Te’vîlâtü’l-Kur'ân’da Siyasi Tefsir

ABSTRACT The origin of interpreting Qur'anic verses for political purposes dates back to the time of the Companions. The intellectual differences that emerged especially during the period of Hulefah-yi Rashidîn caused the Companions to interpret some verses and hadiths in line with their own views in order to impose their views on the other side, and the other side applied the same method. This situation paved the way for the politicization of some of the concepts used by the Qur'an and the slogans of certain ideologies and sects. The aim of this study is to investigate the reflections of the political interpretations made by using some of the concepts of the Qur'an in Mâturîdî's (d. 333/944) work titled Tâ'wîl al-Qur'ân. In this study, firstly, the verses and concepts open to political and ideological interpretations were identified, then the sects that placed these verses and concepts at the center of their ideologies were identified and the meanings that Mâturîdî attributed to the same verses and concepts were tried to be reached. When Imam al-Mâturîdî 's tafsîr is analyzed, it will be understood that he was not unaware of the political and sectarian differences in interpretation of the Qur'ân in the history of tafsir. He interpreted the situations that had been the subject of dispute since the time of the Companions and the Qur'anic concepts that were the subject of these situations within the framework of the Sunnî tradition that shaped his world of thought, and from time to time he engaged in heated debates, especially with the members of the sects that continued their activities in his time. However, he did not express any opinion about the political figures and structures that ruled in his time.

ÖZET Kur’ân âyetlerini siyasal amaçlar doğrultusunda yorumlamanın kökeni sahabe dönemine kadar dayanmaktadır. Özellikle Hulefâ-yi Râşidîn döneminde ortaya çıkan fikrî ayrılıklar, sahabenin, savunduğu görüşleri karşı tarafa kabul ettirmek için bazı âyet ve hadisleri kendi görüşleri doğrultusunda tefsir etmesine ve karşı tarafın da aynı metodu uygulamasına neden olmuştur. Bu durum ilerleyen zamanlarda Kur'ân’ın kullandığı bazı kavramların siyasallaşmasına ve belirli ideoloji ve mezheplerin sloganı haline gelmesine zemin hazırlamıştır. Bu çalışmanın amacı Kur'ân’ın bazı kavramlarının kullanılmasıyla yapılan siyasi yorumların Mâtürîdî’nin (ö. 333/944) Te'vîlâtü’l-Kur'ân isimli eserindeki yansımalarını araştırmaktır. Araştırmada öncelikle siyasal ve ideolojik yorumlara açık âyet ve kavramların tespiti yapılmış sonrasında bu âyet ve kavramları kendi ideolojilerinin merkezine oturtan mezhepler tespit edilerek Mâtürîdî’nin aynı âyet ve kavramlara yüklediği anlamlara ulaşılmaya çalışılmıştır. İmam Mâtürîdî’nin tefsiri incelendiğinde tefsir tarihi sürecinde Kur'ân tefsiriyle ilgili kendisine kadar gelen siyasal ve mezhepsel yorum farklılıklarından habersiz olmadığı anlaşılacaktır. O, sahabe döneminden beri ihtilafa konu olan durumları ve bu durumlara konu olan Kur'ânî kavramları kendi düşünce dünyasını şekillendiren sünnî gelenek çerçevesinde yorumlamış ve zaman zaman özellikle kendi döneminde faaliyetlerini sürdüren mezhep mensuplarıyla ateşli tartışmalara girişmiştir. Fakat o, yaşadığı dönemde yönetimi elinde bulunduran siyasi şahıs ve yapılarla ilgili herhangi bir görüş beyan etmemiştir.