Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma

Zeynep Demir; Adem Taşdemir; Mesut Fatih Demir

doi:10.17152/gefad.1734388

TR EN

Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, sınıf öğretmeni adaylarının fen alan becerileri ile üstbiliş becerileri arasındaki ilişkiyi ve bu becerilerin cinsiyet, gelir düzeyi ve ebeveyn öğrenim durumuna göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektedir. İlişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmanın örneklemini, İç Anadolu Bölgesi'ndeki iki devlet üniversitesinden uygun örnekleme yoluyla seçilen 253 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler "Bilişüstü Öğrenme Stratejileri Belirleme Ölçeği" (Gündoğan Çögenli & Güven, 2014) ve "Temel Beceri Ölçeği" (Aydoğdu & Karakuş, 2015) ile toplanmış, normal dağılım göstermediğinden parametrik olmayan tekniklerle çözümlenmiştir. Adaylar en yüksek performansı iletişim becerisinde, en düşük performansı gözlem ve ölçme becerilerinde göstermiştir. Kadın adaylar genel temel beceri ve tahmin becerisinde erkeklerden anlamlı düzeyde yüksek puan almış; sınıf düzeyine göre de anlamlı farklılıklar bulunmuş, ancak sosyoekonomik durum ve anne eğitim düzeyinde farklılaşma görülmemiştir. Üstbiliş stratejilerinde kadın adaylar planlama ve duyuşsal stratejilerde üstünlük göstermiş, izleme ve değerlendirmede fark bulunmamıştır. Tahmin becerisi genel üstbiliş stratejileriyle, özellikle izlemeyle, zayıf ama anlamlı pozitif ilişki gösterirken; gözlem becerisi duyuşsal stratejilerle zayıf düzeyde ilişkili bulunmuş, diğer beceriler anlamlı bağ kurmamıştır. Sonuçlar, somut ve uygulamaya dönük öğretim yöntemlerinin temel becerilerin kazandırılmasında daha etkili olabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Fen alan becerileri, sınıf öğretmeni adayı, üstbiliş

The Relationship Between Science Field Skills and Metacognitive Learning Strategies: A Study on Pre-Service Primary School Teachers

Öz

This study examines the relationship between science field skills and metacognitive skills among pre-service primary school teachers, and whether these skills vary by gender, income level, and parental education. Using a relational screening design, the sample comprised 253 pre-service teachers selected through convenience sampling from two public universities in Central Anatolia, Turkey. Data were collected using the Metacognitive Learning Strategies Determination Scale (Gündoğan Çögenli & Güven, 2014) and the Basic Skills Scale (Aydoğdu & Karakuş, 2015) and analyzed with nonparametric techniques due to non-normal distribution. Participants showed the highest performance in communication and the lowest in observation and measurement. Female candidates scored significantly higher than males on overall basic skills and estimation; scores also differed significantly by class level, but not by socioeconomic status or maternal education. In metacognitive strategies, female candidates outperformed males in planning and affective strategies, with no difference in monitoring and evaluation. Estimation skill showed a weak but significant positive association with overall metacognitive strategies, particularly monitoring, while observation skill was weakly associated with affective strategies; other skills showed no significant association. The results suggest that concrete, practice-oriented instructional methods may be more effective in developing basic skills.

Anahtar Kelimeler

Metacognition, pre-service primary school teachers, science field skills

Kaynakça

Abungu, H. E., Okere, M. I. O., & Wachanga, S. W. (2014). The effect of science process skills teaching approach on secondary school students’ achievement in chemistry in Nyando District, Kenya. Journal of Educational and Social Research, 4(6), 359-372. https://doi.org/10.5901/jesr.2014.v4n6p359
Açıkgöz, K. Ü. (2008). Aktif öğrenme (10. Baskı). Biliş Gelişim Coşkusu.
Aktaş, İ., & Ceylan, E. (2016). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel süreç beceri düzeylerinin belirlenmesi ve akademik başarıyla ilişki düzeyinin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 123-136.
American Association for the Advancement of Science. (1990). Science for all Americans. Oxford University Press.
Anagün, Ş. S., & Yaşar, Ş. (2009). İlköğretim beşinci sınıf fen ve teknoloji dersinde bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesi. İlköğretim Online, 8(3), 843-865.
Arslan, A. G., & Tertemiz, N. (2004). İlköğretimde bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 479-492.
Aydoğdu, B. (2006). İlköğretim fen ve teknoloji dersinde bilimsel süreç becerilerini etkileyen değişkenlerin belirlenmesi (Yayın No. 189837) [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Aydoğdu, B., & Karakuş, F. (2015). İlkokul öğrencilerine yönelik temel beceri ölçeğinin Türkçeye uyarlama çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(34), 105-131. https://doi.org/10.21764/efd.47355
Bağcı Kılıç, G. (2003). Üçüncü uluslararası matematik ve fen araştırması (TIMSS): Fen öğretimi, bilimsel araştırma ve bilimin doğası. İlköğretim Online, 2(1), 42-51
Baltacı, M., & Akpınar, B. (2011). Web tabanlı öğretimin öğrenenlerin üstbiliş farkındalık düzeyine etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 319-333.

Brotherton, P. N., & Preece, P. F. (1995). Science process skills: Their nature and interrelationships. Research in Science and Technological Education, 13 (1), 5-7. https://doi.org/10.1080/0263514950130101
Brown, A. L. (1978). Knowing when, where and how to remember: A Problem of metacognition. In R. Glaser (Ed.), Advances in instructional psychology (ss. 77-165). Lawrence Erlbaum Associates.
Brown, A. L. (1987). Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms. In F. E. Weinert & R. H. Kluwe (eds.). Metacognition, Motivation and, Understanding. (pp. 64–115). Lawrence Erlbaum Associates.
Carin, A. A., & Bass, J. E. (2001). Teaching science as inquiry (9th ed.). Prentice-Hall.
Celep, A., & Bacanak, A. (2013). Yüksek lisans yapan öğretmenlerin bilimsel süreç becerileri ve kazandırılması hakkındaki görüşleri. Türk Fen Eğitim Dergisi, 10(1), 56-78.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. baskı). Lawrence Erlbaum Associates.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2011). Research methods in education (7. Baskı). Routledge.
Çelik, S. (2009). Projeye dayalı öğrenme yaklaşımının fen bilgisi öğretmen adaylarının bilim ve teknolojinin doğası anlayışlarına ve bilimsel süreç becerilerine etkisi (Yayın No. 246938) [Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Darmaji, D., Kurniawan, D. A., Astalini, A., & Rini, E. F. S. (2022). Science processing skill and critical thinking: Reviewed based on the gender. JPI (Jurnal Pendidikan Indonesia), 11(1), 133-141. https://doi.org/10.23887/jpi-undiksha.v11i1.35116
Deniz, D., Küçük, B., Cansız, Ş., Akgün, L., & İşleyen, T. (2014). Ortaöğretim matematik öğretmeni adaylarının üstbiliş farkındalıklarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 305-320.
Doğan, E. (2009). Meslek liselerinde çalışan öğretmenlerin üstbiliş becerileri ile sosyal uyumları arasındaki ilişki (İstanbul Anadolu Yakası örneği) (Yayın No. 240255) [Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Efklides, A. (2006). Metacognition and affect: What can metacognitive experiences tell us about the learning process? Educational Research Review, 1, 3-14. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2005.11.001
Erdoğan, E., & Dikicigil, Ö. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının üstbiliş düşünme becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. TÜBAV Bilim, 11(1), 62-73.
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (5. baskı). SAGE Publications.
Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911. https://doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.906
George, D., & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (4. baskı). Allyn & Bacon.
Germann, P.J., Haskins, S., & Auls, S. (1996). Analysis of nine high school biology laboratory manuals: Promoting scientific inquiry. Journal of Research in Science Teaching, 26 (3), 237–250. https://doi.org/10.1002/(SICI)1098-2736(199605)33:5%3C475::AID-TEA2%3E3.0.CO;2-O
Gravetter, F. J., & Wallnau, L. B. (2017). Statistics for the behavioral sciences (10. baskı). Cengage Learning.
Gündoğan-Çögenli, A., & Güven, M. (2014). Bilişüstü öğrenme stratejileri belirleme ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2014), 283-297.
Harlen, W. (1999). Assessing science process skills. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 6(1), 129–144. https://doi.org/10.1080/09695949993044
Harlen, W., & Jelly, S. (1989). Developing science in the primary classroom. Pearson.
Jirout, J., & Zimmerman, C. (2015). Development of science process skills in the early childhood years. In K. Cabe Trundle & M. Saçkes (Eds.), Research in early childhood science education (pp. 143–165). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-017-9505-0_7
Kaptan, F. (1999). Fen bilgisi öğretimi. MEB yayınları.
Karışan, D., Bilican, K., & Şenler, B. (2016). Yansıtıcı sorgulamaya dayalı laboratuvar etkinliklerinin sınıf öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerilerine etkisinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 123-146.
Kozikoğlu, İ. (2024). Değişen fen bilimleri dersi öğretim programında öğrenci profili. F. Taşkın Ekici & H. Çelik (Edt.), Bütüncül eğitim yaklaşımına göre etkinlik temelli fen öğretimi (ss.1-15) içinde. Eğiten Kitap.
Memiş, A., & Arıcan, H. (2013). Beşinci sınıf öğrencilerinin matematiksel üstbiliş düzeylerinin cinsiyet ve başarı değişkenleri açısından incelenmesi. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 1(2013), 76-93.
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). İlköğretim fen ve teknoloji dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812312311937-FEN%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%C4%B0%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI2018.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli: Öğretim programları ortak metni. Talim Terbiye Kurulu. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
Moslehpour, M. (1995). Metacognition and problem solving of college students in technology, engineering, mathematics, and humanities (Publication No. 9705643) [Doctoral dissertation, University of Missouri]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
Myers, B. E. (2004). Effects of investigative laboratory integration on student content knowledge and science process skill achievement across learning styles (Publication No. 3136979) [Doctoral dissertation, University of Florida]. ProQuest Dissertations & Theses Global.
Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2. baskı). McGraw-Hill.
Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD]. (2019). PISA 2018 assessment and analytical framework. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/b25efab8-en
Özdemir, A. M. (2023). An examination of the attitudes of primary school 4th grade students towards science in terms of different variables. Türk Akademik Yayınlar Dergisi, 7(1), 285-302. https://doi.org/10.29329/tayjournal.2023.537.13
Özsoy, G. (2007). İlköğretim beşinci sınıfta üstbiliş stratejileri öğretiminin problem çözme başarısına etkisi (Yayın No. 207154) [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Padilla, M. J. (1990). The science process skills. Research matters-To the science teacher (No. 9004). National Association for Research in Science Teaching (NARST). https://narst.org/research-matters/science-process-skills
Padilla, M., Cronin, L., & Twiest, M. (1985, April). The development and validation of the test of basic process skills [Paper presentation]. Annual Meeting of the National Association for Research in Science Teaching, French Lick, IN, United States.
Palincsar, A. S., & Brown, D. A. (1987). Enhancing instructional time through attention to metacognition. Journal of Learning Disabilities, 20(2), 66-75. https://doi.org/10.1177/002221948702000201
Paris, S., & Parecki, A. (1993). Metacognitive aspects of adult literacy. National Center on Adult Literacy.
Pedaste, M., & Sarapuu, T. (2006). Developing an effective support system for inquiry learning in a web‐based environment. Journal of Computer Assisted Learning, 22(1), 47-62. https://doi.org/10.1111/j.1365-2729.2006.00159.x
Pintrich, P. R. (2002). The role of metacognitive knowledge in learning, teaching and assessing. Theory Into Practice, 41(4), 219-225. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_3
Saraç, S. (2010). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin üstbiliş düzeyleri, genel zekâ ve okuduğunu anlama düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayın No. 261982) [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology, 19(4), 460–475. https://doi.org/10.1006/ceps.1994.1033
Schraw, G., & Moshman, D. (1995). Metacognitive theories. Educational Psychology Review, 4(4), 351-371. https://doi.org/10.1007/BF02212307
Serpell, R. (2000). Intelligence and culture. In R. J. Sternberg (Ed.) Handbook of intelligence (s.549-577). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511807947.026
Shannon, S. V. (2008). Using metacognitive strategies and learning styles to create self-directed learners. Institute for Learning Styles Journal, 1, 14-28.
Taşdemir, A. (2024). Alan becerilerinin fen bilimleri öğretiminde kullanımı. F. Taşkın Ekici & H. Çelik (Edt.), Bütüncül eğitim yaklaşımına göre etkinlik temelli fen öğretimi (ss. 85-114). Eğiten Kitap.
Tatar, N. (2006). İlköğretim fen eğitiminde araştırmaya dayalı öğrenme yaklaşımının bilimsel süreç becerilerine, akademik başarıya ve tutuma etkisi (Yayın No. 187259) [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. Education 2030: Incheon Declaration and Framework for Action. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000245656
Veenman, M. V. J., Van Hout-Wolters, B. H. A. M., & Afflerbach, P. (2006). Metacognition and learning: Conceptual and methodological considerations. Metacognition and Learning, 1(1), 3–14. https://doi.org/10.1007/s11409-006-6893-0
Yamtinah, S., Masykuri, M., Ashadi, & Shidiq, A. S. (2017). Gender differences in students' attitudes toward science: An analysis of students' science process skill using testlet instrument. AIP Conference Proceedings, 1868(1), Article 030003. https://doi.org/10.1063/1.4995102
Yazıcıoğlu, Y., & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri (2. baskı). Detay Yayıncılık.
Zeren Özer, D., & Özkan, M. (2012). Proje tabanlı öğretimin fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerileri üzerine etkisi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 9(3), 119-130.
Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2
Zimmerman, B. J., & Martinez-Pons, M. (1988). Construct validation of a strategy model of student self-regulated learning. Journal of Educational Psychology. 80(3), 284-290. https://doi.org/10.1037/0022-0663.80.3.284
Zohar, A., & Barzilai, S. (2013). A review of research on metacognition in science education: Current and future directions. Studies in Science Education, 49(2), 121–169. https://doi.org/10.1080/03057267.2013.847261

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sınıf Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Zeynep Demir
0009-0008-8436-7884
Türkiye

Adem Taşdemir
0000-0003-3027-3256
Türkiye

Mesut Fatih Demir ^*
0000-0001-7114-9775
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

7 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

3 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

21 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 46 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.17152/gefad.1734388

IZ

https://izlik.org/JA33AP23ET

APA

Demir, Z., Taşdemir, A., & Demir, M. F. (2026). Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46(2), 469-486. https://doi.org/10.17152/gefad.1734388

AMA

1.Demir Z, Taşdemir A, Demir MF. Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma. GEFAD. 2026;46(2):469-486. doi:10.17152/gefad.1734388

Chicago

Demir, Zeynep, Adem Taşdemir, ve Mesut Fatih Demir. 2026. “Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 46 (2): 469-86. https://doi.org/10.17152/gefad.1734388.

EndNote

Demir Z, Taşdemir A, Demir MF (01 Ağustos 2026) Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 46 2 469–486.

IEEE

[1]Z. Demir, A. Taşdemir, ve M. F. Demir, “Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma”, GEFAD, c. 46, sy 2, ss. 469–486, Ağu. 2026, doi: 10.17152/gefad.1734388.

ISNAD

Demir, Zeynep - Taşdemir, Adem - Demir, Mesut Fatih. “Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 46/2 (01 Ağustos 2026): 469-486. https://doi.org/10.17152/gefad.1734388.

JAMA

1.Demir Z, Taşdemir A, Demir MF. Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma. GEFAD. 2026;46:469–486.

MLA

Demir, Zeynep, vd. “Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 46, sy 2, Ağustos 2026, ss. 469-86, doi:10.17152/gefad.1734388.

Vancouver

1.Zeynep Demir, Adem Taşdemir, Mesut Fatih Demir. Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma. GEFAD. 01 Ağustos 2026;46(2):469-86. doi:10.17152/gefad.1734388

Fen Alan Becerileri ile Üstbiliş Öğrenme Stratejileri Arasındaki İlişki: Sınıf Öğretmeni Adayları Üzerine Bir Araştırma

Öz

Anahtar Kelimeler

The Relationship Between Science Field Skills and Metacognitive Learning Strategies: A Study on Pre-Service Primary School Teachers

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster