Tarihi Binaların Uyarlamalı Yeniden Kullanımında Bağlamsal ve Katılımcı Yaklaşımlar: Çağdaş Sergi Mekanları Olarak Erimtan ve CerModern

Öz

Kentler yalnızca fiziksel mekânlar olmayıp, tarihsel sürekliliğin ve toplumsal etkileşimin sürdüğü dinamik çevrelerdir. Bir kentin sürdürülebilirliği, yapılı çevrenin tarihsel birikim, kültürel değerler ve toplumsal dinamiklerle bütünleşik bir ilişki içinde şekillenerek dönüşmesine bağlıdır. Bu bağlamda, kentsel kimliğin korunması ve aidiyet duygusunun güçlendirilmesi amacıyla, kentsel dokuda kullanılmayan mekânların yeniden toplumsal yaşama kazandırılması önem taşımaktadır. Mekân ile tarihsel ve sosyal bağlam arasındaki ilişkinin korunmasının önemine vurgu yapan bu yaklaşım, kentsel aidiyetin farklı katmanlarını açığa çıkarmaktadır. Çalışmanın amacı, müzecilikte çağdaş yaklaşımlar bağlamında müze mekânlarının söylem alanlarına dönüşme potansiyelini incelemek ve bu süreçte mekânsal kararların bilgi ve anlam üretimi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Bu çalışmada uyarlamalı yeniden kullanım ve çağdaş müzecilik kavramlarının birlikte ele alınmasının temel amacı, tarihî yapıların özgün kimliklerini bağlamsal bütünlük içinde yeniden ortaya koyabilecek tasarım ve yapım stratejilerini tartışmaktır. Analiz, kültürel değeri olan ve kullanılmayan yapıların sergi mekânlarına dönüştürülmesini incelemektedir. Bu çerçevede, Erimtan Arkeoloji Müzesi ile CerModern örnek olay olarak ele alınmıştır. Bu iki örnek, bağlamsal bağlantı, kültürel duyarlılık, mekânsal olanakların seçimi ve toplumsal katılım açısından analiz edilmiştir. Çalışma, tarihî mekânların çağdaş müzecilik yaklaşımlarıyla sergi alanlarına dönüştürülmesinin, bağlamsal ve tarihsel katmanları aracılığıyla mekânsal aidiyeti artırdığını ve kentsel belleği güçlendirerek sürdürülebilir dönüşümü desteklediğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çağdaş Müzecilik
• Tarihi Yapıların Yeniden İşlevlendirilmesi
• Toplumsal Katılım
• CerModern
• Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi

Contextual and Participatory Approaches in the Adaptive Reuse of Historical Buildings: Erimtan and CerModern as Contemporary Exhibition Spaces

Öz

Cities are not merely physical spaces but dynamic environments where historical continuity and social interaction persist. The sustainability of a city depends on the transformation of the built environment being shaped through an integrated relationship with historical accumulation, cultural values, and social dynamics. In this regard, it is important to reintegrate spaces remain unused within the urban fabric back into social life, in order to preserve urban identity and strengthen the sense of belonging. Emphasizing the importance of maintaining the connection between the space and its historical and social context, this approach reveals diverse layers of urban belonging. The aim of the study is to examine the potential of museum spaces to transform into discourse fields within the context of contemporary museology and to investigate the impact of spatial decisions on knowledge and meaning production throughout this process. The aim of addressing adaptive reuse and contemporary museology together in this study is to discuss design and construction strategies that can restore the original identities of historic buildings within a contextual integrity. The analysis examines the conversion of unused culturally valuable buildings into exhibition spaces. This framework investigated the Erimtan Archaeology Museum and CerModern as case studies. These two cases were analyzed in terms of contextual connection, cultural sensitivity, selection of spatial opportunities, and social participation. The study demonstrates that transforming historic spaces into exhibition areas within contemporary museology enhances spatial belonging and strengthens urban memory through their contextual and historical layers, thereby supporting sustainable transformation.

Anahtar Kelimeler

• Contemporary Museology
• Adaptive Reuse of Historical Building
• Public Engagement
• CerModern
• Erimtan Museum of Archaeology and Art

Kaynakça

1. [1] Lefebvre, H., The Production of Space, D. Nicholson-Smith (Trans.), Blackwell, 1991.
2. [2] Küçük, İ., "On Architectural Design Knowledge: Reflecting upon the Knowledge in Designing", Materiart, Lisbon: Caleidoscopio, 411-422, 2022.
3. [3] Sandell, R., "Museums and the combating of social inequality: Roles, responsibilities, resistance", Museums, Society, Inequality, R. Sandell (Ed.), Routledge, 3-23, 2002.
4. [4] Vergo, P. (Ed.), The New Museology, Reaktion Books, 1997.
5. [5] ICOMOS, Mimari mirasın analizi, korunması ve strüktürel restorasyonu için ilkeler, Z. Ahunbay (Çev.), ICOMOS Türkiye Milli Komitesi Yayını, 2003. https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0033791001536913477.pdf
6. [6] Nora, P., Hafıza Mekânları, M. E. Özcan (Çev.), Dost Kitabevi, Ankara, 2006.
7. [7] Eneş, G., & Karabağ, N. E., "Tarihi yapıda çağdaş müdahale; yeniden işlevlendirmede tasarım stratejisi olarak ‘ekleme’", Tasarım Kuram, 19(39), 351-370, 2023.
8. [8] Mısırlısoy, D., & Günçe, K., "Assessment of the adaptive reuse of castles as museums: Case of Cyprus", International Journal of Sustainable Development and Planning, 11(2), 147-159, 2016.

9. [9] Altınoluk, Ü., ve Yenice Karadayı, T., "New uses for old buildings: the case of ‘Soğukçeşme’ street, İstanbul, Turkey", International Journal of Architecture & Planning, 7(1), 314-329, 2019.
10. [10] Öztürk, G. B., "Müze olarak işlevlendirilen tarihi yapılarda dijital teknoloji kullanımı: Ankara Kelime Müzesi örneği", Bodrum Journal of Art and Design, 4(1), 53-74, 2025.
11. [11] Hooper-Greenhill, E., Museums and the Interpretation of Visual Culture, Routledge, 2000.
12. [12] Macdonald, S. (Ed.), A Companion to Museum Studies, Wiley-Blackwell, 2006.
13. [13] Bennett, T., The Birth of the Museum: History, Theory, Politics, Routledge, 1995.
14. [14] Simon, N., The Participatory Museum, Museum 2.0, Santa Cruz, 2010.
15. [15] Watson, S. (Ed.), Museums and Their Communities, Routledge, London, 2007.
16. [16] Crooke, E., Museums and Community: Ideas, Issues and Challenges, Routledge, London, 2007.
17. [17] Atagök, T., “Determination of the Cultural Activities of Turkish Art Museums in Line with the Concept of Contemporary Museology”, MSc. Thesis, Mimar Sinan University, Istanbul, (1982).
18. [18] MacLeod, S., Reshaping Museum Space: Architecture, Design, Exhibitions, Routledge, London, 2005.
19. [19] Sudjic, D., The Edifice Complex: How the Rich and Powerful Shape the World, Penguin, London, 2000.
20. [20] Tüfekçi Karagül, N., “Tate Modern ve Göç [Tate Modern and Immigration]”, İnsanat: Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 3(2), 205–220, 2023.
21. [21] Öztürk, İ. D. and Zeybek, B., “The Role of Museums in the Process of Creating a Brand City: The Case of Ankara”, Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 44: 73–89, (2023). [22] Internet: Erimtan Archaeology and Art Museum, Museum. https://erimtanmuseum.org/tr/muze, (2025).
22. [23] Savaş, A., “Tarihin İzini Sürmek: Erimtan Arkeoloji ve Sanat Müzesi’nin Tasarım Süreci”, Arredamento Mimarlık, 291, 63–77, 2015.
23. [24] Internet: Erimtan Archaeology and Art Museum, Onuryuncu. https://www.onuryuncu.com/51-2011erimtanarkeolojimuzesi, (n.d.).
24. [25] Ertürk, V., “The Concept of Hybridity in Repurposed Interior Spaces: The Case of Erimtan Museum”, MSc. Thesis, Başkent University, Institute of Social Sciences, Ankara, (2021).
25. [26] Internet: Erimtan Archaeology and Art Museum, Arkiv. https://www.arkiv.com.tr/proje/erimtan-arkeoloji-ve-sanat-muzesi/4385, accessed 18 April 2025.
26. [27] Internet: Erimtan Archaeology and Art Museum, “Events”, https://erimtanmuseum.org/tr/etkinlikler, accessed 17 April 2025.
27. [28] Savaş Sargın, A., “From Home to Museum, from Museum to Home,” Arredamento, 300, 73–77, (2016).
28. [29] Torunbalcı, N., Günay, H. and Köroğlu, N., “Adaptive reuse of Ankara CerModern art gallery evaluation of structural system”, Gazi University Journal of Science, Part B: Art, Humanities, Design and Planning, 10(4): 335–345, (2022).
29. [30] Uygur Architects, “Cer Modern Arts Center – Ankara”, Uygur Architects, retrieved April 11, 2025, from https://www.uygurarchitects.com/site/en/projects/cermodern.html.
30. [31] Çevik, R., “Bir bakışta: Cer Modern”, Şantiye Dergisi, August 30, 2022. Retrieved from https://www.santiye.com.tr/bir-bakista-cer-modern-3004.html.
31. [32] Sezer, S., “Endüstri Yapılarının Yeniden İşlevlendirilme Sürecinde Aydınlatma Tasarımı: Ankara Cer Modern Örneği”, Master’s thesis, İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Anabilim Dalı, Çevre Kontrolü ve Yapı Teknolojisi Programı, İstanbul, 2013.
32. [33] Koçyiğit, R. G., “Mimarlıkta Çoklu Bağlamsallıklar Sorunsalı”, Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi (MBUD), 7(2), 763–780, 2022. https://doi.org/10.29185/mbud.1163550
33. [34] Akbank Sanat, “Architecture Seminars Series - CER Modern Arts Center”, YouTube Video, Internet: https://www.youtube.com/watch?v=huwxEXLiupE , Accessed April 18, 2025.
34. [35] CerModern, “CerModern Official Website”, Internet: https://www.cermodern.org , Accessed April 21, 2025.
35. [36] Şahin, B., “Exhibition Design in Modern Art Spaces: The Cases of OMM Modern Museum, Istanbul Modern, and CerModern”, Bingöl University Journal of Technical Sciences, 5(2): 28-42, (2024).