Kent içi ulaşımda performans ve verimlilik ölçümü: Entropi ve veri zarflama analizi ile ampirik bir değerlendirme
Öz
Kent yaşamının önemli unsurlarından biri olan kent içi toplu taşıma, kentlerin gelişmişlik düzeyini belirleyen temel göstergelerinden bir tanesidir. Özellikle büyükşehirlerde yaşanan trafik yoğunluğu, hava kirliliği, gürültü, fazla enerji tüketimi vb. birçok sorunun çözümünde ortak nokta olan kent içi toplu taşıma sektöründe, kaynakların en iyi şekilde kullanılması ve hizmet kalitesinin arttırılması zorunluluk haline gelmektedir. Bu çalışma, Türkiye'deki sekiz büyükşehir belediyesindeki toplu taşıma sistemlerinin verimliliğini Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, her bir girdi ve çıktı değişkeninin göreceli önemini değerlendirmek için entropi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular hem belediyelere yol gösterici hem de literatüre katkı sağlayıcı niteliktedir. Verimli olmayan belediyelerin, kendilerine referans olan verimli belediyelerin uygulamalarını inceleyerek potansiyel iyileştirme alanlarını belirleyebileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu bulgular, belediyelerin toplu taşıma sistemlerinde verimliliği artırmalarına ve sürdürülebilir kentsel hareketlilik politikaları geliştirmelerine doğrudan katkı sağlamaktadır.
Anahtar Kelimeler
Veri zarflama analizi , Etkinlik , Entropi yöntemi , Kent içi toplu taşıma
Kaynakça
- Barbaros, F. (2022). Batı Karadeniz Havzası yağış değişkenliklerinin entropi tabanlı bir yaklaşımla değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(1), 344-356. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.995514
- Charnes, A., Cooper, W.W., & Rhodes, E. (1978). Measuring efficiency of decision-making units. European Journal of Operational Research, 2, 429–444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
- Colbert, A., Levary, R. R. & Shaner, M.C. (2000). determining the relative efficiency of mba programs using DEA. European Journal of Operational Research, 125(3), 656–669. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(99)00275-1
- Dinçtürk, C., & Açıksöz, S. (2022). Kent gelişiminde sürdürülebilirliği yakalama kaygısı: Bartın örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(1), 1-11. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.894107
- Emrouznejad, A., & Yang, G. (2018). A survey and analysis of the first 40 years of scholarly literature in DEA: 1978–2016. Socio-Economic Planning Sciences, 61, 4–8. https://doi.org/10.1016/j.seps.2017.01.008
- Forouzandeh, F., Arman, H., Hadi-Vencheh, A. & Rahimi, A.M. (2022). A combination of DEA and AIMSUN to manage big data when evaluating the performance of bus lines. Information Sciences, 618, 72–86. https://doi.org/10.1016/j.ins.2022.10.044
- Georgiadis, G., Politis, I. & Papaioannou, P. (2014). Measuring and improving the efficiency and effectiveness of bus public transport systems. Research in Transportation Economics, 48, 84–91. https://doi.org/10.1016/j.retrec.2014.09.035
- Georgiadis, G., Kopsacheilis, A., Andreadis, I.M. & Politis, I. (2024). Analyzing efficiency and built environment factors for achieving convenient access to public transport: A Europe-wide DEA application. Environmental Science & Policy, 158, 103792.
- Gadepalli, R. & Rayaprolu, S. (2020). Factors affecting performance of urban bus transport systems in India: A Data Envelopment Analysis (DEA) based approach. Transportation Research Procedia, 48, 1789-1804.
- Güner, S., Taşkın, K. & Gürler, G. (2017). Şehir içi toplu taşıma hatlarının hizmet etkinliğinin veri zarflama analizi ile ölçülmesi: özel ve kamu işletmelerinin karşılaştırılması. İşletme Bilimi Dergisi, 5(3), 127-145. https://doi.org/10.22139/jobs.339869