AZERBAYCAN-SURİYE İLİŞKİLERİ (1991-2025)

Öz

1991 yılında bağımsızlığını ilan eden Azerbaycan dünya devletleri tarafından tanınmaya başladı, birçok devletle ikili diplomatik ilişkiler tesis etti. Azerbaycan açısından Ortadoğu coğrafyası oldukça önemliydi. Zira Azerbaycan da Müslüman bir devletti. Esasında Ortadoğu’nun özellikle kuzey kısımlarıyla Azerbaycan arasında tarihsel-kültürel bağlar da vardı. Nitekim Ortadoğu’nun kuzeyi bir zamanlar Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safeviler gibi Azerbaycan Türk devletlerinin sınırları içinde kalmıştı. Bağımsızlıktan sonra Azerbaycan, Ortadoğu’da İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ürdün ile diplomatik ilişkiler tesis etti. Suriye ile diplomatik ilişkiler 28 Mart 1992’de başladı. İki ülke arasındaki ilişkiler 2011 yılına kadar hem doğrudan, hem de Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı çatısı altında gelişti. “Arap Baharı”nın Suriye’yi etkilemesi ve ülkede karışıklığın başlamasından sonra ilişkiler yavaşladı ve tamamen durdu. 2015’ten Beşar Esad’ın devrildiği 2024 sonlarına kadarki sürede ise iki taraf arasında diplomatik ilişki kesildi. Bu çalışmada geçmişten günümüze Azerbaycan-Suriye ilişkileri ele alınmıştır. Daha önce Azerbaycan ve Türkiye’de konuya dair geniş kapsamlı ve bütüncül her hangi bir çalışma yazılmadığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla çalışmanın alandaki boşluğu dolduracak nitelikte özgün ve güncel olması hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında Azerbaycan ile Suriye arasındaki ilişkilerin tarihi geçmişi incelenmiş, Suriye’de meydana gelen iç karışıklıkların ikili ilişkilere yansıması araştırılmış, Esad rejiminin devrilmesinin ardından en son güncel durum çeşitli kaynakların irdelenmesi ışığında değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan
• Suriye
• Arap Baharı
• Suriye İç Savaşı
• Suriye Devrimi

AZERBAIJAN-SYRIA RELATIONS (1991-2025)

Abstract

Azerbaijan, which declared its independence in 1991, began to be recognized by world states and established bilateral diplomatic relations with many countries. The Middle East geography was very important for Azerbaijan. Because Azerbaijan was also a Muslim state. In fact, there were historical-cultural ties between Azerbaijan and the northern parts of the Middle East. As a matter of fact, the northern part of the Middle East was once within the borders of Azerbaijani Turkish states such as Karakoyunlu, Akkoyunlu and Safavids. After independence, Azerbaijan established diplomatic relations with Iran, Saudi Arabia, the United Arab Emirates and Jordan in the Middle East. Diplomatic relations with Syria started on 28 March 1992. Until 2011, relations between the two countries developed both directly and within the framework of the United Nations and the Organisation of Islamic Cooperation. After the ‘Arab Spring’ affected Syria and unrest broke out in the country, relations slowed down and stopped completely. From 2015 until late 2024, when Bashar al-Assad was ousted, diplomatic relations between the two sides were severed. In this study, Azerbaijan-Syria relations from past to present are discussed. It has been determined that no comprehensive and holistic study has been written on the subject in Azerbaijan and Turkey before. Therefore, the study is aimed to be original and update to fill the gap in the field. Within the scope of the study, the historical background of the relations between Azerbaijan and Syria was analysed, the reflection of the internal turmoil in Syria on bilateral relations was investigated, and the latest current situation after the overthrow of the Assad regime was evaluated in the light of the analysis of various sources.

Keywords

• Azerbaijan
• Syria
• Arab Spring
• Syrian Civil War
• Syrian Revolution

Kaynakça

1. “Heyder Eliyev” (2004). Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Ensklopediyası, Cilt 1, Lider Neşriyyatı, Bakı 2004, s. 367-383.
2. ASLANLI, Araz – DJAFAROV, Nazim, “Siriyskiy Krizis i Gosudarstva Yujnogo Kavkaza”, Central Asia And The Caucasus, Russian Edition, Tom 23, Vıpusk 1, s. 55-64.
3. Azerbaycan Prezidenti, Azerbaycan Neşriyyatı, Bakı 2004.
4. Azerbaycan Respublikasının Tarihi (2003-2016), Yagub Mahmudov (ed.), C.2, Azerbaycan Tarihçileri İçtimai Birliyi Yayınları, Bakı 2016.
5. BİLGİN, Abdullah Azmi, “Nesimi”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 33, Diyanet Vakfı Yayınevi, İstanbul 2007, s. 3-5.
6. ESGEROV, Şahlar, Heyder Eliyevin Heyatının Unikal Sehifeleri, UNEC Regemsal Metbee, Bakı 2023.
7. GAFFAROV, Tahir (ed.), Azerbaycan Tarihi (1941-2002), Cilt 7, Elm Neşriyyatı, Bakı 2008.
8. GASANOV, Ali, Sovremennıye Mejdunarodnıye Otnoşeniya i Vneşnyaya Politika Azerbaydjana, Zerdabi LTD MMC, Baku 2013.

9. GASIMLI, Musa, Azerbaycan Respublikasının Tarihi (1991-2021), Cilt 2, Bakı Dövlet Universiteti Neşriyyatı, Bakı 2021.
10. GASIMOV, Musa, Azerbaycan Beynelhalk Münasibetler Sisteminde (1991-1995), Gençlik Neşriyyatı, Bakı 1996.
11. GASIMOV, Musa, Azerbaycan’ın Harici Siyaseti (Konsepsiya Meseleleri), Mütercim Neşriyyatı, Bakı 1997.
12. GURBANOVA, Sona, Geydar Aliyev i Vneşnepolitiçeskiy Kurs Azerbaydjanskoy Respubliki, İzdatelstvo Şerg-Gerb, Baku 2010.
13. HESENOV, Eli, Müasir Beynelhalk Münasibetler ve Azerbaycanın Harici Siyaseti, Azerbaycan Neşriyyatı. Bakı 2005.
14. HÜSEYNOVA, İrade, Mustegil Azerbaycan Dövletinin Gurucusu, Tehsil Neşriyyatı, Bakı 2004.
15. KUZMİN, Vadim – SOKOLOV, Nikolas, “Priçinı Siriyskogo Krizisa i Ego Razvitiye v 2011-2015 GG.”, Uralskiy Federalnıy Universitet, Uralskoye Vostokovedeniye 2018, Vıpusk N:7, s. 140-148.
16. LUND, Aron, “From Cold War to Civil War: 75 Years of Russian-Syrian Relations”, The Swedish İnstitute of İnternational Affairs 2019, Volume 7, s. 1-60.
17. PETROSYAN, Aida, “Armyano-Siriyskiye Otnoşeniye: İstoriçeskiy Opıt i Sovremennoye Sostoyaniye”, Rossiya i Mir: Nauçnıy Dialog 2024, Vıpusk 3, s. 162-172.
18. SADIGOV, Ramin, “Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ABD ve AB ile İlişkileri (1991-2021), Türkiye Günlüğü 2021, Sayı 146, s. 132-143.
19. SADIK, Ramin, Kısa Azerbaycan Tarihi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2022.
20. SADIK, Ramin, Kısa Rusya Tarihi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2023.
21. SOLTANOVA, Hebibe- MEMMEDOV, Cabir, Yahın ve Orta Şerg Ölkelerinin İgtisadi ve Sosial Coğrafiyası, “Bakı Universiteti” Neşriyyatı, Bakı 2008.
22. ŞİRELİYEVA, Gülnare, “İslam Emekdaşlıg Teşkilatının Fealiyyetinde Heyder Eliyevin Rolu”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 2023, Volume 10, Number 4, s. 1057-1066.