Dijital Dönüşüm Ve Turizm: Bibliyometrik Bir Inceleme

Öz

Bu çalışmada, akıllı turizm, turizmde teknoloji, metaverse, sanal ve artırılmış gerçeklik konularında yazılmış lisansüstü tezler bibliyometrik olarak analiz edilerek literatüre katkı sağlanması amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yer alan lisansüstü tezler oluşturmaktadır. Örneklem ise turizm ve teknoloji alanında, özellikle akıllı turizm, turizmde teknoloji, metaverse, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik konularında yazılmış tezlerden seçilmiştir. Turizm sektörü, yapay zekâ, artırılmış gerçeklik, akıllı oteller ve nesnelerin interneti gibi teknolojilerle önemli bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Bu doğrultuda, çalışma kapsamı turizm ve teknoloji alanında yazılmış lisansüstü tezlerle sınırlandırılmıştır. Araştırmada veriler, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi Veri Tabanından temin edilmiştir. Bu veri tabanında “akıllı turizm”, “turizmde teknoloji”, “turizmde metaverse”, “turizmde sanal gerçeklik” ve “turizmde artırılmış gerçeklik” gibi anahtar kelimelerle yapılan taramalar sonucunda, turizm ve teknoloji alanında yazılmış 112 lisansüstü teze ulaşılmıştır. Çalışmanın bulguları, turizm sektörünün teknolojik gelişmelerle dönüşüm sürecinde olduğunu ve bu değişime akademik ilginin arttığını göstermektedir. Özellikle yüksek lisans düzeyindeki tezlerin fazlalığı, dijitalleşme ve turizm ilişkisine duyulan akademik ilgiyi ortaya koymaktadır. "Akıllı turizm" kavramının en sık kullanılan anahtar kelime olması, dijitalleşmenin turizmdeki önemini vurgulamaktadır. Genel olarak, dijitalleşmenin turizm sektöründe çok boyutlu bir değişimi beraberinde getirdiği ve geniş bir araştırma alanı sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Dönüşüm
• Turizmde Teknoloji
• Akıllı Turizm
• Bibliyometri

Digital Transformation And Tourism: A Bibliometric Study

Öz

This study aims to contribute to the literature by conducting a bibliometric analysis of postgraduate theses on smart tourism, tourism technology, the metaverse, virtual and augmented reality. The research population consists of theses in the National Thesis Center database, while the sample includes those focused on these topics in tourism and technology. The tourism industry is undergoing a significant transformation driven by artificial intelligence, augmented reality, smart hotels, and the Internet of Things. Accordingly, this study is limited to postgraduate theses in tourism and technology. Data were obtained from the Higher Education Council National Thesis Center Database. A search using keywords such as “smart tourism,” “tourism technology,” “tourism metaverse,” “tourism virtual reality,” and “tourism augmented reality” identified 112 theses. The findings indicate that the tourism sector is transforming due to technological advancements and that academic interest is increasing. The predominance of master’s theses highlights academic interest in digitalization and tourism. The frequent use of “smart tourism” underscores digitalization’s growing significance. Overall, the study concludes that digitalization brings a multidimensional transformation to tourism and offers a broad research field.

Anahtar Kelimeler

• Digital Transformation
• Technology in Tourism
• Smart Tourism
• Bibliometrics

Kaynakça

1. Acuner, E., ve Turan, Y. (2024). Dijital bağımlılık farkındalığı için dijital detoks turizmi deneyimi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 312-331.
2. Agarwal, R., Guodong, G., DesRoches, C., & Jha, A.K. (2010). Research commentary-the digital transformation of healthcare: current status and the road ahead, Information Systems Research 21(4), 796-809.
3. Aslan, M.M. (2024). Akıllı turizm uygulamalarının kentlerin turizm alanındaki dirençliliğine ve sürdürülebilirliğine etkisi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 12(4), 2367-2378.
4. Atar, A. (2020). Gelenekselden dijitale turizm sektörü, Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2): 1640-1654.
5. Azadaliyev, S. ve Demirkol, S. (2023). Turizm sektöründe artırılmış gerçeklik ve dijital dönüşümün değerlendirilmesi. Turizm Çalışmaları Dergisi, 5(1), 11-26.
6. Baggio, R. & Cooper, C. (2015). Knowledge transfer in a tourism destination: The effects of a network structure. The Service Industries Journal, 2015(4), 145–150.
7. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. BEÜ SBE Dergisi, 7(1), 231-274.
8. Balyalı, T. Ö. ve İlhan, Ö. A. (2023). Turizm ve dijitalleşme konulu araştırmaların bilimsel haritalama tekniği ile bibliyometrik analizi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 117-133.

9. Barykin, S. E., de la Poza, E., Khalid, B., Kapustina, I. V., Kalinina, O. V., & Iqbal, K. M. J. (2021). Tourism industry: digital transformation. In Handbook of Research On Future Opportunities For Technology Management Education (pp. 414-434). IGI Global.
10. Bilbay, Ö. F. (2024). İklim krizi ve dijitalleşme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 22 (Özel Sayı: Endüstri 4.0 ve Dijitalleşmenin Sosyal Bilimlerde Yansımaları, 1544-1568 . Bilge, B. (2017). Yıkıcı teknolojilerin belirlenmesi. Savunma Bilimleri Dergisi 16(1), 57-83.
11. Boletsis, C. & Chasanidou, D. (2018). Smart tourism in cities: exploring urban destinations with audio augmented reality. 11th PErvasive Technologies Related to Assistive Environments Conference PETRA ’18 (ss. 515-521), Corfu, Greece.
12. Bozkurt, A., Hamutoğlu, N.B., Kaban, A.L., Taşçı, G. ve Aykul, M. (2021). Dijital bilgi çağı: dijital toplum, dijital dönüşüm, dijital eğitim ve dijital yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(2), 35-63.
13. Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The second machine age: work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W. W. Norton & Company.
14. Buhalis, D. & Amaranggana, A. (2014) Smart tourism destinations. In Z. Xiang & I. Tussyadiah (Eds.), Information and communication technologies in tourism 2014 (pp. 553–564). Dublin: Springer.
15. Buhalis, D. & Amaranggana, A. (2015). Smart tourism destinations enhancing tourism experience through personalisation of services. In Information and Communication Technologies in Tourism 2015: Proceedings of the International Conference in Lugano, Switzerland, February 3-6, 2015 (pp. 377-389). Springer International Publishing.
16. Coşgun, M. ve Alkan, A. D. (2020). Liberalleşme eğilimlerinin turizm sektörüne etkileri: Türkiye örneği. Sivas Interdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi, (5), 37-62.
17. Coşkun, R. (2022). Nitel araştırmalarda sorunlar: seçilmiş makalelerin eleştirel bir incelemesi ve bazı öneriler. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 165-189.
18. Çakır, H.A (2024). “Turizmin hizmet sektörüne etkisi”, Akademik Bakış: Turizm Sektörü, (Ed. Atak, O., Demircan Ş. ve Dalgın, T.) DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub533. License: CC-BY-NC 4.0, Özgür Yayınları, 97-113.
19. Çakır, M. (2018). Hizmet sektöründe marka farkındalığının Avrasyalı turistik tüketiciler üzerindeki önemi: marka kentler. Kapadokya Akademik Bakış, 2(1), 61-74.
20. Çam, O. (2024). Dijital turizm konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Journal of Academic Tourism Studies, 5(1), 13-26.
21. Çelik, A. (2021). Turizmde teknoloji çalışmaları: bibliyometrik analiz. Journal of Tourısm Intelligence And Smartness, 4(2), 270-295.
22. Çelik, P. ve Topsakal, Y. (2017). Akıllı turizm destinasyonları: Antalya destinasyonunun akıllı turizm uygulamalarının incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 14(3), 149-166.
23. Çınar, N. (2021). İyi bir sistematik derleme nasıl yazılmalı? Online Turkish Journal of Health Sciences, 6(2), 310-314.
24. Daim, T., Newman, P. R., Sughi, H., ve Bakhsh, E. (2013). Technology selection for solar power generation in the Middle East: case of Saudi Arabia. In S. Anwar, H. Efstathiadis, & S. Qazi (Eds.), Handbook of Research on Solar Energy Systems and Technologies (pp. 480-505). Hershey, PA: IGI Global.
25. Doğruyol, S. (2014). İstanbul bölgesindeki restoran işletmelerinde yöneticilerin inovasyon anlayışı ve uygulama stratejileri, Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Esntitüsü, Aydın.
26. Dülgaroğlu, O. (2021). Turizmde dijitalleşme: akıllı turizm uygulamaları, dijital turizm ve turizm 4.0. Turizm ve İşletmecilik Dergisi, 2(1), 1-15.
27. Dwivedi, Y. K., Hughes, L., Baabdullah, A. M., Ribeiro-Navarrete, S., Giannakis, M., Al-Debei, M. M., & Dennehy, D. (2022). Metaverse beyond the hype: Multidisciplinary perspectives on emerging challenges, opportunities, and agenda for research, practice and policy. International Journal of Information Management, 66, 102539. Ebert, C., & Duarte, C.H.C. (2018). Digital transformation. IEEE Softw., 35(4), 16-21.
28. El Archi, Y., Benbba, B., Kabil, M., & Dávid, L. D. (2023). Digital technologies for sustainable tourism destinations: state of the art and research Agenda. Administrative Sciences, 13(8), 184.
29. Fichman, R. G., Dos Santos, B. L., & Zheng, Z. (2014). Digital innovation as a fundamental and powerful concept in the information systems curriculum. MIS quarterly, 38(2), 329-A15.
30. Fitzgerald, M., Kruschwitz, N., Bonnet, D. & Welch, M. (2014). Embracing digital technology: A new strategic imperative. MIT sloan management review, 55(2): 1.
31. Giotis, G. & Papadionysiou, E. (2022). The Role of managerial and technological innovations in the tourism industry: A review of the empirical literature. Sustainability, 14, 5182.
32. Gutierriz, I., Ferreira, J. J., & Fernandes, P. O. (2023). Digital transformation and the new combinations in tourism: A systematic literature review. Tourism and Hospitality Research, 14673584231198414.
33. Guttentag, D. A. (2010). Virtual reality: applications and implications for tourism. Tourism Management, 31(5), 637-651. Güripek, E. (2022). Metaverse (öte evren) ve turizm. H. Kurgun ve E. Aktaş (Ed.), Turizm ve teknoloji: Sürdürülebilirlik yaklaşımıyla (ss. 163-173). Detay Yayıncılık.
34. Güripek, E., İnce. C. ve Eren, S. (2021). Bireysel yenilikçilik sınıflandırması ve öz yeterlilik ilişkisi: mutfak çalışanlarında bir araştırma. OPUS - Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(33), 278-302.
35. Han, D.-I. D., Jung, T., & Gibson, A. (2020). Dublin AR: Implementing augmented reality in tourism. Tourism Management Perspectives, 34, 100655.
36. Henn-na Hotel. (t.y). What is Henn-na Otel? 14.01.2025 tarihinde https://group.hennnahotel.com/ adresinden tanıtım videosu izlendi.
37. Hilton, Connected Room. (t.y). Tesisat Market. 14.01.2025 tarihinde https://www.tesisatmarket.com/haberler/dunyanin-en-akilli-otelleri adresinden alındı. Jasrotia, A., & Gangotia, A. (2018). Smart cities to smart tourism destinations: A review paper. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 1(1), 47-56.
38. Jiang, C., & Phoong, S. W. (2023). A ten-year review analysis of the impact of digitization on tourism development (2012–2022). Humanities And Social Sciences Communications, 10(1), 1-16.
39. Kara, D., Kurt, B. ve Güler, M. E. (2022). Turist rehberlerinin teknoloji kullanımına yönelik algıların belirlenmesi üzerine nitel bir araştırma. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 17(66), 517-537.
40. Karakaş, S., Rukancı, F. ve Anameriç, H. (2009). Belge Yönetimi ve Arşiv Terimleri Sözlüğü, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Yayın No: 24, Ankara
41. Khatri, I. (2019). Information technology in tourism and hospitality industry: A review of ten years’ publications. Journal of Tourism and Hospitality Education, 2019(9), 74-87.
42. Kim, J., & Hall, C. M. (2019). A hedonic motivation model in virtual reality tourism: Comparing VR and traditional travel experiences. Journal of Travel Research, 58(6), 817-835.
43. Kim, M. J., Lee, C. K. & Jung, T. (2022). Exploring consumer behavior in the metaverse: Implications for tourism and hospitality. Journal of Destination Marketing & Management, 24, 100665.
44. Klein, M. (2019). Geniş kapsamlı dijital dönüşüm yaklaşımı – dünya 4.0. E.S. Bayrak Meydanoğlu, M. Klein & D. Kurt (Eds.), Dijital Dönüşüm Trendleri, Filiz.
45. Koo, C., Shin, S., & Gretzel, U. (2016). Designing a smart tourism destination: The case of Seoul. In Information and Communication Technologies in Tourism (pp. 409-421). Springer, Cham.
46. Korkmaz Özcan, Z. ve Gürlek, T. S. (2024). Türkiye’de akıllı kent uygulamalarının turizme yansıması. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(2), 146-154.
47. Kraus, S., Jones, P., Kailer, N., Weinmann, A., Chaparro-Banegas, N., & Roig-Tierno, N. (2021). Digital transformation: An overview of the current state of the art of research. Sage Open, 11(3).
48. Kržan, K., & Kajba, M. (2023). Digitalisation and digital technologies: Potential advantages and weaknesses for business operations. Conference Paper. (pp.36-39) University of Maribor, Faculty of Logistics.
49. Kurgun, A., Kurgun, H. ve Güripek, E. (2007). Turizm pazarlamasında küresel dağıtım sisteminin (Global Distribution System- GDS) stratejik rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 262-274.
50. Küçükvardar, M. ve Aslan, A. (2021). Dijitalleşmenin ekonomik, teknolojik, toplumsal ve etik etkilerinin uluslararası raporlar üzerinden analizi. Intermedia International e-Journal, 8(14), 21-38.
51. Lemon, K.N., & Verhoef, P.C. (2016). Understanding customer experience throughout the customer journey. Journal of Marketing, 80(6), 69-96.
52. Li, Y., Hu, C., Huang, C. & Duan, L. (2017). The concept of smart tourism in the context of tourism information services. Tourism Management, 2017(58), 293-300.
53. Lopes, R. M., Fidalgo-Neto, A. A., & Mota, F. B. (2017). Facebook in educational research: a bibliometric analysis. Scientometrics, 111 (3), 1591-1621.
54. Mahmood, F. M., & Salam, Z.A.B.A. (2013). A conceptual framework for personalized location-based Services (LBS) tourism mobile application leveraging semantic web to enhance tourism experience. In 2013 3rd IEEE International advance computing conference (IACC) (pp. 287-291). IEEE.
55. Marriott Hotels, Akıllı Odalar. (t.y). Siteminder. 14.01.2025 tarihinde Retrieved from https://www.siteminder.com/r/smart-hotels/ adresinden alındı.
56. Negroponte, N. (1995). Being Digital, New York: Alfred A. Knopf. Neuhofer, B., Buhalis, D. & Ladkin, A. (2023). Smart tourism technologies: Trends, implications, and future directions. Tourism Management Perspectives, 45, 100897.
57. Oliveira J., Azevedo A., Ferreira J. J., Gomes S. & Lopes J. M. (2021). An insight on B2B firms in the age of digitalization and paperless processes. Sustainability, 13(21). 11565.
58. Popescu-Zeletin, R., Abranowski, S., Fikouras, I., Gasbarrone, G., Gebler, M., Henning, S. & Raatikainen, K. (2003). Service architectures for the wireless world. Computer Communications, 26(1), 19-25.
59. Popșa, R. E. (2023). Digitalization: A Strategic Approach For The Travel And Tourism Industry. Expert Journal Of Marketing, 11(2). 181-187.
60. Porter, M. E., & Heppelmann, J. E. (2014). How smart, connected products are transforming competition. Harvard business review, 92(11), 64-88.
61. Seete M. (2022). The digitisation of a firm process and ıts ımpact on corporate governance. Indian Journal of Corporate Governance, 15(2), 280–294.
62. Soylu, A. (2018). Endüstri 4.0 ve girişimcilikte yeni yaklaşımlar. P.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2018(32), 43-57. Şekkeli, Z.H. & Bakan, İ. (2018). Akıllı fabrikalar. Journal of Life Economics, 5(4), 203-220.
63. Teichert, R. (2019). Digital transformation maturity: A systematic review of literature. Acta Universitatis Agriculturae Et Silviculturae Mendelianae Brunensis, 67(6), 1673-1687.
64. Uzun Güripek, C. (2022). Smart business (akıllı işletme). Kurgun, H. ve Aktaş, E. (Ed.), Turizm ve Teknoloji: Sürdürülebilirlik Yaklaşımıyla (ss. 1-20). Detay Yayıncılık.
65. Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of business research, 122, 889-901.
66. Wang, D., Li, X.R., & Li, Y. (2013). China’s “smart tourism destination” initiative: A taste of the service-dominant logic. Journal of Destination Marketing & Management, 2(2), 59–61.
67. Wang, D., Park, S. & Fesenmaier, D.R. (2012). The role of smartphones in mediating the tourism experience. Journal of Travel Research, 51(4), 371-387.
68. Wang, X., Kumar, V., Kumari, A. & Kuzmin, E. (2022). Impact of digital technology on supply chain efficiency in manufacturing industry. In Digital Transformation in Industry: Digital Twins and New Business Models (pp. 347-371). Cham: Springer International Publishing.
69. Wang, Z., Lin, S., Chen, Y., Lyulyov, O., & Pimonenko, T. (2023). Digitalization effect on business performance: role of business model innovation. Sustainability, 15(11), 9020.
70. Westerman, G., & McAfee, A. (2012). The Digital Advantage: How digital leaders outperform their peers in every industry. MIT Sloan School of Management (2), 2-23.
71. Whittemore, R., Chase, S. K. & Mandle, C. L. (2001). Validity in qualitative research, Qualitative Health Research, 11(4), 522-537.
72. Yalçınkaya, P., Atay, L. & Karakaş, E. (2018). Akıllı turizm uygulamaları. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 2(2), 85-103.
73. Yanardağ, M.Ö. ve Avcı, M. (2012). Turizm sektöründe istihdam sorunları: Marmaris, Fethiye, Bodrum ilçeleri üzerine ampirik bir inceleme. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 3(2), 39-62.
74. Yang, Y., Williams, M.H., MacKinnon, L.M. & Pooley, R. (2005, September). A service-oriented personalization mechanism in pervasive environments. In The 2005 IEEE/WIC/ACM International Conference on Web Intelligence (WI'05) (pp. 132-135). IEEE.
75. Yerden, N. K., & Uydacı, M. (2022). COVID 19 Pandemi Sürecinde Destinasyon Pazarlaması Bağlamında Müzelerde Sanal Tur Uygulamalarına Yönelik Karşılaştırmalı Analiz. Journal of Research in Business, 7(1), 229-248. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.
76. Yıldırım, K. (2010). Nitel araştırmalarda niteliği artırma. İlköğretim Online, 9(1), 79-92.
77. Yılmaz, T. & Aktaş, F. (2018). Yeni nesil istihdam ve geleceği. Akademia Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı-1, 47-60.
78. Yoo, Y. 2009. Computing in everyday life: a call for research on experiential computing, MIS Quarterly (34),213-231.
79. Yotel, New York. (t.y.). Siteminder. 14.01.2025 tarihinde https://www.siteminder.com/r/smart-hotels/ adresinden alındı.
80. Zhu, W., Zhang, L. & Li, N. (2014). Challenges, function changing of government and enterprises in Chinese smart tourism. In Z. Xiang & L. Tussyadiah (Eds.), Information and Communication Technologies in Tourism 2014. Dublin: Springer.