Yeniden Kavramsallaştırılmış Aile Benzerliği Yaklaşımı Çerçevesinde Sınıf Öğretmeni Adaylarının Bilimin Doğası Anlayışları

Bu çalışma, sınıf öğretmeni adaylarının bilimin doğasına ilişkin anlayışlarını Yeniden Kavramsallaştırılmış Aile Benzerliği Yaklaşımı (Family Resemblance Approach-FRA) çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, açıklayıcı sıralı karma desen ile yürütülmüş olup, bir devlet üniversitesinin sınıf öğretmenliği programında öğrenim gören 174 öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Veriler FRA temel alınarak hazırlanmış “Bilimin Doğası Anketi”, “Bilimin Doğası Görüşme Formu” aracılığıyla toplanmıştır. Nicel veriler betimsel istatistikler, t-testi ve tek yönlü varyans analizi ile analiz edilirken; nitel veriler FRA’nın bilişsel-epistemik ve sosyal-kurumsal bileşenleri temel alınarak betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Nicel bulgular, katılımcıların bilimin doğasına ilişkin anlayışlarının genel olarak orta düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Katılımcıların bilimin doğasına ilişkin anlayışlarının cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Nitel bulgular, katılımcıların FRA’nın “bilimin amaçları” bileşenine ilişkin daha kapsamlı açıklamalar yapabildiklerini; ancak “bilimsel değerler”, “bilimsel bilgi türleri” ve özellikle sosyal-kurumsal boyutlara ilişkin görüşlerinin sınırlı kaldığını göstermiştir. Katılımcıların bilimsel yöntem ve bilimsel pratikleri zaman zaman birbirine karıştırdığı, bu süreçleri daha çok deney ve gözlem gibi tekil etkinliklerle tanımladıkları dikkat çekmiştir. Ayrıca bilim insanlarının profesyonel faaliyetleri, bilginin topluma yayılımı, sosyal değerlerin etkisi ve finansal-politik yapıların bilimi nasıl şekillendirdiği gibi konularda bilgi eksiklikleri olduğu gözlemlenmiştir. Bu bulgular, bilimin doğasının öğretiminde FRA yaklaşımına dayalı yapılandırılmış, eleştirel düşünmeyi destekleyen ve sosyal boyutlara ağırlık veren öğrenme ortamlarının geliştirilmesine ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

This study aims to examine prospective primary school teachers’ understandings of the nature of science within the framework of the Reconceptualized Family Resemblance Approach (FRA). The research was conducted using an explanatory sequential mixed methods design and involved 174 pre-service teachers enrolled in the elementary education program of a public university. Data were collected through the “Nature of Science Questionnaire,” “Nature of Science Interview Form,” all prepared based on FRA. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics, t-test, and one-way analysis of variance, while qualitative data were analyzed using descriptive analysis methods based on the cognitive-epistemic and social-institutional components of FRA. The quantitative findings indicated that participants generally had a moderate level of understanding of the nature of science. A statistically significant difference was observed based on gender. Qualitative findings revealed that participants could provide more comprehensive explanations regarding the “aims of science” component of FRA, but their views on “scientific values,” “types of scientific knowledge,” and especially the social-institutional dimensions were limited. It was noted that participants sometimes confused scientific methods with scientific practices and tended to define these processes mainly through singular activities such as experiments and observations. Additionally, knowledge gaps were observed concerning topics such as scientists’ professional activities, the dissemination of knowledge to society, the influence of social values, and how financial and political structures shape science. These findings indicate a need to develop structured, critically oriented learning environments based on the FRA approach that emphasize social dimensions in the teaching of the nature of science.