Araştırma Makalesi

Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği

Cilt: 16 Sayı: 1 11 Mart 2026
PDF İndir
TR EN

Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği

Öz

Bu çalışma, İstanbul’daki tabiat parklarının afet risk yönetimi bağlamında sunduğu ekosistem hizmetlerini ve dirençlilik kapasitelerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, CORINE 2018 arazi örtüsü verileri kullanılarak 26 tabiat parkının taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençlilik skorları Analitik Hiyerarşi Süreci ve Ağırlıklı Toplam Yöntemi ile hesaplanmıştır. Bulgular, parkların dirençlilik düzeylerinde önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. Anadolu yakasında Göztepe (1.1104), Polonezköy (1.0934) ve Dilburnu (1.0763) yüksek skorlarla öne çıkarken; Mihrabat (0.2432), Hacet Deresi (0.5195) ve Avcıkoru (0.5790) düşük skorlarıyla kırılgan alanlar olarak belirlenmiştir. Avrupa yakasında ise Kömürcübent, Irmak, Bentler, Falih Rıfkı Atay, Kirazlıbent, Marmaracık Koyu ve Neşetsuyu tabiat parkları 1.131 ile en yüksek dirençlilik kapasitesine sahip alanlar olarak öne çıkmıştır. Sonuçlar, orman örtüsü yoğunluğu, sulak alan varlığı ve geçirimsiz yüzey oranlarının iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin azaltılarak, afetlere karşı dirençlilik sağlanmasında belirleyici faktörler olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, tabiat parklarının yalnızca biyolojik çeşitlilik açısından değil, aynı zamanda afet risklerinin azaltılmasında da stratejik öneme sahip olduğunu vurgulamakta; bu alanların planlama belgelerine doğa temelli çözümler kapsamında entegrasyonunun dirençli kentleşme politikaları açısından önemli bir adım olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğa temelli çözümler, Ekosistem hizmetleri, İklim değişikliği, Kentsel dirençlilik, Tabiat parkı

Etik Beyan

Bu çalışmada etik kurul onayı gerektiren bir insan ya da hayvan deneyi gerçekleştirilmemiştir. Makale, bilimsel ve etik kurallara uygun olarak hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. Yazarlar, çalışmanın tüm süreçlerinde etik ilkelere uygun hareket ettiklerini, intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayın, dilimleme, haksız yazarlık gibi etik dışı hiçbir davranışta bulunmadıklarını beyan eder.

Kaynakça

  1. AFAD (2022). Türkiye afet müdahale planı. Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani
  2. Ahmad, M. I., Oxley, L., Ma, H. & Liu, R. (2023). Does rural livelihood change? Household capital, climate shocks and farm entry-exit decisions in rural Pakistan. Frontiers in Environmental Science, 10, 857082. https://doi.org/10.3389/fenvs.2022.857082
  3. Alikhani, S., Nummi, P. & Ojala, A. (2021). Urban wetlands: A review on ecological and cultural values. Water, 13(23), 3301. https://doi.org/10.1007/s11069-007-9110-9
  4. Atmış, E., Günşen, H. B. & Yıldız, D. (2020). Tabiat parklarının korunan alan statülerinin değerlendirilmesi: Batı Karadeniz örneği. Turkish Journal of Forestry, 21(2), 148-158. https://doi.org/10.18182/tjf.711344
  5. Aydınoğlu, A. Ç. & Yomralıoğlu, T. (2008). Arazi örtüsünü temsil eden coğrafi veritabanının tasarlanması. III. Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Sempozyumu Bildirileri, (s. 646–655). UZAL-CBS 2008, Kayseri.
  6. Beek, L. P. H. & Asch, T. W. J. (2004). Regional assessment of the effects of land-use change on landslide hazard by means of physically based modelling. Natural Hazards, 31(1), 289–304. https://doi.org/10.1023/B:NHAZ.0000020267.39691.39
  7. Bossard, M., Feranec, J. & Otahel, J. (2000). CORINE land cover technical guide - Addendum 2000. Copenhagen: European Environment Agency. https://www.researchgate.net/publication/268745953_Corine_Land_Cover-Technical_Guide.
  8. Büttner, G. & Kosztra, B. (2017). CLC2018 technical guidelines. European Environment Agency. Service Contract No. 3436/R0-Copernicus/EEA.56665.https://land.copernicus.eu/en/technical-library/clc-2018technicalguidelines/@@download/file
  9. Chai, J. & Wu, H. Z. (2023). Prevention/mitigation of natural disasters in urban areas. Smart Construction and Sustainable Cities, 1(1), 4. https://doi.org/10.1007/s44268-023-00002-6
  10. Chen, L., Guo, Z., Yin, K., Shrestha, D. P. & Jin, S. (2019). The influence of land use and land cover change on landslide susceptibility: A case study in Zhushan Town, Xuan’en County (Hubei, China). Natural Hazards and Earth System Sciences, 19(10), 2207–2228. https://doi.org/10.5194/nhess-19-2207-2019

Kaynak Göster

APA
Tekingündüz, G., Saranay Kayar, S., & Dinçtürk, C. (2026). Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 16(1), 248-266. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.1807191
AMA
1.Tekingündüz G, Saranay Kayar S, Dinçtürk C. Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2026;16(1):248-266. doi:10.17714/gumusfenbil.1807191
Chicago
Tekingündüz, Gül, Seda Saranay Kayar, ve Cansu Dinçtürk. 2026. “Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği”. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 16 (1): 248-66. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.1807191.
EndNote
Tekingündüz G, Saranay Kayar S, Dinçtürk C (01 Mart 2026) Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 16 1 248–266.
IEEE
[1]G. Tekingündüz, S. Saranay Kayar, ve C. Dinçtürk, “Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği”, Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, c. 16, sy 1, ss. 248–266, Mar. 2026, doi: 10.17714/gumusfenbil.1807191.
ISNAD
Tekingündüz, Gül - Saranay Kayar, Seda - Dinçtürk, Cansu. “Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği”. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 16/1 (01 Mart 2026): 248-266. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.1807191.
JAMA
1.Tekingündüz G, Saranay Kayar S, Dinçtürk C. Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2026;16:248–266.
MLA
Tekingündüz, Gül, vd. “Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği”. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, c. 16, sy 1, Mart 2026, ss. 248-66, doi:10.17714/gumusfenbil.1807191.
Vancouver
1.Gül Tekingündüz, Seda Saranay Kayar, Cansu Dinçtürk. Ekosistem hizmetleri perspektifinden tabiat parklarında taşkın, heyelan ve kentsel ısı adası dirençliliği: İstanbul örneği. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 01 Mart 2026;16(1):248-66. doi:10.17714/gumusfenbil.1807191