Modern Çeviri Yaklaşımları Üzerine Analitik Bir Değerlendirme

Öz

Çeviri çalışmaları son yıllarda dilbilim, kültür çalışmaları ve iletişim bilimleri gibi farklı disiplinlerle etkileşim içinde hızla gelişen önemli bir araştırma alanı hâline gelmiştir. Bu makalenin amacı, modern çeviri yaklaşımlarını teorik bir çerçevede incelemek ve bu yaklaşımların çeviri sürecine katkılarını analitik bir bakış açısıyla değerlendirmektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve inceleme sürecinde kuramsal analizden yararlanılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, çevirinin çeşitli dilsel kavramlar çerçevesinde tanımı yapılmış, çevirmenin rolü ve başarılı bir çevirmenin sahip olması gereken temel beceriler ele alınmıştır. Bu bağlamda, çevirmenin hem kaynak hem de hedef dile hâkim olması, anlatım ve üslup bilgisine sahip olması ve çeviri yaptığı alanda yeterli bilgi birikimine sahip olması gerektiği vurgulanmıştır. İkinci bölümde ise modern çeviri yaklaşımları üç temel başlık altında incelenmiştir. Bunlardan ilki, kelime ve cümle düzeyinde eşdeğerliği esas alan dilsel yaklaşımdır. Bunun temelinde eşdeğerlik, benzerlik, karşıtlık, dilbilgisi ve retorik gibi unsurlar yer almaktadır. İkinci yaklaşım, dil ile kültür arasındaki ilişkiye odaklanan kültürel betimleyici yaklaşımdır. Bu yaklaşım, çeviriyi kültürler arası bir aktarım süreci olarak değerlendirmektedir. Ayrıca erek odaklı çeviri kuramını önemli bir teorik çerçeve olarak ele almaktadır. Üçüncü yaklaşım ise metnin anlamının yorumlanmasına ve yeniden ifade edilmesine dayanan yorumlayıcı yaklaşımdır. Sonuç olarak bu çalışma, modern çeviri yaklaşımlarının çeviri sürecindeki rolünü ortaya koymakta ve farklı metin türlerinde uygun yaklaşımın seçilmesinin çeviri kalitesini artırmadaki önemini vurgulamaktadır. Bu yönüyle araştırma, çeviri kuramları üzerine yapılan akademik çalışmalara teorik bir katkı sunmayı ve çağdaş çeviri tartışmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belâgatı
• Çeviri Yaklaşımları
• Dilsel Yaklaşım
• Kültürel Betimleyici Yaklaşım
• Yorumlayıcı Yaklaşım
• Erek Odaklı Çeviri Kuramı

Modern Translation Approaches: An Analytical Evaluation

Öz

Translation studies has become an important field of research that has rapidly developed in recent years through its interaction with various disciplines such as linguistics, cultural studies, and communication sciences. The aim of this article is to examine modern translation approaches within a theoretical framework and to evaluate their contributions to the translation process from an analytical perspective. The study adopts a qualitative research method and employs theoretical analysis during the examination process. The first part of the study discusses the definition of translation within the framework of various linguistic concepts, the role of the translator, and the fundamental skills required for a successful translator. In this context, it is emphasized that a translator must have a strong command of both the source and target languages, possess knowledge of style and expression, and have sufficient expertise in the field in which the translation is conducted. The second part examines contemporary translation approaches under three main headings. The first is the linguistic approach, which is based on equivalence at the word and sentence levels. The foundations of this approach include equivalence, similarity, contrast, grammar, and rhetoric. The second approach is the cultural descriptive approach, which focuses on the relationship between language and culture and considers translation as a process of intercultural transfer. It also evaluates the target-oriented translation theory as an important theoretical framework. The third approach is the interpretive approach, which is based on the interpretation and re-expression of meaning in a text. In conclusion, the study highlights the role of modern translation approaches in the translation process and emphasizes the importance of selecting the appropriate approach for different types of texts in order to enhance translation quality. In this respect, the research aims to contribute theoretically to academic studies in translation studies.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Rhetoric
• Translation Approaches
• Linguistic Approach
• Cultural Descriptive Approach
• Interpretive Approach
• Target-Oriented Translation Theory

Kaynakça

1. Aksoy, Nüzhet Berrin. Geçmişten günümüze yazın çevirişi. İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları.
2. Baker, Mona. In Other Words: A Course Book on Translation. London: Routledge, 1992.
3. Berînîs, Yasmine. “Menâhicû’t-Terceme el-Edebiyye”. Mecellet’ul Mütercim 17/1, (2017).
4. Berk, Özlem. Kuramlar Işığında Açıklamalı Çeviribilim Terimcesi. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları, 2005.
5. Buğatım, Mevlay Ali. Mustelehât en-Nakîd el-‘arabî es-simâvî. Dımaşk: et-Tihat Küttâbü’l-Arab, 2005.
6. Bustânî, Edvâr Emin. Menâhicü’t-terceme. Beyrut: Edvâr'l Bustânî, 1945.
7. Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Mahbûb. Kitâb-l Hayevân. thk. Muhammad Abdüselam Harun. Kahire: Mustafa el-Bab el-Helebî, 1965.
8. Catford, John Cunnison. Nazâriyye Lugaviyye fi’t-Terceme. çev. Muhyiddin Azâbî. Beyrut: Maʿhed İnmaʾ el-ʿArabî, 1991.

9. Demircioğlu, Cemal. Çeviribilimde Tarih ve Tarih Yazımı. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2016.
10. Ebû Jeib, Saʿdi. el-Kâmûsü’l-fıkhî. Dımaşk: Dârü'l-Fikri, 1993.
11. Emin, İdris Muhammad. “el-Mütercim Zalike’l-Mucemi ve’l-Mucemati”. Dirasât Journal of the University of Ammar Thilliji 52 (Cezayir 2017).
12. Erden, Muhammed İbrahim – Bolelli, Nusrettin. “Arap Dilinde Edat ve Harf Mefhumları”. Genç Mütefekkirler Dergisi 7/1 (2024), 237–252.
13. Eruz, Sakine. Çeviriden Çeviribilime. İstanbul: Multilingual Yayınları, 2003.
14. Feyyûmî, Ahmed b. Muhammed. el-Misbâhu’l-Münîr. Beyrut: el-Mektebetü'l-İlmiyye.
15. Gazâle, Hasan. el-Mevsuatu’l-‘Arabiyye el-Ula li’t-Terceme. Cidde: Kunuzu-l Ma'rife, 2020.
16. Gentzler, Edwin. Fi Nazâriyyeti-Terceme İtticahât Mua'sîra. çev. Sa'd Abdulaziz. Beyrut: el-Munazzâme-l Arebiyye lit-Terceme, 2007.
17. Gümüş, Hüseyin. “Üslûp ve Tercüme”. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 4 (2016), 47-57.
18. Gürçağlar, Şehnaz Tahir. Çevirinin ABC’si. İstanbul: Say Yayınları, 2011.
19. Hatim, Bâsil - Mason, Ian. Discourse and Translator. Londra: Longman Publishing Group, 1990.
20. Hatim, Basil - Munday, Jeremy. Translation an advanced resource book. London: Routledge, 2004.
21. House, Juliane. Translation Quality Assessment: A model revisited. Germany: Gunter Nav Verlag Tübingen, 1997.
22. Husamuddin, Kerim Zeki. el-Lugatu ve Sekâfe. Kahire: Dârû’l Garib li-Tibâa, 2001.
23. İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-ʿArab. Beyrut: Dar Sâdir, 1993.
24. İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Cemaluddin Muhammed. Lisânu’l-ʿArab. Beyrut: Dâr Sâdr, 1414.
25. İbnü’l-Esîr, Mecdüddîn el-Mübârek. en-Nihâye fî Garîbi’l-Hadîs ve’l-Eser. thk. Tâhir Ahmed ve Mahmud el-Tanâhi. Beyrut: el-Mektebetü'l-ilmiyye, 1979.
26. Jakobson, Roman. On Linguistic Aspects of Translation. edi. Lawrence Venuti. New York: Routledge 2 nd Edition, 2000.
27. Kahil, Sa'ide. Ta'limiyetu't-Tercemetü. Ürdün: Âlemü’l-Kütübi’l-Hadîs, 2012.
28. Karadağ, Ayşe Banu. “Çiğdem Kurt Wıllıams. Reformlar Çağında Türkiye’de Molıere’in Yeniden Yazımı”. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 3/5 (2015), 127-136.
29. Kudûş, Zeynep. “Tercemetü’n-Nusûsi’l-Edebiyye: Tekâfü em Temâsül”, Mecelet Tümessilât 3/2 (2018).
30. Lederer, Marianne - Seleskovitch, Danice. et-Tevîl Sebilen ile’t-Terceme. çev. Fâyze Kâsim. Beyrut: el-Mûnadâmetü'l Arebiye li't-Terceme, 2009.
31. Lederer, Marianne. La Traduction Aujourd’hui: Le Model İnterprétatif. Paris: Hachette, 1994.
32. Maral, Nurdan - Faruk, Yücel. “Çeviribilim ve Çeviri Olgusu Açısından İdeoloji”. Folklor/Edebiyat 27/108 (2021), 1093-1108.
33. Muhtâr, Ahmed. Mu'cemû'l Sevâb el-lügavî. Kahire: Âlemü'l-kütüb, 2008.
34. Muhtâr, Ahmed. Muʿcemü’l-luġa el-ʿArabiyye el-muʿâṣıra. Kahire: Âlemü’l-kütüb, 2008.
35. Munday, Jeremy - Pinto, Sara Ramos - Blakesley, Jacob. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. New York: Routledge, 2001.
36. Munday, Jeremy. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. Londra: Routledge Taylor Francis Group, 2004.
37. Munday, Jeremy. Medhal ilâ Dirâsâti’t-Terceme: Nazariyyât ve Tatbikat. çev. Hişam Ali. Abû Dabî: Dârü's-Sekâfe, 2010.
38. Mustafa, İbrahim ve diğerleri. el-Mu‘cemu’l-Vasȋt. thk: Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye. İskenderiye: Dârü ed-Da'va.
39. Newmark, Peter. el-Camî fi’t-Terceme. çev. Hasan Gazâle. Beyrut: Dâru ve Mektebetu'l-Hilâl, 2006. Ören, Tuğçe - Ergun, Emel. “Çeviribilimde Dilbilim İzleri”. IU Journal of Translation Studies 14 (Temmuz2021), 37-61.
40. Pym, Anthony. Çeviri Kuramlarını Keşfetmek. çev. Cemre Özer Taş, Duygu Göç, Gizem Süren, Hesna Kalkan, Hüseyin Güngör. İstanbul: Everest Yayınları, 2023.
41. Rida, Ahmed. Mu‘cem Metni’l-Luga. Beyrut: Mektebet el-Hayat, 1960.
42. Robinson, Douglas. Becoming a Translator. An Introduction to the Theory and Practice of Translation. London: Routledge 2 nd Edition, 2003.
43. Sâhilî, Hadice Henâ. Naklu Mustalahı’t-Terceme ile’l-Lugati’l-‘Arabiyye. Konstantin: Université Frères Mentouri Constantine 1, 2011.
44. Şomali, Kustandi. Medhal ila ‘İlmi’t-Terceme. Kudüs: Cemʿiyyetü’d-Dirâsâti’l-Arabiyye, 1996.
45. Yaqoob, Luay Hatem. “Câhiliyeden 19. Yüzyıla Arapça Tercüme Faaliyetleri”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (01 Aralık 2024): 329-348.
46. Zaqzouq, Mahmud Hamdi. el-Mevsûatü’l İslamiyye. Kahire: Vizâretü’l-Evkâf, 2003.
47. Zeytinkaya, Dilber. “Gideon Tourynin erek odaklı kuramı ışığında Bedrettin Tuncel’in insandan kaçan başlıklı çevirisi”. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 4/1 (2016), 35-47.