TÜRKİYE VE RUSYA'NIN JEOPOLİTİK DAVRANIŞI BAĞLAMINDA GÜNEY KAFKASYA'NIN YENİ YAPILANMASI

Öz

Bu çalışmada Türkiye ve Rusya’nın Güney Kafkas siyaseti, onun özellikleri, olumlu ve olumsuz yönleri ve bölge devletlerinin buna yönelik tutumu incelenmiştir. Özellikle, Türkiye’nin bölgesel politikada kazandığı jeopolitik üstünlüğünün nedenleri ve bölge devletleri için yarattığı fırsatlar geniş ve karşılaştırmalı bir şekilde analiz edilmiştir. Böylece Türkiye'nin askeri-siyasi ve iktisadi imkanlarının genişlemesinin, uluslararası ve bölgesel gücünün artmasının, bölge devletlerinin Türkiye ile yakınlaşmasına olumlu etki ettiği açıklanmıştır. Ayrıca savaş sonrası dönemde ortaya çıkan yeni jeopolitik yapılanmaya uygun olarak Türkiye ve Rusya'nın davranışları ve attıkları adımlar jeopolitik ve siyaset bilimi açısından değerlendirilmiştir. Genel olarak bilimsel çalışmanın temel odağı, savaş sonrası dönemde bölgesel güvenlik sorununun incelenmesi ve bunun sağlanmasına yönelik olası seçeneklerin analiz edilmesi olmuştur. Bunun temelinde bölge devletlerinin, küresel ve bölgesel aktörlerin bölgede barış ve güvenliğin sağlanmasına ilişkin politikaları, jeopolitik çıkarlarının özellikleri ve aynı zamanda bölge ülkelerinin dış güçlerle ikili ve çok taraflı formattaki ilişkilerinin önemli yönleri tespit edilmiştir. Çalışmada, Türkiye'nin ekonomik, siyasi ve askeri gücünün artması ve Rusya'nın bölgesel jeopolitik konumunun zayıflaması, Türkiye'nin Güney Kafkasya'daki jeopolitik hakimiyetini daha da güçlendirmesine olanak sağladığı sonucuna varılmıştır. Buna rağmen Rusya'nın jeopolitik gerçeklerle yüzleşmedeki isteksizliği ve zorunlu çıkarlar temelinde mücadele etme çabası, bölgenin gelecekteki güvenliği açısından tehdit oluşturmaktadır. Bu durum, Türkiye'nin ve bölge devletlerinin bölgesel barış ve güvenliğin sağlanması noktasında daha stratejik hareket etmelerini gerekli kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• : Güney Kafkasya
• Güney Kafkasya
• Türkiye
• Rusya ve Türkiye
• Rusya

THE NEW STRUCTURING OF SOUTH CAUCASUS IN THE CONTEXT OF GEOPOLITICAL BEHAVIOR OF TÜRKİYE AND RUSSIA

Öz

This study examines the political dynamics of Türkiye and Russia in the South Caucasus, exploring their characteristics, both positive and negative, as well as the responses of regional states. It provides a comprehensive and comparative analysis of the factors behind Türkiye’s growing geopolitical influence in the region and the opportunities this creates for neighboring states. The study highlights how Türkiye’s expanding military, political, and economic capacities—alongside its rising international and regional stature—have contributed to closer ties between Türkiye and regional actors. Furthermore, the study evaluates the actions and strategies of both Türkiye and Russia in light of the new geopolitical realities that have emerged in the post-war period, employing a geopolitical and political science framework. A central focus is the regional security environment after the conflict, along with potential pathways to achieve sustainable peace. The research also analyzes the policies of regional countries, as well as those of global and regional powers, in terms of maintaining peace and security. It identifies the nature of their geopolitical interests and assesses key aspects of bilateral and multilateral relations between regional states and external actors. The study concludes that Türkiye’s increasing economic, political, and military influence—combined with the erosion of Russia’s regional geopolitical position—has enabled Ankara to solidify its dominance in the South Caucasus. However, Russia’s unwillingness to acknowledge evolving geopolitical realities and its insistence on pursuing coercive interests remain a threat to long-term regional stability. This situation underscores the need for Türkiye and other regional states to adopt more strategic approaches to ensuring peace and security in the South Caucasus.

Anahtar Kelimeler

• New geopolitical structuring in the South Caucasus
• South Caucasus security
• Türkiye’s soft power policy
• Russia and Türkiye’s regional geopolitical behavior
• Russia’s coercive interests

Kaynakça

1. Andican, A. (2008). Kafkasya ile ilişkiler. Çakmak, H. (Ed.). Türk dış politikası 1919-2008, Ankara: Platin Yayınları, 953 s.
2. Askerzade, A. (2009). NATO çerçevesinde Azerbaycan-Türkiye askeri işbirliği ve bölgesel güvenlik sorunları. Karadeniz Araştırmaları, 20, 15-16.
3. Aydın, M. (2012). Kafkaslar değişim dönüşüm (Avrasya Üçlemesi III. Birinci baskı. İstanbul: Nobel Yayınları, 357 s.
4. Azərbaycan ilə Türkiyə arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi (2021). [Elektron resurs], 16 iyun 2021 / URL: ttps://president.az/az/articles/view/52115 (erişim tarihi: 03.06.2024)
5. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Ermənistan Respublikasının baş naziri və Rusiya Federasiyasının Prezidentinin Bəyanatı (2020): [Elektron resurs],10 noyabr, 2020. URL: https://president.az/az/articles/view/45923
6. Bal, İ. (2004). 21. yüzyılda Türk dış politikası. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 994 s.
7. Huseynov, R., Pasha, E. (2023). Geopolitical situation in the South Caucasus after the Second Karabakh War: Russia's military-political behavior. “Foundations and Trends in Modern Learning” International scientific and practical online conference, Berlin, Germany, 12-13 Yanvar, pp. 13-18 https://doi.org/10.5281/zenodo.7539109
8. Hüseynov, R. (2019). Aslanlı, A. Milli təhlükəsizliyin təmin olunması sahəsində Azərbaycanın Rusiya və NATO ilə əməkdaşlığı // Qərbi Kaspi Universitetinin Elmi xəbərlər jurnalı. Bakı: Humanitar elmlər seriası, № 4, s.89-98, DOI:10.54414/oqdg5184

9. Hüseynov, R. (2021a). Rusya’nın jeopolitik çıkarları bağlamında Güney Kafkasya’nın güvenliği. Marziye M. (Ed.). Rus Dış Politikasında Orta Asya ve Kafkasya. Ankara: Nobel Yayınları, 284 s.
10. Hüseynov, R. (2021b). Rusiyanın yeni geosiyasi reallıqlar(la) barışması qaçılmazdır. https://editor.az/rusiyanin-yeni-geosiyasi-realliqla-barismasi-qacilmazdir adresindən alındı
11. Hüseynov, R. (2022). Türkiyə niyə Rusiya ilə qarşı-qarşıya gəlmək istəmir? – Politoloqdan açıqlama. https://editor.az/turkiye-niye-rusiya-ile-qarsi-qarsiya-gelmek-istemir-politoloqdan-aciqlama 03.11.2024
12. Kasapoğlu, C. (2020). Turkey transfers drone warfare capacity to its ally Azerbaijan. Eurasia Daily Monitor, 2020, Vol. 17, No. 144 (October), URL: https://jamestown.org/program/turkey-transfers-drone-warfare-capacity-to-its-ally-azerbaijan/. 03.06.2024
13. Kinik, H. and Çelik, S. (2021). The role of Turkish drones in Azerbaijan’s increasing military effectiveness: an assessment of the Second Nagorno-Karabakh war // Insight Turkey 2021, Vol. 23, № 4, 169-191
14. Məmmədov Ş. (2018). Müasir dövrdə Rusiyanın Cənubi Qafqaz siyasəti və ona müxtəlif baxışlar. Bakı: Geostrategiya, Sentyabr – Oktyabr, № 05 (47)
15. Mustafazadə, T. (1992). XVIII əsrdə Azərbaycan Rusiya və Türkiyə münasibətləri sistemində. Bakı: Elm, 148
16. Pamir, N. (2005). Güney Kafkasya’nın enerji boyutu. Güney Kafkasya’ya güncel bakış sempozyumu, Harp Akademileri, 27-28 Ocak 2005
17. Salahov, F., Huseynov, R. (2020). Azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə siyasəti: erməni separatizmi və Rusiya himayədarlığı.“Etnik deportasiyalar: tarixi və müasir dövrü” mövzusunda beynəlxalq elmi konfrans. Bakı, SDU, 17-18 Dekabr, 347-352.
18. Sapmaz, A. (2008). Rusya’nın Transkafkasya politikası ve Türkiye’ye etkileri. İstanbul: Ötüken, 368 s.
19. Shiriyev, Z. & Davies, C. (2013). The Turkey-Armenia-Azerbaijan triangle: the unexpected outcomes of the Zurich Protocols. Perceptions, Spring, Volume XVIII, Number 1, 185-206.
20. The Prime Minister of Georgia accused the President of treason (2024). [Electronic resource]/ URL: https://www.politicallore.com/the-prime-minister-of-georgia-accused-the-president-of-treason/40536 03.06.2024
21. Thousands rally in Georgia as Parliament advances ‘foreign influence’ bill (2024). [Electron resource], URL: https://www.aljazeera.com/gallery/2024/5/2/thousands-rally-in-georgia-as-parliament-advances-foreign-influence-bill 03.11.2024
22. Yüce, M. (2022). Türk Devletleri Teşkilatına üye ülkeler arasında ikili ilişkilere bakış. Kriter, Kasım 2022, 7, Sayı 73, [Elektronik kaynak], URL: https://kriterdergi.com/dosya-turk-devletleri-teskilati/turk-devletleri-teskilatina-uye-ulkeler-arasinda-ikili-iliskilere-bakis 03.11.2024
23. Выступление Министра иностранных дел России И.С.Иванова заключительном пленарном заседании международной конференции “Армяне на рубеже веков и актуальные проблемы международных отношений” / Информационный бюллетень МИД России 09 октября 2002 г.
24. Дугин, А (2000). Основы геополитики. Геополитиеское будущее России. Москва: АРКТОГЕЯ Центр, 804 c.
25. Нартов, Н.А. (1999). Геополитика. Учебник для вузов. Москва: ЮНИТИ, 1999, 359 c.
26. Шupokoрад, А.Б. (2007). Утерянные земли Росси. Отколовшиеся республики. Москва: Вече, 496 с.
27. Эжиев, И.Б. (2007). Геополитика Каспийского региона. Москва: Андалус, 204 с.