THE EFFECT OF ANATOLIAN GEOGRAPHY ON FRONT DEFENSE IN THE TURKISH WAR OF INDEPENDENCE: ANATOLIAN CASTLE (May 1919- August 1921)

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 14, 563 - 578, 31.05.2025

Emre Uysal , Ayşegül Şentürk

https://doi.org/10.53718/gttad.1642685

Öz

In the Turkish War of Independence, the cornerstone of defense was the effective use of geographical conditions alongside organized resistance. The geography we refer to as the Anatolian Fortress has historically been used to limit terrestrial approaches through the mountain ranges encircling Anatolia from three sides. This was also true during the Turkish War of Independence. While the mountain passes in the eastern and southern fronts were effective in halting invasions, the Greek army could not be immediately stopped in the Aegean due to inadequate resources and the geographical structure of Inner Aegean. Mustafa Kemal Pasha, who analyzed that the invasions initiated by the British, French, and Italian forces relying on coastal marine logistics were temporary, often emphasized the role of geography in the battles within the Inner Anatolia borders against the Greeks who launched a general offensive upon seeing the numerical deficiencies of the Turkish army after the Gediz Offensive. This study highlights the importance of geographical conditions and strategic evaluations in defense and resistance during the Turkish War of Independence and emphasizes the contribution of Anatolia's geographical structure to defense. It is discussed how the resistance strategies, used throughout history, were effectively employed during the War of Independence. The invasion of Izmir and how the geographical conditions of Inner Aegean affected the advance of the Greek army are addressed, and it is analyzed how the Turkish army utilized these geographical advantages during this period, thereby revealing the decisive role of geographical conditions and strategic analyses in the War of Independence.

Anahtar Kelimeler

Turkish War of Independence , Anatolian Fortress , Greek Occupation , Battle of Sakarya , Strategy.

ANADOLU COĞRAFYASININ TÜRK İSTİKLAL HARBİ’NDE CEPHE SAVUNMASINDAKİ ETKİSİ: ANADOLU KALESİ (Mayıs 1919- Ağustos 1921)

Öz

Türkçe Türk İstiklâl Harbi’nde savunmanın dayanak noktası, düzenli direnişin yanı sıra coğrafî koşulların etkin değerlendirilmesidir. Anadolu Kalesi olarak nitelendirdiğimiz bu coğrafya, üç yandan Anadolu’yu saran sıradağlar vasıtasıyla karasal yaklaşma istikametlerini kısıtlayan bir unsur olarak tarih boyunca kullanılmıştır. Bu durum Türk İstiklâl Harbinde de geçerli olmuş, Doğu ve güney cephelerinde dağ geçitleri işgalleri durdurmada etkili olurken, Ege'deki mücadelede imkânların yetersizliğinin yanı sıra İç Ege'nin coğrafî yapısı nedeniyle Yunan ordusu hemen durdurulamamıştır. Kıyıya bağlı deniz lojistiğine dayanarak işgallerine başlayan İngiliz, Fransız ve İtalyan işgallerinin geçici olduğu analizini yapan Mustafa Kemal Paşa, Gediz Taarruzu ve sonrasında Türk ordusunun sayısal yetersizliklerini görüp genel taarruza geçen Yunanlara karşı, İç Anadolu sınırlarında verilen plato muharebeleriyle üstün gelinebilmesinde coğrafyanın oynadığı rolü Sakarya Muharebesi sonrasına dek yaptığı analizlerinde sık sık vurgulamıştır. Bu çalışmada Türk İstiklâl Harbi sırasında coğrafî şartların ve stratejik değerlendirmelerin savunma ve direniş açısından sahip olduğu önem ve özellikle Anadolu'nun coğrafî yapısının savunmaya olan katkısı vurgulanarak, tarih boyunca kullanılan direniş stratejilerinin, İstiklâl Mücadelesi sırasında da etkin bir şekilde kullanıldığı hususu ele alınmaktadır. İzmir’in işgali ve İç Ege'deki coğrafî koşulların Yunan ordusunun ilerleyişini nasıl etkilediğine değinilmiş ve Türk ordusunun bu süreçte coğrafî avantajları nasıl değerlendirdiği analiz edilerek, coğrafî şartların ve stratejik analizlerin İstiklâl Harbi'ndeki belirleyici rolü ortaya konmak istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Türk İstiklal Harbi , Anadolu Kalesi , Yunan İşgali , Sakarya Muharebesi , Strateji.

Kaynakça

• ABADAN, Yavuz, “Mustafa Kemal ve Çetecilik”, Varlık Yayınları, İstanbul, 1972.
• ADLER, Johan, “Governance in Plolemaic Egypt: From Raphia To Celopatra VII (217- 31 B.C.) Class Based Colonialism?” Akroterion, 50, 2005, ss. 27- 38.
• AKŞİN, Sina, İstanbul hükümetleri ve Millî Mücadele c.I, Cem Yayınları, İstanbul 1976.
• APAK, Rahmi, İstiklâl Savaşında Garp Cephesi Nasıl Kuruldu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1990.
• ATATÜRK, Mustafa Kemal, Nutuk, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2006.
• BAL, Rıdvan, “Kuvay-ı Milliye’den Düzenli Orduya Geçiş Süreci Gelişmeleri ve Birinci İnönü Savaşı’na Etkileri”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21, 2021, ss. 25-42.
• BALCIOĞLU, Mustafa, “Millî Mücadelede Merkez Ordusu’nun İstihbarat Faaliyetleri”, Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 5/1, t.y., ss. 5-14.
• BOZKURT, Mehmet Esat, Atatürk İhtilali, C.I-II., Kaynak Yayınları, İstanbul 2003.
• CEBESOY A. F. Millî Mücadele Hatıraları, Temel Yayınları, İstanbul 2010.
• Cumhuriyetin 50. Yıldönümü Semineri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1975.
• Cyprus and Anatolian South Coast From The Late Bronze AgeTto The Early Ages: Dynamics Of Interaction In A Period Of Transformation Conference, University Of Bern, 6-8 May., 2023.
• ÇALIŞLAR, İzzettin, “61. Fırka’nın Gediz ve Kütahya Muharebeleri”, Askerî Mecmua, 85, 1932, ss. 6-32.
• ÇAVDAR, Tevfik, Millî Mücadele Başlarken Sayılarla Vaziyet ve Manzara-i Umumiye, Milliyet Yayınları, İstanbul 1971.
• ÇELEBİ, Mevlüt, “ Millî Mücadelede İtalyan İşgalleri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 9/26 Mart, 1993, ss. 395-416.
• ERDOĞAN, Selim, Türk Bitti Demeden Bitmez, Kronik Yayınları, İstanbul 2021.
• ERİCKSON, Edward, Ordered to die: A history of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Press, Connecticut, 2001.
• EROĞLU, Hamza, “Osmanlıların 1453 Öncesi İstanbul Kuşatmaları”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 23/35, 2004, ss. 89-101.
• HAKKI, İsmail, “Sakarya’da 1/100.000 Mikyaslı Mevzi Haritasının Yapılışı”, IV. Haritacılar Mecmuası, 04.07, 1934.
• KARABEKİR, Kazım, Millî Mücadelemiz, C. I, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2008.
• LUDENDORF, Erich, The “Total” War, Friends of Europe Publications, London 1936.
• ÖZALP, Kazım, Millî Mücadele, C.I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1998.
• RAMSAY, William Mitchell, The historical geography of Asia Minor, Willam Cloves and Sons Corporation, London 1890.
• SHERMAN, William Tecumseh, The Memoirs of W.T. Sherman: all volumes, Firework Press, New York 2015.
• STRATİGOS, Ksenefon, Yunanistan Küçük Asya’da, C.II. (Çev: Cemal Tosun), Genelkurmay Harp Tarihi Dairesi Yayınları, İstanbul t.y.
• TAMÇELİK, Soyalp, “Osmanlı Dönemi Demiryollarının Tarihî Gelişimi İçerisinde Siyasî ve İktisadî-Sosyal Etkileri”, Erdem, 12/35, t.y., ss. 483-535.
• TEALL, John, The Grain Supply Of The Byzantine Empire 330- 1025, Dumbarton Oaks Papers, 13, 1959, ss. 87-139.
• Treaty Of PeaceWith Turkey: Signed At Sévres, August 10- 1920 [with maps], H.M. Stationery Office, London 1920.
• Türk Millî Mücadele 2; Batı Cephesi, C.V/I, Sakarya Meydan Muharebesinin Başlangıç Dönemindeki Olaylar ve Harekât (25 Temmuz- 22 Ağustos 1922), ATASE, Ankara 1995.
• Türk Millî Mücadele 2: Batı Cephesi, C.II k.II (4 Eylül 1919- 9 Kasım 1920), ATASE, Ankara 1999.
• Türk Millî Mücadele 2: Batı Cephesi, C.III, Birinci, İkinci İnönü, Aslıhanlar ve Dumlupınar Muharebeleri (9 Kasım 1920- 15 Nisan 1921), ATASE, Ankara 1999.
• WALLACH, Jehuda, Anatomie einer militärhilfe. die preussisch-deutschen militärmissionen in der Türkei: 1835-1939, Düsseldorf 1976.
• YILDIZ, Muhammet, “Kütahya- Eskişehir Muharebelerinde Türk Ordusunun Stratejik Geri Çekilme Harekâtı ve Sonuçları”, Journal of Turkish Studies 19/4, ss.2007-2033.
• YILDIZ, Muhammet, “Mustafa Kemal Paşa’nın Millî Mücadele Stratejisi Üzerine Genel Bir Değerlendirme”, Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi 16/14, ss.207-222.