REHABILITATION AND INTERVENTION PROGRAMMES APPLIED TO FEMALE PRISONERS AND CONVICTED PERSONS IN TÜRKİYE

Öz

Female criminality has different dynamics compared to male crime, and their needs differ during the prison process and after release. It is emphasized that women generally commit non-violent crimes for economic or psychopathological reasons, and they have to cope with the anxieties caused by being away from their families during the prison process. In light of these considerations, the importance of rehabilitation programmes tailored to the needs of female prisoners is highlighted. This study is a meta-synthesis examining the rehabilitation and intervention programs implemented in correctional facilities for female detainees and prisoners in Turkey. For this purpose, the analysis included studies focusing on intervention, education, and rehabilitation programs targeting adult women in Turkish correctional facilities and the Ministry of Justice's annual plans. The data was gathered from Google Scholar, Scopus, and the YÖKTez databases. The intervention programmes implemented in Turkish penal institutions have been designed to enhance the individual skills of female inmates, alleviate their anxiety, and facilitate their reintegration into society. However, there is a paucity of data concerning evaluating the effectiveness of these programmes and their success in preventing recidivism. Moreover, it has been asserted that the studies carried out in penal institutions are not comprehensive or replicable and that civilian personnel encounter challenges in conducting work in the execution field. Consequently, there is a necessity for further scientific studies and data to enhance the penal system and to develop more effective intervention programmes.

Anahtar Kelimeler

• Prison
• rehabilitation
• incarceration
• recidivism
• jail

TÜRKİYE’DE KADIN TUTUKLU VE HÜKÜMLÜLERE UYGULANAN REHABİLİTASYON VE MÜDAHALE PROGRAMLARI

Öz

Kadın suçluluğunun erkek suçluluğuna göre farklı dinamiklere sahip olduğu ve cezaevi süreçleri ile salıverilme sonrası ihtiyaçlarının farklılık gösterdiği belirtilmektedir. Kadınların genellikle ekonomik veya psikopatolojik nedenlerle şiddet içermeyen suçlar işlediği, cezaevi sürecinde ise ailelerinden uzak kalmanın yarattığı kaygılarla başa çıkmak zorunda kaldıkları vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, kadın mahkumların ihtiyaçlarına uygun rehabilitasyon programlarının önemi artmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'deki kadın tutuklu ve hükümlülere yönelik ceza infaz kurumlarında uygulanan rehabilitasyon ve müdahale programlarını inceleyen bir metasentez çalışmasıdır. Bu amaçla, Google Akademik, Scopus ve Yöktez veri tabanlarında Türk Ceza ve Tevkif Evlerinde yetişkin kadınları konu alan müdahale, eğitim ve rehabilitasyon programlarını konu alan çalışmalarla Adalet Bakanlığının yıllık planları analize dahil edilmiştir. Türkiye'de ceza infaz kurumlarında uygulanan müdahale programları, kadın mahkumların bireysel becerilerini artırmayı, kaygılarını azaltmayı ve topluma yeniden kazandırılmalarını amaçlamaktadır. Ancak, bu programların etkinliğinin değerlendirilmesi ve mükerrer suçluluğu önleme konusundaki başarıları hakkında yeterli veri bulunmamaktadır. Ayrıca, ceza infaz kurumlarında yapılan çalışmaların kapsamlı ve tekrarlayıcı olmadığı, sivil çalışmacıların infaz sahasında çalışma yapmalarının zorluklarla karşılaştığı belirtilmektedir. Bu nedenle, ceza infaz sisteminin iyileştirilmesi ve daha etkili müdahale programlarının geliştirilmesi için daha fazla bilimsel çalışma ve veri gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Cezaevi
• ıslah
• hapsetme
• tekerrür
• hapishane

Kaynakça

1. Adalet Bakanlığı,(2007). 2006 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2006.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
2. Adalet Bakanlığı,(2008). 2007 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2007.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
3. Adalet Bakanlığı,(2009). 2008 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2008.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
4. Adalet Bakanlığı,(2010). 2009 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2009.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
5. Adalet Bakanlığı,(2011). 2010 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2010.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
6. Adalet Bakanlığı,(2012). 2011 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2011.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
7. Adalet Bakanlığı,(2014). 2013 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2013.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
8. Adalet Bakanlığı,(2015). 2014 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2014.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)

9. Adalet Bakanlığı,(2016). 2015 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2015.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
10. Adalet Bakanlığı,(2017). 2016 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2016.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
11. Adalet Bakanlığı,(2018). 2017 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2017.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
12. Adalet Bakanlığı,(2019). 2018 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2018.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
13. Adalet Bakanlığı,(2020). 2019 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2019.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
14. Adalet Bakanlığı,(2021). 2020 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2020.pdf(Erişim Tarihi: 17.12.2024)
15. Adalet Bakanlığı,(2022). 2021 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2021.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
16. Adalet Bakanlığı,(2024). 2023 Yılı Bakanlık Faaliyet Raporu, Adalet Bakanlığı. Erişim Adresi: https://rayp.adalet.gov.tr/Resimler/1/dosya/rapor2023.pdf (Erişim Tarihi: 17.12.2024)
17. Adalet Bakanlığı,(2024). Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü Haber Bülteni - Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri, 2023. Erişim Adresi: https://adlisicil.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/ceza-infaz-kurumu-istatistikleri-2023-haber-bulteni-yayimlandi20052024091112 (Erişim Tarihi: 20.03.2025)
18. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü. (2024). DEPAR programı. Adalet Bakanlığı. https://cte.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/depar-programi (Erişim Tarihi: 20.12.2024)
19. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü. (n.d.). Yardım programı. Adalet Bakanlığı. https://cte.adalet.gov.tr/Home/SayfaDetay/yardm-programi (Erişim Tarihi: 21.12.2024)
20. Akgün, R. (2018). Grup Çalışmasının Kadın Hükümlülerin Sosyal Sorun Çözme Becerilerine Etkisi. Social, Mentality and Researcher Thinkers Journal, 4(9), ss. 129–137. www.smartofjournal.com/
21. Akgün, R., ve Duyan, V. (2017). Öfke Kontrolü Grup Çalışmasının Adam Öldürme veya Yaralama Suçundan Hüküm Giymiş Kadınların Öfke Kontrolü Becerilerine Etkisi. Journal of International Social Research, 10(53), ss. 650–657. https://doi.org/10.17719/jisr.20175334154
22. Andrews, D. A., ve Bonta, J. (2010). Rehabilitating criminal justice policy and practice. Psychology, Public Policy, and Law, 16(1), 39.
23. Ayyıldız, G. G. (2008). Perceptıons Of Inmates On Prıson Educatıon Programs [Yüksek Lisans Tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
24. Balcıoğlu, E. (2016). Türk Ceza Adalet Sisteminde İnfaz Kurumu. In M. Alper ve E. Balcıoğlu (Eds.), Kriminoloji (ss. 385–419). Ankara: Nobel.
25. Başaran, Z. (2015). 12 Haftalık Rekreatif Etkinliklerin Kadın Hükümlülerin Sürekli Kaygı Düzeyine Etkisi. International Journal of Science Culture and Sport, 3(11), ss. 561–561. https://doi.org/10.14486/ijscs323
26. Bilgiç, Ş. (2012). Hapsedilme, İyileştirme ve Yeniden Suç İşleme. Ankara: Vadi Yayınları.
27. Birleşmiş Milletler. (2008). Cezaevi Müdürleri ve Politika Yapıcılar için Kadınlar ve Hapsedilme Üzerine El Kitabı. United Nations Publications. (Erişim Tarihi: 29.12.2024)
28. Braun, V., ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), ss. 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
29. Byrne, M. K., ve Howells, K. (2002). The psychological needs of women prisoners: Implications for rehabilitation and management. Psychiatry, Psychology and Law, 9(1), ss. 34–43. https://doi.org/10.1375/pplt.2002.9.1.34
30. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü. (2019). Sıkça Sorulan Sorular. Adalet Bakanlığı. https://cte.adalet.gov.tr/Home/SSSorularDetay/11 (Erişim Tarihi: 22.12.2024)
31. Chesney-Lind, M., ve Pasko, L. (2003). The Female Offender: Girls, Women, and Crime (3. Bs). Sage. Chrastina, J. (2018). Meta-Synthesis of Qualitative Studies: Background, Methodology and Applications. Içinde NORDSCI (ss. 113–121).
32. Çengelköylü, C., Bademci, Ö., Çelik, D., ve Karadayı, E. F. (2022). Exploring The Experiences and The Living Conditions 0-6 Years Old Children Co-Residing with Their Incarcerated Mothers in Women’s Prison From The Mothers’ Perspective. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(4), ss. 1161–1182. https://doi.org/10.33417/tsh.1081422
33. Cığırlı, E. (2019). Resim Kursunun Cezaevindeki Tutuklu ve Hükümlü Kadınların Üzerinde Yarattığı Etkileri: Bakırköy Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu [Yüksek Lisans Tezi]. Işık Üniversitesi.
34. Demirbaş, T. (2023). İnfaz Hukuku (9. Bs.). Ankara: Seçkin.
35. Demirbaş, T. (2024). Kriminoloji (8. Bs.). Ankara: Seçkin.
36. Denny, M. (2016). Norway’s Prison System: Investigating Recidivism and Norway’s Prison System: Investigating Recidivism and Reintegration Reintegration. Bridges: A Journal of Student Research, 10(10).
37. Duwe, G. (2017). The use and impact of correctional programming for inmates on pre-and post-release outcomes (Vol. 48). US Department of Justice, Office of Justice Programs, National Institute of Justice.
38. Dolu, O. (2015). Suç Teorileri: Teori, Araştırma ve Uygulamada Kriminoloji, Global Politika ve Strateji Yayınları, Ankara.
39. Duan, W., Wang, Z., Yang, C., ve Ke, S. (2024). Are risk-need-responsivity principles golden? A meta-analysis of randomized controlled trials of community correction programs. Journal of Experimental Criminology, 20(2), ss. 593–616. https://doi.org/10.1007/s11292-022-09550-w
40. Duman, E. (2016). Türkiye’de Kadın Mahpus Olmak. İstanbul.
41. Ergin, H. (2012). An Analysıs Of Correctıonal Educatıon Programs In Turkısh Prısons: Perceptıons Of Correctıonal Educators And Inmates. [Yüksek Lisans Tezi]. Boğaziçi Üniversitesi.
42. First Step Alliance. (2023). Norway’s prison system: Lessons. First Step Alliance. https://www.firststepalliance.org/post/norway-prison-system-lessons (Erişim Tarihi: 12.01.2025)
43. Federal Bureau of Prisons. (n.d.). Female offenders. U.S. Department of Justice. https://www.bop.gov/inmates/custody_and_care/female_offenders.jsp (Erişim Tarihi: 12.01.2025)
44. Günşen-İçli, T. (2019). Kriminoloji (10. Bs.). Ankara: Seçkin.
45. Günşen-İçli, T., ve Öğün, A. (1988). Sosyal Değişme Süreci İçinde Kadın Suçluluğu. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5(2), ss. 17–32.
46. Harner, H. M., Wyant, B. R., ve Da Silva, F. (2017). Prison Ain’t Free Like Everyone Thinks: Financial Stressors Faced by Incarcerated Women. Qualitative Health Research, 27(5), 688–699. https://doi.org/10.1177/1049732316664460
47. Harputlu, D. (2005). Kadın Mahkûmlarda Benlik Saygısı ve Kendi Kendine Meme Muayenesi İlişkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Ege Üniversitesi.
48. Karadeniz, G., Zabcı, N., Gezgin, S., ve Katip, C. (2022). Anneleri ile Ceza İnfaz Kurumlarında Kalan 0-3 Yaş Çocuklarının Bağlanma Süreçlerinin Desteklenmesi ve Sağlıklı Gelişimleri İçin Bir Pilot Çalışma: Duygu Salıncağı. Uludağ Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 42(23), ss. 45–89.
49. Karakaş-Doğan, F. (2010). Cezanın Amacı ve Hapis Cezası. İstanbul: Legal Yayıncılık.
50. Kinili, F. (2021). Ceza İnfaz Kurumlarında Uygulanan Eğitim Programlarına Yönelik Eğitimciler ile Kadın Hükümlü ve Tutukluların Görüşlerinin İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
51. Kitapçıoğlu-Yüksel, T. (2024). Cezaevinde Anneleriyle Birlikte Kalan Çocuklar Hakkında Değerlendirme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(2), ss. 455–506. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1430787
52. Kocatürk, A. (2010). Ceza İnfaz Kurumunda Bulunan Kadınlara Verilen Meme Sağlığı Beceri Eğitiminin Değerlendirilmesi [Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
53. Laswell, J., ve Kargın, V. (2011). Çocuk Mahkûmlara Uygulanan Bilişsel Davranış Terapisi: Etkili bir suç önleme yöntemi midir? İçinde D. Lee ve M. Sözer (Ed.), Suç önleme (ss. 157-176). Ankara: Adalet Yayınevi.
54. Köse, E. (2016). Kadın Mahkûmlarda Egzersizin Psikolojik Algılar Üzerine Etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
55. Mıhçı, A., Kızıltepe, R., ve Yılmaz Irmak, T. (2021). Yetişkin Hükümlüler için Topluma Yeniden Uyum Programı’nın Etkililiği. Psikoloji Çalışmaları / Studies in Psychology, 41(2), ss. 735–758. https://doi.org/10.26650/sp2021-802519
56. Norwegian Parliamentary Ombudsman. (2017). Women in Prison: A thematic report about the conditions for female prisoners in Norway.
57. Orhan, G. (2023). Suçun Faili Olarak Kadın. Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 6(4), ss. 346–365. https://doi.org/10.59445/ijephss.1342029
58. Ögel, K., Bilici, R., Güvenç-Bahadır, G., Maçkan, A., Orhan, N., ve Tuna, O. (2016). Denetimli serbestlikte, sigara, alkol madde bağımlılığı tedavi programı (SAMBA) uygulamasının etkinliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(4), ss. 270–277. https://doi.org/10.5455/apd.200521
59. Ögel, K., Karadayı, G., Şenyuva, G., Topsakal, E., ve Aksoy, A. (2010). Araştırma Değerlendirme Formunun Geliştirilmesi ve Pilot Uygulama Raporu. (Erişim Tarihi: 21.12.2024)
60. Piquero, A. R. (2015). The Handbook of Criminological Theory. John Wiley & Sons.
61. Sandelowski, M., ve Barroso, J. (2007). Handbook for Synthesizing Qualitative Research. Springer Publishing.
62. Şimşek, S. (2017). Social Adaptation Processes After Discharge of Women’s Provisions. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, 15, ss. 42–75. https://doi.org/10.17740/eas.soc.2017.V15-03
63. Şimşek, S. (2018). Cezaevinden Salıverilen Kadın Hükümlülerin Toplumsal Uyum Süreçleri (İstanbul Örneği) [Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
64. T.C. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü. (t.y.). Psiko-Sosyal Servis. CTE. https://cte.adalet.gov.tr/home/sayfadetay/psiko-sosyal-servis (Erişim Tarihi: 25.03.2025).
65. Tekin, S. (2010). Osmanlı’da Kadın ve Kadın Hapishaneleri. Tarih Araştırmaları Dergisi, 29(47), ss. 83–102. https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000457
66. Toker, A. (2022). Bir Araştırma Metodolojisi Olarak Sistematik Literatür İncelemesi: Meta-Sentez Yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), ss. 313–340.
67. Topçuoğlu, T., (2015). Türkiye’de Suçluluğa ve İnfaz Politikalarına İlişkin Veri İhtiyacı. Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, 3(1), ss. 167–190.
68. Türkiye İstatistik Kurumu. (2020). Ceza infaz kurumu istatistikleri 2020. TÜİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ceza-Infaz-Kurumu-Istatistikleri-2020-37202 (Erişim Tarihi: 21.12.2024)
69. Ünlü-Sağdıç, E. (2019). Problem Çözme Eğitimi Grup Yaşantısının Kadın Mahkûmların Sosyal Problem Çözme Becerilerine Etkisinin İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Çağ Üniversitesi.
70. Yayak, A., Ersoy, G., ve Ziyalar, N., (2009). Türkiye Cezaevlerindeki Islah-Rehabilitasyon Çalışmalarının Diğer Ülkelerin Uygulamalarıyla Karşılaştırılması. Suç ve Ceza, 4.
71. Yücel, M. T. (2008). Kriminoloji (4. Bs.). Ankara: Afşar.