AN EVALUATION OF HISTORIOGRAPHY IN THE CONTEXT OF THE RELATIONSHIP BETWEEN PHILOSOPHY OF HISTORY AND MENTALITY
Abstract
ABSTRACT
Historiography is not merely the recording of past facts; it is a multi-layered intellectual construction shaped by the historian’s mentality, narrative strategies, and the philosophy of history. The historian is expected not only to deal with historical information sources such as documents, evidence and records at the level of transmission, but also to reinterpret these elements with a methodological integrity and theoretical ground by subjecting them to a critical and multi-dimensional evaluation with an objective perspective as much as possible. In this process, the historian should not only place the data in a chronological order; he/she should contextualize them with a comparative analysis, structure them intellectually within an interpretive framework and question the conclusions he/she reaches from an epistemological perspective. In this context, one of the most basic dynamics of historiography, the "human factor", stands out as both a determining subject and an interpretive actor in the process of formulating historical knowledge. Therefore, how the historian's individual mentality, ideological orientation, cultural context and cognitive pre-structure affect this knowledge production process; and what limits this ideal objectivity effort encounters constitute one of the fundamental problems of this study. This study, centered on the concepts of history, the historian, and mentality, questions to what extent objectivity is possible in the formation of historical knowledge. It critically examines the impact of mental frameworks, methodology, language, and rhetoric on the construction of historical narratives. Drawing on the perspectives of thinkers such as Edward Carr, R. G. Collingwood, and Ibn Khaldun, the research analyzes how the historian’s epistemological stance, ideological orientations, and cultural context influence historiographical practices. The study also addresses issues such as overreliance on documents and popular historiography, arguing that historical texts are not merely representations of the past but reconstructions shaped to meet the intellectual needs of the present. Ultimately, this research aims to provide an interdisciplinary perspective on historiography through the lenses of historical philosophy, narrative theory, and mentality analysis.
Keywords
TARİH FELSEFESİ VE ZİHNİYET İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TARİHYAZIMI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Öz
ÖZ
Tarihyazımı, yalnızca geçmişin olgularını kaydetmekle sınırlandırılamayan; tarihçi zihniyeti, anlatı sanatı ve tarih felsefesiyle şekillenen çok katmanlı bir düşünsel inşa sürecidir. Bu süreçte tarihçi, verileri sadece kronolojik bir dizgeye yerleştirmekle kalmayıp onları karşılaştırmalı bir analizle bağlamsallaştırmalı, yorumlayıcı bir çerçevede düşünsel olarak yapılandırmalı ve ulaştığı sonuçları epistemolojik açıdan sorgulamalıdır. Bu bağlamda tarihyazımının en temel dinamiklerinden biri olan "insan faktörü", tarihî bilgiyi inşa etme sürecinde hem belirleyici bir özne hem de yorumsal bir öge işlevi görmektedir. Dolayısıyla, tarihçinin bireysel zihniyeti, ideolojik yönelimi, kültürel bağlamı ve bilişsel önyapısı ile bu bilgi üretim sürecine nasıl etki ettiği; söz konusu ideal nesnellik çabasının hangi sınırlarla karşılaştığı bu araştırmanın ana problematiklerinden biri olarak ele alınmaktadır. Tarih, tarihçi ve zihniyet kavramları etrafında şekillenen bu araştırmada, özellikle tarihsel bilginin oluşumunda objektiflik iddiasının ne ölçüde mümkün olabileceği sorgulanırken; zihinsel arka plan, metodoloji, dil ve retoriğin tarihyazımı üzerindeki etkileri de derinlemesine tartışılmaktadır. Edward Carr, R. G. Collingwood ve İbn Haldûn gibi düşünürlerin yaklaşımlarından hareketle, tarihçinin epistemolojik duruşu, ideolojik eğilimleri ve içinde bulunduğu kültürel koşulların tarihî anlatıyı nasıl biçimlendirdiği analiz edilmiştir. Ayrıca tarihyazımında belgeye aşırı bağımlılık ve popüler tarihçilik gibi sorunlara da eleştirel bir perspektifle yaklaşılmış; tarihî metinlerin sadece geçmişin temsili değil, aynı zamanda bugünün düşünsel ihtiyaçlarına cevap veren yeni bir kurgu olduğu savunulmuştur. Bu çalışmada, tarih felsefesi, anlatı teorisi ve zihniyet analizi ekseninde tarihyazımına disiplinlerarası bir bakış kazandırmak hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
