Araştırma Makalesi

Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi

Cilt: 41 Sayı: 2 20 Temmuz 2026
PDF İndir
EN TR

Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi

Öz

Bor, döküm sanayinde genellikle artık element olarak kabul edilmekte ve çoğunlukla çelik hurdası aracılığıyla sıvı metale geçmektedir. Eser miktarlarda bile bulunduğunda, dökme demirlerin mikroyapısını ve mekanik davranışlarını önemli ölçüde değiştirebilmektedir. Literatürde artan bor miktarının hem gri dökme demirde hem de küresel grafitli dökme demirde mukavemet kaybına yol açtığı belirtilmektedir. Bu çalışmada, EN-GJL-300 gri dökme demir malzemesinde bor katkısının etkileri, bor oksit (B₂O₃) ve bor karbür (B₄C) ilavesiyle sistematik olarak incelenmiştir. Deneysel çalışmalarda B₂O₃, toz ve pelet formda 0,4 g, 1,2 g, 4 g, 8 g ve 16 g miktarlarında; B₄C ise 40 g miktarında şarja eklenmiştir. Tüm dökümlerden standart çekme numuneleri hazırlanarak mekanik testler uygulanmıştır. Literatürde EN-GJL-300 için sertlik değeri yaklaşık 217 HB olarak verilmektedir. Bu çalışmada ise bor katkısı ile sertlik değerlerinde belirgin düşüşler tespit edilmiştir. Özellikle B₄C katkısı sertliği 192 HB seviyelerine indirerek %10’un üzerinde azalma oluşturmuştur. Çekme ve akma dayanımı değerlerinde en dikkat çekici düşüş, 4 g B₂O₃ ilavesinde gözlenmiş ve bu değerlerde %20’yi aşan kayıplar kaydedilmiştir. Buna karşılık B₄C katkısı daha sınırlı bir etki göstermiş ve dayanım değerlerindeki düşüş %10’un altında kalmıştır. Mikroyapı incelemeleri de mekanik test sonuçlarını desteklemiş, bor ilavesiyle grafit morfolojisinin ve matris yapısının değiştiği görülmüştür. Sonuçlar, borun düşük seviyelerde dahi EN-GJL-300 gri dökme demirin mekanik performansını olumsuz yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Bu nedenle, hurda kompozisyonunun dikkatle kontrol edilmesi, dökme demir üretiminde kalite sürekliliği açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Erkunt Sanayi A.Ş.

Proje Numarası

E24-017

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde tüm etik kurallara ve akademik dürüstlük ilkelerine uyulmuştur. Makalede yer alan tüm veriler, analizler ve bulgular yazar(lar)ın özgün çalışmasına dayanmaktadır. Araştırma sürecinde herhangi bir kişiden, kurumdan veya kuruluştan izinsiz veri, görsel ya da fikir alınmamış; intihal, sahtecilik, çarpıtma veya dilimleme gibi etik dışı uygulamalara başvurulmamıştır. Çalışma kapsamında insan veya hayvan denek kullanılmamıştır; bu nedenle etik kurul izni gerekmemektedir. Yazar(lar), makalenin tamamının özgün olduğunu, başka bir dergiye değerlendirilmek üzere gönderilmediğini ve yayınlandığı takdirde telif haklarının dergiye devredileceğini beyan eder. Yazar(lar): Merve Koparan, Mehmet Süha KAYA, Murat Can OCAKTAN Erkunt Sanayi A.Ş. Ar-Ge / Yalın Ofis / Kalite Sistemleri Tarih: 13.10.2025

Teşekkür

Bu çalışmanın yürütülmesi sürecinde katkı ve desteklerini esirgemeyen Erkunt Sanayi A.Ş. Ar-Ge Merkezi çalışanlarına teşekkür ederim. Deneysel çalışmaların gerçekleştirilmesinde emeği geçen tüm ekip arkadaşlarıma ve teknik destek sağlayan laboratuvar personeline minnettarlığımı sunarım. Ayrıca, çalışmanın değerlendirme sürecinde yapıcı geri bildirimleriyle katkı sağlayan hakemlere teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. 1. Oktaviano B., et al., Castability and Damping Capacity of Gray Cast Iron: A Review, Mater. Today Proc., 27, 1435-1441, 2020.
  2. 2. Elliott R., Cast Iron Technology, Butterworth-Heinemann Ltd., London, U.K., 1996.
  3. 3. ASM International, ASM Metals Handbook: Casting, ASM International, Materials Park, OH, U.S.A., 1998.
  4. 4. ASM International, ASM Metals Handbook: Properties and Selection of Irons, Steels and High-Performance Alloys, Vol. 1, ASM International, Materials Park, OH, U.S.A., 1988.
  5. 5. Heine R.W., Cooper C., Rosenthal P.C., Principles of Metal Casting, Tata McGraw-Hill Publishing Co., New Delhi, India, 1996.
  6. 6. Chen C.L., et al., Influence of Trace Elements on the Microstructure and Properties of Cast Iron, J. Mater. Sci., 42 (14), 5678-5685, 2007.
  7. 7. Choi J., Kim Y., The Role of Boron in Foundry Practice: Effects on Microstructure and Mechanical Properties, Metall. Mater. Trans. A, 40 (6), 1412-1419, 2009.
  8. 8. Kandula A., Effect of Boron and Lead on the Properties of Gray Iron, Foundry J., 56 (3), 45-52, 1994. 9. Ankamma K., Effect of Trace Elements (Boron and Lead) on the Properties of Gray Cast Iron, Indian J. Eng., 95 (1), 19-26, 2014.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Döküm Teknolojileri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

20 Temmuz 2026

Gönderilme Tarihi

13 Ekim 2025

Kabul Tarihi

9 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 41 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Koparan, M., Kaya, M. S., & Ocaktan, M. C. (2026). Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 41(2), 1289-1298. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1800738
AMA
1.Koparan M, Kaya MS, Ocaktan MC. Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi. GUMMFD. 2026;41(2):1289-1298. doi:10.17341/gazimmfd.1800738
Chicago
Koparan, Merve, Mehmet Süha Kaya, ve Murat Can Ocaktan. 2026. “Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 (2): 1289-98. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1800738.
EndNote
Koparan M, Kaya MS, Ocaktan MC (01 Temmuz 2026) Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41 2 1289–1298.
IEEE
[1]M. Koparan, M. S. Kaya, ve M. C. Ocaktan, “Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi”, GUMMFD, c. 41, sy 2, ss. 1289–1298, Tem. 2026, doi: 10.17341/gazimmfd.1800738.
ISNAD
Koparan, Merve - Kaya, Mehmet Süha - Ocaktan, Murat Can. “Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 41/2 (01 Temmuz 2026): 1289-1298. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1800738.
JAMA
1.Koparan M, Kaya MS, Ocaktan MC. Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi. GUMMFD. 2026;41:1289–1298.
MLA
Koparan, Merve, vd. “Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi”. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, c. 41, sy 2, Temmuz 2026, ss. 1289-98, doi:10.17341/gazimmfd.1800738.
Vancouver
1.Merve Koparan, Mehmet Süha Kaya, Murat Can Ocaktan. Gri dökme demir üretiminde atık bor ilavesinin malzeme özelliklerine etkisi. GUMMFD. 01 Temmuz 2026;41(2):1289-98. doi:10.17341/gazimmfd.1800738