Kapadokya Bölgesi için Turistik Rota Planlaması: AHP Yöntemi Tabanlı Destinasyon Seçimi ve Gezgin Satıcı Problemi ile Rota Optimizasyonu

Öz

Türkiye’de turizm sektörü, ülkenin sahip olduğu doğal güzellikler, farklı kültürlerin kesişim noktasında olması, tarihsel geçmişi gibi nedenler ile giderek gelişmektedir. Oldukça farklı turizm türüne sahip olan Türkiye’de son on yılda turizm gelirindeki ve ziyaretçi sayısındaki artış giderek artmaktadır. Kapadokya Bölgesi ise sahip olduğu peribacaları, sıcak hava balonları, mağaralar ve kaplıcalar gibi sahip olduğu turizm türleri ile önemi artan bir destinasyondur. Ziyaretçilerin tur satın alması, tatil planlarının birden fazla şehir içermesi gibi nedenlerden dolayı ziyaretler zaman kısıtı altında yapılmaktadır. Literatürde bölgeye özgü rotalama problemi örneklerinin geliştirilmesi gerekliliği ve sektörün gelişimi dikkate alınarak bu çalışma tasarlanmıştır. Bu çalışma kapsamında Kapadokya Bölgesi’nde yer alan önemli turizm destinasyonları belirlenmiş, zaman kısıtı dikkate alınarak en kısa tur ile ziyaretçilerin gezilerini tamamlamaları amaçlanmıştır. Bu nedenle bölgenin sahip olduğu önemli yerler zaman kısıtı dikkate alınarak Analitik Hiyerarşi Prosesi Yöntemi ile önceliklendirilerek en önemli yerler belirlenmiştir. Devamında bu yerlere ait uzaklık bilgileri google haritalar üzerinden belirlenerek, tam sayılı doğrusal programlama tabanlı gezgin satıcı problemi mantığına uygun olarak modellenmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda bölgeye gelen ziyaretçilerin en kısa yoldan önemli yerleri görerek ziyaretlerini tamamlamaları ve başlangıç noktası olan Kapadokya Havalimanında turlarını bitirmesi için bir rota örneği geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm
• Rotalama
• AHP Yöntemi
• Tam Sayılı Doğrusal Programlama
• Gezgin Satıcı Problemi

Route Planning for Cappadocia Region: Destination Selection Based on AHP Method and Route Optimisation with Travelling Salesman Problem

Öz

The tourism sector in Turkey is gradually developing due to the different types of tourism it includes and the number of visitors is gradually increasing. Cappadocia Region is a destination of increasing importance with its tourism types such as fairy chimneys, hot air balloons, caves and hot springs. The travelling is done under time constraints due to different reasons. This study was designed by taking into account the necessity of developing region-specific routing problem examples in the literature and the development of the sector. Within the scope of this study, important tourism destinations in the Cappadocia Region have been identified and it is aimed to enable visitors to complete their trips with the shortest tour considering the time constraint. Therefore, the most important places in the region were prioritised with the Analytical Hierarchy Process Method, taking into account the time constraint, and the most important places were determined. Afterwards, the distance information of these places was determined on google maps and modelled in accordance with the integer linear programming based travelling salesman problem logic. As a result of the studies, it is planned that the visitors to the region will complete their visits by seeing the important places in the shortest way.

Anahtar Kelimeler

• Tourism
• Routing
• AHP Method
• Integer Linear Programming
• Travelling Salesman Problem

Kaynakça

1. Akincilar, A., & Dagdeviren, M. (2014). A hybrid multi-criteria decision making model to evaluate hotel websites. International Journal of Hospitality Management, 36, 263-271.
2. Alegre, J., & Pou, L. (2006). The length of stay in the demand for tourism. Tourism Management, 27(6), 1343–1355.
3. Arslan, H. M., & Yavuzyılmaz, E. (2021). Seyahat İşletmelerinde Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri İle Optimum Güzergâhın Belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 171-185.
4. Aytekin, M. A., & Kalaycı, T. E. (2010). Gezgin satıcı probleminin ikili kodlanmış genetik algoritmalarla çözümünde yeni bir yaklaşım. Muğla Üniversitesi Akademik Bilişim Konferansı, 10-12.
5. Bobar, Z., Božanić, D., Djurić, K., & Pamučar, D. (2020). Ranking and assessment of the efficiency of social media using the fuzzy AHP-Z number model-fuzzy MABAC. Acta Polytechnica Hungarica, 17(3), 43-70.
6. Bolayır, B. (2024). Application of 0-1 integer goal programming for shift scheduling of medical staff in laboratory department. Journal of Management and Economics Research, 22(2), 66-95.
7. Buhalis, D. (2000). Marketing the competitive destination of the future. Tourism Management, 21(1), 97–116.
8. Chen, L., Ng, E., Huang, S. C., & Fang, W. T. (2017). A self-evaluation system of quality planning for tourist attractions in Taiwan: An integrated AHP-Delphi approach from career professionals. Sustainability, 9(10), 1751.

9. Cook, W. J., Applegate, D. L., Bixby, R. E., & Chvátal, V. (2011). The traveling salesman problem: a computational study. Princeton university press.
10. Cooper, C., Fletcher, J., Fyall, A., Gilbert, D., & Wanhill, S. (2008). Tourism: Principles and practice. Pearson Education. Crouch, G. I., & Ritchie, J. B. (1999). Tourism, competitiveness, and societal prosperity. Journal of business research, 44(3), 137-152.
11. Dantzig, G. B., & Ramser, J. H. (1959). The truck dispatching problem. Management science, 6(1), 80-91.
12. Desrochers, M., & Laporte, G. (1991). Improvements and extensions to the Miller-Tucker-Zemlin subtour elimination constraints. Operations Research Letters, 10(1), 27-36.
13. Dietz, L. W., & Weimert, A. (2018, October). Recommending crowdsourced trips on wondary. In RecSys workshop on recommenders in tourism, Vancouver, BC, Canada, RecTour (Vol. 18, pp. 13-17).
14. Doğan, N. Ö., & Sözbilen, G. (2014). Kaya otel işletmeleri için en uygun stratejinin belirlenmesi: Bir SWOT/AHP uygulaması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(4), 95-112.
15. Düzakın, E., & Demircioğlu, M. (2009). Araç rotalama problemleri ve çözüm yöntemleri. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(1), 68-87.
16. Dwyer, L., & Kim, C. (2003). Destination competitiveness: determinants and indicators. Current issues in tourism, 6(5), 369-414.
17. Eleren, A. (2010). Kuruluş yeri seçiminin analitik hiyerarşi süreci yöntemi ile belirlenmesi; deri sektörü örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 405-416.
18. Erol, G. (2020). Kapadokya Bölgesine Gelen Yerli ve Yabancı Turistler Üzerine Dönemsel Bir İnceleme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(3), 1412-1431.
19. Gerşil, M., & Alkaya, A. (2011). Gezgin Satıcı Problemi İçin Sezgisel Metotların Performans Analizi. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
20. Ginantra, N. L. W. S. R., Taufiqurrahman, T., Bhawika, G. W., Iswara, I. B. A. I., & Wanto, A. (2019, December). Determination of the Shortest Route Towards the Tourist Destination Area Using the Ant Algorithma. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1339, No. 1, p. 012038). IOP Publishing.
21. Golden, B. L., Magnanti, T. L., & Nguyen, H. Q. (1977). Implementing vehicle routing algorithms. Networks, 7(2), 113-148.
22. Golden, B. L., Wasil, E. A., & Harker, P. T. (1989). The analytic hierarchy process. Applications and Studies, Berlin, Heidelberg, 2.
23. İnce, Ö., Bedir, N., & Eren, T. (2016). Hastane kuruluş yeri seçimi probleminin AHP ile modellenmesi: Tuzla ilçesi uygulaması. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 8-21.
24. Jeon, Y., & Kim, J. (2011). An application of SWOT-AHP to develop a strategic planning for a tourist destination.
25. Kang, M., & Gretzel, U. (2012). Effects of podcast tours on tourist experiences in a national park. Tourism Management, 33(2), 440-455.
26. Keskintürk, T., Topuk, N., & Özyeşil, O. (2015). Araç rotalama problemleri ve çözüm yöntemleri. İşletme Bilimi Dergisi, 3(2), 77-107.
27. Konstantakopoulos, G. D., Gayialis, S. P., & Kechagias, E. P. (2022). Vehicle routing problem and related algorithms for logistics distribution: A literature review and classification. Operational research, 22(3), 2033-2062.
28. Kozak, M., & Rimmington, M. (1999). Measuring tourist destination competitiveness: conceptual considerations and empirical findings. International journal of hospitality management, 18(3), 273-283.
29. Kulkarni, R. V., & Bhave, P. R. (1985). Integer programming formulations of vehicle routing problems. European journal of operational research, 20(1), 58-67.
30. Labib, A.W. (2011). A Supplier Selection Model: A Comparison of Fuzzy Logic and the Analytic Hierarchy Process. International Journal of Production Research, 49(21), 6287-6299.
31. Letchford, A. N., Nasiri, S. D., & Theis, D. O. (2013). Compact formulations of the Steiner traveling salesman problem and related problems. European Journal of Operational Research, 228(1), 83-92.
32. Li, S., Luo, T., Wang, L., Xing, L., & Ren, T. (2022). Tourism route optimization based on improved knowledge ant colony algorithm. Complex & Intelligent Systems, 8(5), 3973-3988.
33. Miller, C. E., Tucker, A. W., & Zemlin, R. A. (1960). Integer programming formulation of traveling salesman problems. Journal of the ACM (JACM), 7(4), 326-329.
34. Niaraki, A. S., & Kim, K. (2009). Ontology based personalized route planning system using a multi-criteria decision making approach. Expert Systems with Applications, 36(2), 2250-2259.
35. Ömürbek, N., Üstündağ, S., & Helvacıoğlu, Ö. C. (2013). Kuruluş yeri seçiminde analitik hiyerarşi süreci (AHP) kullanımı: Isparta bölgesinde bir uygulama. Yönetim Bilimleri Dergisi, 11(21), 101-116.
36. Ömürbek, N., & Şimşek, A. (2014). Analitik hiyerarşi süreci ve analitik ağ süreci yöntemleri ile online alişveriş site seçimi. Journal of Management and Economics Research, 12(22), 306-327.
37. Özen, A. (2019). Kapadokya Bölgesinde Yaşanan Sıcak Hava Balon Deneyiminin Davranışsal Niyetler Üzerindeki Etkilerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma. Verimlilik Dergisi, (1), 165-198.
38. Păcurar, C. M., Albu, R. G., & Păcurar, V. D. (2021). Tourist route optimization in the context of Covid-19 pandemic. Sustainability, 13(10), 5492.
39. Pala, O., Aksaraylı, M., Cenger, A., Özlü, Y., & Aksoy, M. A. (2017). Turizm Sektöründe Araç Rotalama Problemi ve Karar Destek Sistemi Uygulaması. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(4), 203-213.
40. Phuangpornpitak, W., Boonchom, W., Suphan, K., Chiengkul, W., & Tantipanichkul, T. (2024). Application of TOPSIS-LP and New Routing Models for the Multi-Criteria Tourist Route Problem: The Case Study of Nong Khai, Thailand. Engineering, Technology & Applied Science Research, 14(4), 14929-14938.
41. Pike, S., & Page, S. J. (2014). Destination marketing organizations and destination marketing. Tourism Management, 41, 202–227.
42. Podvezko, V., & Sivilevičius, H. (2013). The use of AHP and rank correlation methods for determining the significance of the interaction between the elements of a transport system having a strong influence on traffic safety. Transport, 28(4), 389-403.
43. Ruiz-Meza, J., & Montoya-Torres, J. R. (2022). A systematic literature review for the tourist trip design problem: Extensions, solution techniques and future research lines. Operations Research Perspectives, 9, 100228.
44. Saaty TL (1990) How to Make A Decision: The Analytic Hierarchy Process. European Journal of Operational Research 48: 9-26.
45. Saaty, T.L. (2002). Decision Making with the Analytic Hierarchy Process, Scientia Iranica, 9(3), 215-229.
46. Sirirak, W., & Pitakaso, R. (2018). Marketplace location decision making and tourism route planning. Administrative Sciences, 8(4), 72.
47. Supçiller, A., & Çapraz, O. (2011). AHP-TOPSIS yöntemi̇ne dayali tedari̇kçi̇ seçi̇mi̇ uygulamasi. Istanbul University Econometrics and Statistics e-Journal, (13), 1-22.
48. Sural, H. (2003). Gezgin Satıcı Problemi. Matematik Dünyası.
49. Sivilevičius, H., & Maskeliūnaite, L. (2010). The criteria for identifying the quality of passengers’ transportation by railway and their ranking using AHP method. Transport, 25(4), 368-381.
50. Tayalı, H. A., & Timor, M. (2017). Ranking with statistical variance procedure based analytic hierarchy process. Acta Infologica, 1(1), 31-38.
51. Tekin, M., Dündar, A. O., & Şahman, M. A. (2011). Şehir içi dağıtım şirketlerinde gezgin satıcı problemi uygulaması. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
52. Tosun, C., & Timothy, D. J. (2001). Shortcomings in planning approaches to tourism development in developing countries: the case of Turkey. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 13(7), 352-359.
53. Toth, P., & Vigo, D. (Eds.). (2002). The vehicle routing problem. Society for Industrial and Applied Mathematics.
54. Türeli, N. Ş., & Davraz, G. M. (2024). Hizmet Sektöründeki Personelin Seçiminde AHP ve VIKOR Yönteminin Kullanımı: Özel Hastaneler Açısından Bir İnceleme. The Journal of Academic Social Science Studies, 3(44), 249-262.
55. Uğur, U., & Uğur, S. S. (2019). Tatilde nereye gitsek? Turizmde analitik hiyerarşi süreci yöntemi ile destinasyon seçimi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(3), 261-270.
56. Vansteenwegen, P., & Van Oudheusden, D. (2007). The mobile tourist guide: an OR opportunity. OR insight, 20(3), 21-27.
57. Van Truong, N., & Shimizu, T. (2017). The effect of transportation on tourism promotion: Literature review on application of the Computable General Equilibrium (CGE) Model. Transportation Research Procedia, 25, 3096-3115.
58. Vincent, F. Y., Jewpanya, P., Ting, C. J., & Redi, A. P. (2017). Two-level particle swarm optimization for the multi-modal team orienteering problem with time windows. Applied Soft Computing, 61, 1022-1040.
59. Yaralıoğlu, K. (2010). Karar verme yöntemleri. Detay Yayıncılık.
60. Yoon, Y., & Uysal, M. (2005). An examination of the effects of motivation and satisfaction on destination loyalty: a structural model. Tourism management, 26(1), 45-56.
61. Yücenur, G. N., & Demirel, N. Ç. (2011). A hybrid algorithm with genetic algorithm and ant colony optimization for solving multi-depot vehicle routing problems. Journal of Engineering and Natural Sciences, 29, 340-350.
62. Zheng, W., & Liao, Z. (2019). Using a heuristic approach to design personalized tour routes for heterogeneous tourist groups. Tourism Management, 72, 313-325.
63. Nevşehir Valiliği (2024). http://www.nevsehir.gov.tr/kurumlar/nevsehir.gov.tr/ilimizrehber/turizm.pdf
64. Türkiye Turizm Ansiklopedisi (2024). https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/nevsehir