An examination of the traces of memory and the ideal home

Abstract

Space is inscribed in memory through experiences and memories, and the human relationship with space is most fundamentally realized within the home. The home becomes an emotional memory space by establishing a strong connection with an individual’s memories, emotions, and identity. This study examines the interaction between space and memory, focusing on the emotional significance of the home in human life. It aims to explore how experiences and memories associated with individuals’ childhood homes are retained in memory and how these experiences shape their conceptualizations of an ideal home. The research is structured by integrating a phenomenological approach with a narrative design. In this context, participants with shared characteristics were identified, and semi-structured interviews were conducted to explore their experiences, memories, and emotions related to the homes in which they grew up. Open-ended questions elicited emotional associations, while participants’ sketches enabled the visual expression of memory. The collected data were analyzed through qualitative content analysis, and the role of the home in the formation of individual memory and emotional experience was examined. The findings reveal that individuals’ emotional attachment to space, together with past memories, significantly shapes their perception of an ideal home.

Keywords

• space
• memory
• experience
• ideal home
• recollection

Belleğin izleri ve ideal ev üzerine bir inceleme

Öz

Mekân, deneyim ve anılarla bellekte yer edinir; insanın mekân ile ilişkisi en temel düzeyde evlerde gerçekleşir. Ev, bireyin anıları, duyguları ve kimliğiyle sıkı bir bağ kurarak bir duygusal bellek mekânı hâline gelir. Bu çalışma, evin mekân ve bellek arasındaki etkileşimini ele alarak, onun insan yaşamındaki duygusal varlığına odaklanmaktadır. Çalışmada, bireylerin büyüdükleri evlerde yaşadıkları deneyimlerin ve anılarının bellekteki izlerini keşfetmek ve bu deneyimlerin ideal ev kurgularını nasıl şekillendirdiğini analiz etmek amaçlanmıştır. Araştırma, fenomenolojik yaklaşımı ve anlatı desenini bir araya getirerek oluşturulmuştur. Bu bağlamda, ortak özelliklere sahip katılımcılar belirlenip, büyüdükleri evlerle ilgili deneyimleri, anıları ve duyguları üzerine yarı-yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde açık uçlu sorular duygusal çağrışımları ortaya çıkarırken, katılımcıların yaptıkları eskizler belleğin görsel ifadesine olanak tanımıştır. Elde edilen veriler nitel içerik analiziyle değerlendirilmiş; evin, bireysel belleğin ve duygusal deneyimin oluşumunda taşıdığı rol irdelenmiştir. Bulgular, bireylerin mekânla kurdukları duygusal bağın, geçmiş anılarla birlikte ideal ev algısını belirgin biçimde şekillendirdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• mekan
• bellek
• deneyim
• ideal ev
• anı

Kaynakça

1. Algın, G., ve Satıcı, B. (2022). Bellek ve mekânın ilişkisinde ev olgusu üzerine bir araştırma. Journal of Technology and Applied Sciences, 4(2), 14–20.
2. Bachelard, G. (2018). Mekânın poetikası (İthaki Yayınları, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları. (Orijinal eser 1958 yılında yayımlanmıştır)
3. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231–274.
4. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
5. Barlas, M. (2019). Çağdaş sanatta nesne-mekân olarak ev imgesi. Sanat ve Tasarım Dergisi(24), 95–109.
6. Barkul, Ö., ve Tuncer Gürkaş, E. (2012). Yer üzerine kavramsal bir okuma denemesi. Sigma, YTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4, 1–11.
7. Başkan, S. (2008). Geleneksel Doğu Karadeniz evleri. Erdem(52), 41–90.
8. Bergson, H. (2025). Zihin kudreti (Çev.: M. Katırcıoğlu). İstanbul: LİBERUS Yayınları. (Orijinal eser 1919 yılında yayımlanmıştır).

9. Cooper, C. (1974). The house as symbol of the self: Exploring the Deeper Meaning of Home. In J. Lang et al. (Eds.), Designing for human behavior: Architecture and the behavioral sciences (pp. 130–146). Stroudsburg, PA: Dowden, Hutchinson ve Ross.
10. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
11. Després, C. (1991). The meaning of home: Literature review and directions for future research and theoretical development. Journal of Architectural and Planning Research, 8(2), 96–115.
12. Easthope, H. (2004). A place called home. Housing, Theory and Society, 21(3), 128–138. https://doi.org/10.1080/14036090410021360
13. Eroğlu, A. (2012). Henri Bergson’da bilinç-sezgi ilişkisi. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27, 81–102.
14. Ersoy, Z. (2002). Konut ve ev kavramlarının karşılaştırmalı analizi [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü]. http://hdl.handle.net/20.500.12397/9480
15. Halilaj, P. (2010). The places I’m looking for, my dear, are utopian places, they are boring and I don’t know how to make them real [Installation view]. 6th Berlin Biennale, Berlin, Germany. Fotoğraf: U. Walter. https://www.berlinbiennale.de/en/personen/345/petrit-halilaj (Erişim tarihi: 16.06.2024)
16. Jung, C. G. (1964). Man and his symbols. New York: Dell Publishing.
17. Kıyıcı, G. (2015, May 18). Artyapısalcı bir okuma konusu olarak ev. Mimari Tasarım ve Eleştiri. https://mimaritasarimveelestiri.wordpress.com/2015/05/18/artyapisalci-bir-okuma-konusu-olarak-ev/
18. Lauzon, C. (2017). The unmaking of home in contemporary art. Toronto: University of Toronto Press.
19. Mallett, S. (2004). Understanding home: A critical review of the literature. The Sociological Review, 52(1), 62–89. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.2004.00442.x
20. Merriam-Webster. (t.y.). Home. In Merriam-Webster.com dictionary. Erişim tarihi 13 Mayıs 2024, https://www.merriam-webster.com/dictionary/home
21. Murrani, S., Lloyd, H., ve Popovici, I.-C. (2023). Mapping home, memory and spatial recovery in forced displacement. Social ve Cultural Geography, 24(8), 1305–1323. https://doi.org/10.1080/14649365.2022.2055777
22. Özak, N. Ö., ve Gökmen, G. P. (2009). Bellek ve mekân ilişkisi üzerine bir model. İTÜ Dergisi Seri A: Mimarlık, Planlama, Tasarım, 8(2), 145–155.
23. Rapoport, A. (1969). House form and culture. Prentice-Hall.
24. Ratnam, C. (2018). Creating home: Intersections of memory and identity. Geography Compass, 12(4), e12363. https://doi.org/10.1111/gec3.12363
25. Ratnam, C., ve Drozdzewski, D. (2020). Detour: Bodies, memories, and mobilities in and around the home. Mobilities, 15(6), 757-775. https://doi.org/10.1080/17450101.2020.1780071
26. Reavey, P. (2017). Memory and the self: Phenomenological and psychological perspectives. Routledge.
27. Rodney, D. (1996–1997). In the house of my father [Photograph, C-print on paper, mounted on aluminium]. Tate. https://www.tate.org.uk/art/artworks/rodney-in-the-house-of-my-father-p78529. © The estate of Donald Rodney. (Erişim tarihi: 20.05.2024)
28. Seamon, D. (2003). Fenomenoloji, yer, çevre ve mimarlık: Literatürün değerlendirilmesi [“A Way of Seeing People and Place: Phenomenology in Environment-Behavior Research” adlı makalenin çevirisi]. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 2, 36–53.
29. Soykan, Ö. N. (1999). Ev üstüne felsefece bir deneme. Cogito, (18), 100–112.
30. Tekin, F. (2019). Hafıza ortamından tüketim nesnesine dönüşen ev. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD), 5(11), 253–273. https://doi.org/10.25306/skad.506063
31. Tekindal, M., ve Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153–182.
32. Tuan, Y. F. (1977). Space and place: The perspective of experience. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
33. Turan, E. R. (1994). Heidegger ve ev. Mimarlık Dergisi, 32(5), 21–22.
34. Usta, G. (2020). Mekân ve yer kavramlarının anlamsal açıdan irdelenmesi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 10(1), 25–30.