A Disappeared Industrial Heritage: Turhal Sugar Factory

Abstract

Many industrial structures established after the Industrial Revolution became unusable with the advancement of new technologies. Initially built in large areas on the outskirts of cities, these industrial sites eventually faced various challenges as they became part of urban centers due to city expansion. In this context, the focus of this study is the Turhal Sugar Factory, one of the early examples of industrialization in Turkey. Established in 1934 within a large campus including social facilities, the factory is now located in the city center. This study aims to inventory the factory and its campus, analyze its position within the city, and propose conservation strategies. To achieve this, literature and field studies were conducted to document the campus, identify demolished or added structures, and determine the architectural and functional conditions of the buildings. The city’s physical development was tracked over the years using population and aerial data, and the factory’s role in urban growth was analyzed. The findings reveal that the relationships between the factory’s structures have been disrupted, the campus’s integrity has deteriorated, and its urban significance has diminished. This study serves as a foundation for evaluating, conserving, and reintegrating the Turhal Sugar Factory into urban life, contributing to future conservation efforts.

Keywords

• Turhal Sugar Factory
• industrial heritage
• cultural heritage
• conservation
• inventory

Kaybolan Bir Endüstri Mirası: Turhal Şeker Fabrikası

Öz

Endüstri Devrimi sonrası kurulan ilk endüstri yapılarının birçoğu yeni teknolojilerin gelişmesi ile kullanılamaz hale gelmiştir. Büyük alanlarda ve kent çeperlerinde kurulan ilk dönem endüstri yapıları, kentlerin büyümesiyle merkez içinde kalarak zaman içinde çeşitli sorunlarla karşılaşmışlardır. Bu bağlamda çalışmanın konusunu, Türkiye’de endüstrileşme hareketinin ilk örneklerinden olan Turhal Şeker Fabrikası oluşturmaktadır. 1934 yılında sosyal tesisleri ile büyük bir yerleşke içerisinde kurulan Turhal Şeker Fabrikası günümüzde kent merkezinde kalmıştır. Kentin fiziksel gelişiminde olduğu gibi ekonomik, kültürel, sosyal hayatında da ana dinamik olan fabrika ve yerleşkesinin envanterinin çıkarılması, kent içindeki yerinin analiz edilmesi ve koruma önerilerinin ortaya konulması bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaca yönelik literatür ve alan çalışmaları ile yerleşke envanterlenmiş, geçmişten günümüze yıkılan ya da eklenen yapılar belirlenmiş, mimari ve kullanım durumları tespit edilmiştir. Kentin fiziksel gelişimi, nüfus verileri ve hava fotoğrafları yardımı ile yıllara göre takip edilmiş ve fabrikanın kentin büyümesindeki rolü ortaya konulmuştur. Yapılan çalışmalar sonucunda fabrikanın yapıları arasındaki ilişkilerin koptuğu, yerleşkesinin bütünlüğünün bozulduğu ve kent içindeki önemini kaybettiği görülmüştür. Sosyo-ekonomik, kültürel ve fiziksel olarak Turhal’ın var olmasında büyük bir önemi olan Turhal Şeker Fabrikası’nın endüstri mirası olarak değerlendirilmesine, korunmasına ve kente yeniden kazandırılmasına yönelik altlık oluşturan bu çalışmanın gelecekte yapılacak koruma çalışmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Turhal Şeker Fabrikası
• endüstri mirası
• kültürel miras
• koruma
• envanter

Kaynakça

1. Alfrey, J., & Putnam, T. (2003). The Industrial Heritage: Managing Resources and Uses. The Industrial Heritage: Managing Resources and Uses, 1-269. https://doi.org/10.4324/9780203392911
2. Atagök, T. (2000). Sanayi mekânlarından sanat mekânlarına. Mimarlık Dergisi, 292, 9-14.
3. Barrie Trinder. (2000, Ekim). From FICCIM to TICCIH 2000: Reflections on 27 Years. TICCIH Bulletin.
4. Cevdet Aykan. (2003). Demokratik Süreç ve Anılar. https://www.kitapyurdu.com/kitap/demokratik-surec-ve-anilar/138102.html
5. Çakar, Ö. (2014). Turhal (tokat) Şehir Coğrafyası. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Fırat Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Coğrafya Anabilim Dalı. Türkiye Coğrafyası Bilim Dalı. Elazığ, Türkiye. https://platform.almanhal.com/Details/Thesis/2000036833?ID=4-2000036833
6. Çelik, Ö. Ç., & Arslan, H. (2015). Turhal Şehri̇ni̇n Nüfus Özelli̇kleri. Electronic Turkish Studies, 10(2). https://www.researchgate.net/profile/Oezlem-Cakar-Celik-2/publication/344470755_Turhal_Sehrinin_Nufus_Ozellikleri/links/61bf9a6d63bbd93242a6a4d5/Turhal-Sehrinin-Nuefus-Oezellikleri.pdf
7. Durukan Kopuz, A. ve Tetik, T. (2016). Trakya’da modern yaşamın izleri; Alpullu Şeker Fabrikası ve işçi konutları. International Journal of Architecture and Design, 2, 53-68.
8. Föhl, A. (1994). Bauten Der Industrie Und Technik. (No Title). https://cir.nii.ac.jp/crid/1130282272961591040

9. Gülersoy, N. Z., & Ayrancı, İ. (2009). Kentsel Koruma Alanlarının Yönetim ve Yönetim Planı Kavramı. TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi Dosya Dergisi, 14(1), 72-79.
10. Herzog & de Meuron Tasarımı Tate Modern Ek Binası Açılıyor. (t.y.). Arkitera. Geliş tarihi 23 Temmuz 2024, gönderen https://www.arkitera.com/haber/herzog-de-meuron-tasarimi-tate-modern-ek-binasi-aciliyor/
11. Jan af, G. (2012). Photography and Image Sources. İn J. Douet (ed.), Industrial Heritage Re-Tooled: The Ticcih Guide to Industrial Heritage Conservation. İçinde Industrial Heritage Re-tooled: The TICCIH Guide to Industrial Heritage Conservation (ss. 77-85). Routledge Taylor & Francis Group London and New York.
12. Karayaman, M. (2012). Atatürk döneminde şeker sanayi ve izlenen politikalar. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 28(82), 53-96.
13. Kaymakamımız Turhal Makine Fabrikasi’nı Ziyaret Etti. (t.y.). Geliş tarihi 23 Temmuz 2024, gönderen http://www.turhal.gov.tr/kaymakamimiz-turhal-makine-fabrikasini-ziyaret-etti
14. Kıraç, A. B. (2001). Türkiye’deki tarihi sanayi yapılarının günümüz koşullarına göre yeniden değerlendirilmeleri konusunda bir yöntem araştırması. http://acikerisim.msgsu.edu.tr/xmlui/handle/20.500.14124/4387
15. Köksal, T. G., & Ahunbay, Z. (2010). İstanbul’daki endüstri mirası için koruma ve yeniden kullanım önerileri. İtüdergisi/a, 5(2). http://itudergi.itu.edu.tr/index.php/itudergisi_a/article/view/891
16. Nevell, M. D. (2006). A major change in human evolution. British Archaeology, 86. https://salford-repository.worktribe.com/output/1456874
17. Raistrick, A. (2023). Industrial archaeology: An historical survey. Routledge. https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9781003428053/industrial-archaeology-arthur-raistrick
18. Reuter, E. (1941). Mustacel bir vazife, Endüstri Amelesinin meskenlere yerleştirilmesi. Belediyeler dergisi, 6, 8-12.
19. Saner, M. (2012). Endüstri Mirası: Kavramlar, Kurumlar ve Türkiye’deki Yaklaşımlar. Planlama Dergisi, 52, 53-66.
20. Satar, B. (2007). Popüler kültür ve tekrarlanan imajlar [Master’s Thesis, Marmara Universitesi (Turkey)]. https://search.proquest.com/openview/6e4011a139cd0731b962c053ab50ee04/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y
21. Severcan, Y. C., & Barlas, A. (2007). The Conservation of Industrial Remains as a Source of Individuation and Socialization. International Journal of Urban and Regional Research, 31(3), 675-682. https://doi.org/10.1111/j.1468-2427.2007.00741.x
22. Severcan, Y. C., & Saner, M. (2009). Fabrikada Sorumlu Olarak Barınmak: Maltepe Elektrik ve Havagazı Fabrikası Konutları (living in an Industrial Landscape: Workers Housing in Maltepe Gas and Electric Factory). (ss. 44-75).
23. Tanyeli, G. (2000). Endüstri arkeolojisi yapılarının korunması ve yeniden işlevlendirilmesi. Domus m, 8, 50-51.
24. Thorns, D. C. (2004). Kentlerin dönüşümü: Kent teorisi ve kentsel yaşam. Soyak Yayınları.
25. TICCIH (2003), The Nizhny Tagil Charter for the Industrial Heritage. (t.y.). Geliş tarihi 23 Temmuz 2024, gönderen https://ticcih.org/wp-content/uploads/2013/04/NTagilCharter.pdf
26. Trinder, B. (1981). Industrial Archaeology in Britain. Archaeology, 34(1), 8-16.
27. Turhal Tren İstasyonu. (t.y.). Kültür Portalı. Geliş tarihi 23 Temmuz 2024, gönderen http://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/tokat/kulturenvanteri/turhal-tren-stasyonu
28. Türkiye’de Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Kurulan İlk Şeker Fabrikaları. (t.y.). Arkitera. Geliş tarihi 23 Temmuz 2024, gönderen https://www.arkitera.com/gorus/turkiyede-erken-cumhuriyet-doneminde-kurulan-ilk-seker-fabrikalari/
29. Türkşeker. (t.y.). Geliş tarihi 23 Temmuz 2024, gönderen https://www.turkseker.gov.tr/
30. Uçar, B. (2013). Endüstriyel miras ve yeniden işlevlendirme kavramları kapsamında Beykoz deri ve kundura fabrikası’nın irdelenmesi [Master’s Thesis].