Facade typology in traditional Erzurum houses

Öz

Traditional houses, which are one of the cornerstones of cultural heritage, shed light on the period in which they were built as they provide information transfer between generations, while reflecting the light to the next period. When traditional houses are examined; it has been observed that the architectural element that provides information about the period in which the building was built, climatic conditions, cultural values, traditions and customs is the facade. At the same time, facades have an important place for buildings because they can more easily take place in people's memories. For this reason, the protection and documentation of facades, which are effective in the formation of urban identity, are important for ensuring cultural continuity. Erzurum is a city with a rich cultural heritage that has hosted many nations due to its geographical location. It is of great importance to transfer this rich culture reflected on the facades of houses to generations. The main purpose of this study is to identify and document the unique characteristics of the facades of traditional Erzurum houses and to enable them to be transferred to future generations. As a result of the archive examinations and field studies carried out in line with the purpose of the study, 19 registered traditional Erzurum houses in Erzurum city center were identified. The 19 traditional Erzurum houses were evaluated within the scope of the study and evaluated by typological analysis method. With this study, it has been concluded that Erzurum houses form a typology that has its own characteristic features compatible with the climatic conditions and cultural values of the region where it is located and at the same time adds value to cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• facade
• typology
• Turkish house
• traditional house
• Erzurum

Geleneksel Erzurum evlerinde cephe tipolojisi

Öz

Kültürel mirasın temel taşlarından biri olan geleneksel konutlar nesiller arasında bilgi aktarımı sağladığından inşa edildiği döneme ışık tutarken gelecek döneme de ışığını yansıtmaktadır. Geleneksel konutlar incelendiğinde; yapının yapıldığı dönem, iklim koşulları, kültürel değerleri, gelenek ve göreneklerin tamamı hakkında bilgi veren ve bünyesinde bulunduran mimari öğenin cephe olduğu gözlemlenmiştir. Aynı zamanda cepheler insanların hafızalarında daha kolay yer edinebildiğinden de yapılar için önemli bir yere sahiptir. Bu sebeple kent kimliğinin oluşmasında etkili olan cephelerin korunması ve belgelenmesi kültürel sürekliliğin sağlaması için önem arz etmektedir. Erzurum da bulunduğu coğrafi konum sebebi ile birçok millete ev sahipliği yapmış zengin kültürel birikime sahip bir şehirdir. Evlerin cephelerine yansımış olan bu zengin kültürün nesillere aktarılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın da temel amacı geleneksel Erzurum evlerine ait cephelerin kendine has karakteristik özelliklerini tespit edip belgelenmesiyle gelecek nesillere aktarılmasına olanak sağlamaktır. Çalışmanın amacı doğrultusunda yapılan arşiv incelemeleri ve saha çalışmaları sonucunda Erzurum kent merkezinde bulunan 19 adet tescilli geleneksel Erzurum evi seçilmiştir. Seçilen 19 adet geleneksel Erzurum evi çalışma kapsamında ele alınıp tipolojik analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yapılan bu çalışma ile Erzurum evlerinin bulunduğu bölgenin iklim koşullarına ve kültürel değerlerine uyumlu kendine has karakteristik özellikleri olan, aynı zamanda kültürel mirasa değer katan bir tipoloji oluşturduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• cephe
• tipoloji
• Türk evi
• geleneksel ev
• Erzurum

Kaynakça

1. Akkuş, G., & Akkuş, Ç. (2019). Geçmişten günümüze geleneksel Erzurum evleri. Kriter Yayınları.
2. Altan, G., Er Akan, A., & Örmecioğlu, H. T. (2016). Geleneksel üretim biçimlerinin kırsal konutlar üzerindeki etkileri: Kızılcabölük örneği. Journal of International Social Research, 9(43), 1040–1046. https://doi.org/10.17719/jisr.20164317671
3. Anik, E. G. (2019). Safranbolu evlerinde iç mimari yaklaşım (Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi).
4. Arşiv 1. (2024). Şehriban Başaran.
5. Atıcı, B. (2023). Geleneksel Türk evinin iç mekan özelliklerinin Odunpazarı ve Kütahya evleri özelinde irdelenmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi).
6. Başaran, Ş. (2025). Geleneksel Erzurum evlerinin tipolojik analizi (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi).
7. Çelik Başok, G. (2023). Evaluations on the traditional Ankara-Ayaş houses. Online Journal of Art and Design, 11(5), 191–210.
8. Demirbağ, U. (2021). İç Anadolu bölgesi geleneksel konutları arasında Çankırı geleneksel konutlarının yeri (Doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi).

9. Eldem, S. H. (1954). Türk evi plan tipleri. İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi.
10. Er Akan, A., & Örmecioğlu, H. T. (2016). Anadolu’da geleneksel konut yapıları üzerine bir çalışma: Isparta-Gönen Bey konakları. Uluslararası Teknolojik Bilimler Dergisi, 8(1), 53–65. https://dergipark.org.tr/tr/pub/utbd/issue/25973/273619
11. Etyemez Çıplak, L. (2018). Tracing the historical multi-layeredness through the construction technique and materials of edifices in Amasya. International Journal of Research in Social Sciences, 29(1), 1–10.
12. Güçhan, N. Ş. (2017). History and characteristics of construction techniques used in traditional timber Ottoman houses. International Journal of Architectural Heritage, 12(1), 1–20. https://doi.org/10.1080/15583058.2017.1336811
13. Karpuz, H. (1993). Türk İslam mesken mimarisinde Erzurum evleri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
14. Kuban, D. (1975). Sanat tarihimizin sorunları. Çağdaş Yayınları.
15. Orhan, H. N., & Çakıcı, F. Z. (2023). Kars Karakurt geleneksel konutlarının tipolojik analizi. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(2), 338–353.
16. Ökten, M. S., & Yüce, A. (2023). Yığma yapılarda günümüzde yapılan hatıl uygulamaları. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 52, 259–271. https://doi.org/10.5281/zenodo.10439985
17. Örmecioğlu, H. T., Er Akan, A., & Uçar, A. (2013). Çevresel faktörlerin geleneksel yapım sistemleri üzerindeki etkisi: Anadolu örneği. Akdeniz Sanat, 6(11), 269–279. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akdenizsanat/issue/27658/291559
18. Özkaraca Özalp, N., & Halaç, H. H. (2024). Tarihi çevrede korumanın üçüncü boyutu olarak silüet: Korunma sorunlarının medya perspektifinden incelenmesi. GRID - Architecture Planning and Design Journal, 7(1), 1–35. https://doi.org/10.37246/grid.1077009
19. Sağlam, T. (2019). Geleneksel Erzurum evleri, restorasyonları ve ev yaşantısı (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi).
20. Sağlam, T. (2022). Tarihi Erzurum evi cephe uygulamaları. Uluslararası Gelişim Akademi Dergisi, 1(1), 84–98. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ugad/issue/83733/1489283
21. Saka Akın, E., Kalınbayrak Ercan, A., Mumcuoğlu, S. S., & Yaprak Başaran, E. (2018). Yeniden işlevlendirilen bir geleneksel konut:
22. Tokat Vasfi Süsoy evi. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 17, 119–139. https://doi.org/10.22520/tubaked.2018.17.007
23. Şenol, P., & Akan, A. E. (2011). Kırsal yaşam / kırsal konut: Bir yaşam biçimi olarak geleneksel kırsal konut üretiminde Kızılcık Köyü örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 143–160. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11413/136310
24. Şimşek, Y., Numan, İ., & Topçubaşı, M. (2024). Geleneksel Erzurum evlerinde yaşam alanı: Tandırevi. BAB Journal of FSMVU Faculty of Architecture and Design, 5(2), 166–182. https://doi.org/10.61807/babdergisi.1446439
25. URL1. https://earth.google.com (02.11.2024)
26. Uşma, G., ve Urfalıoğlu, N., (2018). Geleneksel Van Evlerinin Cephe Özellikleri ve Tipolojisi Üzerine Bir İnceleme. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 33(1), 1-16. https://doi.org/10.21605/cukurovaummfd.420381