigurable structure system (LRSS): Rethinking temporary buildings. WIT Transactions on the Built Environment, 183, 101-112, 2019.
27. 27. Faragallah R. N., Fundamentals of temporary dwelling solutions: A proposed sustainable model for design and construction. Ain Shams Engineering Journal, 12 (3), 3305-3316, 2021.
28. 28. Kavaklı B., Ekinci S., A region-based criterion weighting approach for the assessment of post-disaster shelters. Journal of Sustainable Construction Materials and Technologies, 8 (4), 278-296, 2023.
29. 29. Biswas A., Puriya A., Comparative assessment of Indian post-disaster temporary housing strategies. Journal of Architectural Engineering, 26 (1), 05019009, 2020.
30. 30. Nocera F., Castagneto F., Gagliano A., Passive house as temporary housing after disasters. Renewable Energy and Power Quality Journal (RE&PQJ), 18, 42-47, 2020.
31. 31. Hosseini S. A., Farahzadi L., Pons O., Assessing the sustainability index of different post-disaster temporary housing unit configuration types. Journal of Building Engineering, 42, 102806, 2021.
32. 32. Norman M., Arjomandi K., Origami Applications in Structural Engineering: A Look at Temporary Shelters Proceedings of the 2nd World Congress on Civil, Structural, and Environmental Engineering (CSEE’17) Barcelona, Spain, 130, April 2 – 4, 2017.
33. 33. Akdede N., Ay B. Ö., A Proposed Criteria Matrix for Decision Analysis of Post Disaster Temporary Accommodation Units. 2ND International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management, May 04-06, 2018.
34. 34. Dev K. N., Das A. K., Sheltering emergencies: Design development process of temporary housing in post-disaster settlement by community participation. DS 101: Proceedings of NordDesign 2020, Lyngby, Denmark, 12th-14th, 1-10, 2020.
35. 35. Shahkar A., Post-dısaster temporary housıng alternatıves for enhanced structural, constructıonal, and archıtectural performances, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2022.
36. 36. Kumaş B. Konteynerların Geçici Konut Olarak Kullanımı ve Mekânsal Çözüm Önerileri Geliştirilmesi.Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Ünı̇versı̇tesı̇, Lı̇sansüstü Eğı̇tı̇m Enstı̇tüsü, İstanbul, 2022.
37. 37. Yamak F.B., Ahşap modüler prefabrike sistemler ile geçici afet konutu tasarımı, Yüksek Lı̇sans Tezı̇, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen bilimleri enstitüsü, Trabzon, 2022.
38. 38. Perrucci D., Baroud H., A review of temporary housing management modeling: Trends in design strategies, optimization models, and decision-making methods. Sustainability, 12 (24), 10388, 2020.
39. 39. Kronenburg R., Lim J., Chii W., Transportable environments 2. London: Taylor and Francis, 2003.
40. 40. Almada M., De Oliveira M., Flexible sustainable architecture: major challenges between North and South, Tecnico Lisboa, Lesboa, Portugal, 2014.
41. 41. McKenna R., Merkel E., Fichtner W., Energy autonomy in residential buildings: A techno-economic model-based analysis of the scale effects. Applied Energy, 189, 800–815, 2017.
42. 42. Ali H. H., Sharif A. A., Shdaifat N. M., Developing a sustainable self-sufficient temporary shelter unit for desert climate. Architectural Engineering and Design Management, 1–22, 2024.
43. 43. Limoncu S., Türkiye’de afet sonrası sürdürülebilir barınma sistemi yaklaşımı, Doktora Tezi, Yıldız teknik üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, 2004.
44. 44. İpek B., Yazıcı E., Katılımcı Tasarım Deneyimi: İkü Akpaz Kafeterya Örneği Üzerine Bir Tasarım Önerisi, Anadolu Üniversitesi,11 (2), 2021.
45. 45. Hanley T., Cutts L., What is a systematic review? Counselling Psychological Society, 28 (4), 3-6, 2013.
46. 46. Torgerson C., Systematic reviews. London: Bloomsbury, 2003.
47. 47. Moula P., Goodman M., Nursing Research, London: SAGE Publication Ltd, 111-149, 247-261, 2009.
48. 48. Hemingway P., Brereton N., What is a systematic review? http://www.whatisseries.co.uk/whatis/, 2009.
49. 49. Higgins J. P. T., Green S., Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions. Version 5.1.0. http://www.mrc-bsu.cam.ac.uk/ cochrane/ handbook/, 2011. Erişim Tarihi Eylül 11, 2024.
50. 50. Karaçam Z., Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6 (1), 26-33, 2013.
51. 51. Moher D., Liberati A., Tetzlaff J., Altman D. G. ve Group P., Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. Annals of internal medicine, 151 (4), 264-269, 2009.
52. 52. Toker A., Bir araştırma metodolojisi olarak sistematik literatür incelemesi: Meta-sentez yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 313-340, 2022.
53. 53. Özdemir M., Nitel veri analizi: Sosyal bilimlerde yöntembilim sorunsalı üzerine bir çalışma. Eskişehir Osmangazi üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 11 (1), 323-343, 2010.
54. 54. Karataş Z., Sosyal Bı̇lı̇mlerde Nitel Araştırma Yöntemleri̇, Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi,1 (1), 62-80, 2015.
55. 55. Yıldırım A., Şimşek H., Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, Seçkin yayınları, 2011.
56. 56. Duruel M., Sivil Toplum Kuruluşlarının Afet Yönetimindeki Rolü: 6 Şubat Depremi Hatay Örneği, Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 9 (2), 1-17, 2023.
57. 57. Bazeley P., Jackson K., Qualitative Data Analysis with NVivo. Thousand Oaks, CA: Sage Publications Ltd., 2013. 58. Linstone H. A., Turoff M., The Delphi method: Techniques and applications. Addison-Wesley Educational Publishers Inc, 2002.
58. 59. Delbecq A. L., Van de Ven A. H., Gustafson D. H., Group techniques for program planning: A guide to nominal group and Delphi processes. Scott, Foresman & Company, 1975.
59. 60. Hatcher T., Colton S., Using the internet to improve HRD research: The case of the web-based Delphi research technique to achieve content validity of an HRD-oriented measurement. Journal of European Industrial Training, 31 (7), 570-587, 2007.
60. 61. Skulmoski G. J., Hartman F. T., Krahn J., The Delphi method for graduate research. Journal of Information Technology Education, 6, 1-21, 2007.
61. 62. Şahin A. E., Eğitim araştırmalarında Delphi tekniği ve kullanımı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20 (20), 215-220, 2001.
62. 63. Gordon T. J., The Delphi method. AC/UNU Millennium Project: Futures Research Methodology, 2 (3), 1-30, 1994.
63. 64. Okoli C., Pawlowski S. D., The Delphi method as a research tool: An example, design considerations and applications. Information & Management, 42, 15-29, 2004.
64. 65. Hussler C., Muller P., Rondé P. Is diversity in Delphi panelist groups useful? Evidence from a French forecasting exercise on the future of nuclear energy. Technological Forecasting and Social Change, 78 (9), 1642-1653, 2011.
65. 66. Spickermann A., Zimmermann M., Heiko A., Surface-and deep-level diversity in panel selection, exploring diversity effects on response behaviour in foresight. Technological Forecasting and Social Change, 85, 105-120, 2014.
66. 67. Eggers R. M., Jones C. M., Practical considerations for conducting Delphi studies: The oracle enters a new age. Educational Research Quarterly, 21 (3), 53–66, 1998.
67. 68. Mongeon P., Paul-Hus A. The journal coverage of Web of Science and Scopus: a comparative analysis. Scientometrics, 106, 213-228, 2016.
68. 69. Bak G., Bak A., Özdemir E., Y., Ataş N., Scopus Veri Tabanında Yer Alan Üçüncü Sinema Konulu Akademik Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. Türkiye Film Araştırmaları Dergisi, 3 (1), 57-70, 2023.
69. 70. Martín-Martín A., Orduna-Malea E., Thelwall M. López-Cózar E. D., Google Scholar, Web of Science, and Scopus: A systematic comparison of citations in 252 subject categories. Journal of Informetrics, 12 (4), 1160-1177, 2018.
70. 71. Sökmen Gürçam Ö., Tekin A., Vergi Affı Konusunda Yapılmış Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30 (3), 68-78, 2021.
71. 72. Burnham J. F., Scopus database: A review. Biomedical digital libraries, 3 (1), 1-8, 2006.
72. 73. Efe B., Afet Sonrası Geçici Barınma Mekanlarını Oluşturan Tasarım Parametrelerinin Belirlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul, 2023.
73. 74. Artsın M., Bir metin madenciliği uygulaması: Vosviewer, Eskişehir Teknik Üniversitesi Bilim ve teknoloji dergisi B-teorik bilimler, 8 (2), 344-354, 2020.
74. 75. Moher D., Liberati A., Tetzlaff J., Altman D. G., Group P., Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. Annals of internal medicine, 151 (4), 264-269, 2009.
75. 76. Creswell J. W., Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage, 2003.
76. 77. Graham M., Milanowski A., Miller J., Measuring and promoting inter-rater agreement of teacher and principal performance ratings, 2012.
77. 78. Hartmann D. P., Considerations in the choice of interobserver reliability measures, Journal of Applied Behavior Analysis, 10, 103–116, 1977.
78. 79. Von Der Gracht H. A., Consensus measurement in Delphi studies: review and implications for future quality assurance. Technological forecasting and social change, 79 (8), 1525-1536, 2012.
79. 80. Stewart J., O'Halloran C., Harrigan P., Spencer J. A., Barton J. R., Singleton S. J., Identifying appropriate tasks for the preregistration year: modified Delphi technique. Bmj, 319 (7204), 224-229, 1999.
80. 81. Poling Mitchell M., Nursing education planning: A Delphi study, Journal of Nursing Education, 37 (7), 305‐7, 1998.
81. 82. Meyrick D. J., The Delphi method and health research. Health education, 103 (1), 7-16, 2003.
82. 83. Putman J.W., Spiegel A.N., Bruininks R.H., Future directions in education and inclusion of students with disabilities: a Delphi investigation, Exceptional Children, 61 (6), 553‐76, 1995.
83. 84. Pasukeviciute I., Roe M., The politics of oil in Lithuania: strategies after transition, Energy Policy, 29 (5), 383‐97, 2001.
84. 85. Seagle E. D., Characteristics of the turfgrass industry in 2020: A Delphi study with implications for agricultural education programs. University of Georgia, 2001.