Yayın Etiği ve Kötüye Kullanım Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi (GUFBD), bilimsel yayıncılıkta etik ilkelerin korunmasını ve akademik dürüstlüğün sağlanmasını temel bir ilke olarak benimsemektedir. Dergi, yayın süreçlerinde uluslararası etik standartlara uygun hareket eder ve aşağıdaki kuruluşların belirlediği etik rehberleri esas alır:
Dergide yayımlanan tüm çalışmaların hazırlanması, değerlendirilmesi ve yayımlanması süreçlerinde yazarlar, hakemler ve editörler bu etik ilkeler doğrultusunda hareket etmekle yükümlüdür. COPE tarafından yayımlanan etik ilkelerin tam metnine şu bağlantıdan ulaşılabilir: https://publicationethics.org
İnsan katılımcı içeren çalışmaların uluslararası etik standartlara uygun olarak gerçekleştirilmiş olması beklenmektedir. Bu tür araştırmaların Declaration of Helsinki ilkelerine uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir. Declaration of Helsinki metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: https://www.wma.net/what-we-do/medical-ethics/declaration-of-helsinki/
Yazarlar, gönderdikleri çalışmaların özgün olduğunu, daha önce yayımlanmadığını ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmadığını beyan etmekle sorumludur. Ayrıca çalışmaların hazırlanması ve yayımlanması sürecinde etik ihlale yol açabilecek her türlü davranıştan kaçınılmalıdır.
Editörler ve hakemler değerlendirme sürecinde tarafsızlık, gizlilik ve akademik dürüstlük ilkelerine uygun hareket etmekle yükümlüdür.
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, araştırma ve yayın etiğine tam uyum sağlamayı ilke edinmiş olup, bu kapsamda değerlendirilmek üzere dergimize gönderilen çalışmalarda, etik kurul izni gerektiren durumlarda ilgili etik kurul onayının alınmış olması zorunludur. Etik kurul onayına ilişkin olarak, kurulun adı, onay tarihi ve karar veya belge numarası gibi bilgilerin açıkça belirtilmesi gerekmekte; bu bilgiler, makale dosyası ile birlikte ilk yükleme aşamasında sisteme eklenmelidir. Ayrıca, editör kurulu tarafından talep edilmesi hâlinde etik kurul onay belgesi de paylaşılmalıdır. İnsanlar üzerinde yapılan anket, görüşme, odak grup çalışması, gözlem gibi nitel veya nicel araştırmalar, klinik araştırmalar, hayvan deneyleri, özel veri gerektiren biyomedikal çalışmalar ile kişisel verilerin korunması kapsamına giren araştırmalarda etik kurul izni alınması zorunludur. Buna ilaveten, fikir ve sanat eserlerinin kullanıldığı çalışmalarda, ilgili telif hakkı düzenlemelerine tam olarak uyulması zorunludur. Bu kapsamda, kullanılan görsel, işitsel, yazılı ya da dijital materyallerin telif haklarına ilişkin gerekli izinlerin alınmış olması ve bu durumun çalışmada açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Dergimize gönderilen bir çalışma, daha önce herhangi bir dilde başka bir dergide yayımlanmamış ve eşzamanlı olarak başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunmamalıdır. Dergiye gönderilen tüm çalışmalar COPE (Committee on Publication Ethics) tarafından belirlenen genel etik kurallar (https://publicationethics.org) dikkate alınarak hazırlanmalıdır. Yazarlar, hakemler ve editörler COPE’un önerileri ve genel yayın gereksinimleri doğrultusunda, uluslararası standartlara bağlı kalmak zorundadır. Bu kapsamda bazı önemli hususlar aşağıda açıkça belirtilmiştir.
Baş Editör ve Editörlerin Özellikleri ve Sorumlulukları
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, yayımlanacak makalelerde özgünlük, bilimsel katkı, yöntemsel sağlamlık ve anlatım netliğini esas alır. Editöryal kararlar tarafsızlık ilkesi doğrultusunda, derginin amaç ve kapsamı ile uyum içinde verilir. Baş Editör, Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi'ne gönderilen her çalışmayı, yazarın ırkı, cinsiyeti, dini inancı, etnik kökeni, vatandaşlığı veya siyasi felsefesine bakılmaksızın bilimsel içeriği açısından incelenmesini sağlamalıdır. Baş Editör ve editörler dergiye gönderilen yayınları öncelikle çalışmanın özgünlüğü, bilimselliği, alanına katkısı, dil bakımından anlaşılabilirliği gibi akademik nitelikler ile dergi kapsamına uygunluklarını dikkate alarak değerlendirirler. Baş Editör ve editörler dergiye gelen çalışmanın kabulünden, reddinden ya da yazardan iyileştirmeler istemekten sorumludur. Bazı durumlarda editörler karar vermeden önce yazardan birden fazla turda düzeltmeler isteyebilir. Editörler değerlendirme sonuçlarını olabildiğince kısa sürede baş editöre iletirler. Baş editör karar aşamasında tüm süreci dikkatle ele alır ve nihai değerlendirmesini sonuçlandırır.
Editörler, etik kurallar ve yayın politikalarına sıkı sıkıya bağlı kalır; düşünce özgürlüğünü ve bilimsel çeşitliliği destekler. Yazar, hakem ve okuyucuların kişisel verileri ile fikri mülkiyet haklarını korur. Hakem atamalarında uzmanlık uyumu gözetilir, kimlik bilgileri gizli tutulur ve çıkar çatışmalarına izin verilmez. Bilimselliği olmayan veya nezaket sınırlarını aşan değerlendirmelere müdahale edilir. Tüm değerlendirme süreci şeffaf, adil ve zamanında yürütülür. Etik kurul onayı gerektiren çalışmalar belgelendirilmediği takdirde reddedilir. Olumsuz sonuç içeren çalışmalar da bilimsel katkı kapsamında değerlendirilir. Editör, yayın kurulu ile etkili bir iletişim içinde çalışır, süreci yönlendirir ve derginin niteliğini artıracak katkılar sunar.
Baş Editör ve editörler kurulu üyeleri, gönderilen bir makale hakkında herhangi bir bilgiyi ilgili yazar, hakemler, potansiyel hakemler, dil editörleri, mizanpaj editörü ve diğer editör danışmanları dışında kimseyle paylaşamaz.
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Baş Editör ve editörler kurulu üyeleri, gönderilen bir çalışmada verilen yayınlanmamış materyalleri, yazarın açık yazılı izni olmadan kendi araştırması için kullanamaz. Baş editör, editörlerin, yazar/lar, şirket/ler veya kurum/lardan herhangi biri ile işbirliği veya bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmalarının olduğu durumlarda yayının ön inceleme ve değerlendirme aşamalarını yapmaları için yayın kurulunun başka bir üyesini görevlendirir.
Baş editör, yayıncı ile beraber, yayın etiğine aykırı olduğu rapor edilen her davranışı yayın tarihine bakmaksızın inceler. COPE prosedürlerine göre etik olmayan bir durumun tespiti halinde ilgili yayınla alakalı bir hata, tutarsızlık ya da yanlış yönlendirme olduğuna dair bildiri yayınlamaktan sorumludur.
Hakemlerin Görev ve Sorumlulukları
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisinde değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik ilkesiyle yürütülür. Hakemler, yazarlar ile doğrudan iletişime geçmez. Değerlendirme formları ve hakem raporları editör sayesinde dergi yönetim sistemi aracılığıyla yazar(lar)a iletilir. Hakem değerlendirmesi, yazarla editör aracılığı ile sağlanan iletişim yoluyla makaleyi geliştirmede ve editörün çalışma hakkında karar almasında yardımcı olur.
Hakemler, değerlendirme sürecinde yapıcı ve nazik bir dil kullanmalı, aşağılayıcı veya kırıcı ifadelerden kaçınmalıdır. Yorumlar, nesnel ve çalışmanın kapsamıyla sınırlı olmalı; din, dil, ırk, siyasi görüş veya ticari kaygılar gibi unsurların değerlendirmeyi etkilemesine kesinlikle izin verilmemelidir. Tarafsızlık ve gizlilik esastır. Hakem, çıkar çatışması söz konusuysa değerlendirme yapmamalı ve durumu editöre bildirmelidir. Çalışma, uzmanlık alanı dışında ise değerlendirme davetini reddetmelidir. Değerlendirme daveti zamanında olumlu ya da olumsuz olarak yanıtlanmalı; kabul edilen değerlendirmeler süre içinde tamamlanmalıdır.
İncelenmek üzere alınan tüm çalışmalar gizli belgeler olarak değerlendirilmelidir. Baş editör ya da editör tarafından yetki verilmedikçe başkalarına gösterilmemeli veya başkalarıyla tartışılmamalıdır. Baş Editör ya da editör, bu yetkiyi ancak hakem incelemesine katkı sağlayabilecek istisnai bir koşul olması durumda verebilir.
Hakem değerlendirmesi yoluyla elde edilen bilgiler veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel avantaj için kullanılmamalıdır. Hakemler yazarlardan herhangi biri ile rekabetçi, işbirliğine dayalı veya diğer ilişkilerden veya bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmalarının olduğu makaleleri değerlendirmeyi kabul etmemelidir. Hakemler tarafından yapılan incelemeler objektif bir şekilde yapılmalıdır. Yazarlara kişisel eleştiri kabul edilemez. Hakemler, uygun destekleyici argümanlarla görüşlerini açıkça ifade etmelidir.
Çalışmayı gözden geçirme konusunda yeterli olmadığını düşünen veya zamanında gözden geçirmenin mümkün olmayacağını bilen davet edilen herhangi bir hakem, alternatif hakemlerle iletişime geçilebilmesi için olabildiğince kısa sürede editöre haber vermelidir. Hakemler, daha önce yayınlanmış herhangi bir çalışmaya benzerliği olan yayınları fark etmesi durumunda editörleri bilgilendirmelidirler. Ayrıca çalışmada atıf olarak belirtilmeyen alıntılar varsa bunları yazarlara bildirmelidirler.
Yazar(lar) ın Görev ve Sorumlulukları
Yazarlar derginin yazım kurallarına ve makale hazırlama şablonlarına uymakla yükümlüdür. Yazarlar, gönderdikleri çalışmanın tamamen orijinal olduğundan emin olmalıdır. Yazarlar, makalenin daha önce başka bir yerde yayınlanmadığını onaylamalıdır. Yazarlar uygun bir şekilde istifade edilen çalışmalardan alıntı yapmalıdırlar. Yazarlar, çalışmanın orijinal olduğunu belirten ve telif hakkı ihlalini önleyen Makale Telif Hakkı ve Devir Formunu ıslak imza ile imzalayarak göndermelidir. Bir araştırmanın sonuçları, bilimsel bütünlük ve kalite korunarak tek bir yayında sunulmalıdır. Editörlük tarafından talep edildiğinde bilgi ve ham veriler sunulmalıdır. Yazar katkıları, makale yazım kurallarında belirtilen bölüme açık ve doğru şekilde yazılmalıdır.
Makalede adı geçen tüm yazarlar araştırmaya önemli ölçüde katkıda bulunmuş olmalıdır. Makaleyi dergiye gönderen yazışmalardan sorumlu yazar, katkıda bulunan tüm ortak yazarların dahil edilmesi ve katkısı olmayan kişilerin yazar listesine dahil edilmemesini sağlar. Makalenin değerlendirme aşaması veya sonrasında yazar ekleme ya da çıkarma yapılmaz. Yazarlar, makaleyi etkilediği şeklinde yorumlanabilecek herhangi bir çıkar çatışması konusunda editörleri bilgilendirmelidir. Makale hangi aşamada olursa olsun (değerlendirme, erken görünüm, yayımlanmış) bir hata tespit edildiğinde, düzeltme ya da geri çekme için editöre bilgi verilmelidir.
Çalışma, kullanımlarında herhangi bir olağandışı tehlikeye sahip kimyasallar, prosedürler veya ekipman içeriyorsa, yazarlar bunları yazıda açıkça belirtmelidir. Çalışma, denek ve kobayları içeriyorsa, yazarlar çalışmada yapılan tüm işlemler için ilgili kanunlara ve kurumsal yönergelere uygun olarak hareket etmeli ve ilgili komitelerin / kuruluşların onayını almış olmalıdırlar. Etik kurul izni, veri kullanım izni, katılımcı onayı gibi belgeler gereken çalışmalarda, bu izinler eksiksiz şekilde sunulmalı; etik kurul izninin gerekmediği durumlarda ise bu durum makalenin yöntem bölümünde ve son sayfasında açıkça beyan edilmelidir.
Yazar/lar kendi yayınlanmış çalışmasında önemli bir hata veya yanlışlık fark ettiğinde, yazışmalardan sorumlu yazar makaleyi geri çekmek veya uygun düzeltmeyle yayınlamak için ilgili durumu derhal Baş Editöre bildirmekle yükümlüdür. Yazarların, derginin web sayfasında ilan edilen ortalama değerlendirme süresi boyunca editörlükle gereksiz iletişim kurmamaları beklenmektedir.
Yayıncının Görev ve Sorumlulukları
Gümüşhane Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi'nin yayıncısı olarak, bilginin serbestçe paylaşılmasını destekleyen açık erişim politikası doğrultusunda hareket eder. Dergide yayımlanan tüm makaleler, okuyuculara ücretsiz ve sınırsız erişim imkânı sunar. Bu sayede, bilimsel bilginin yaygınlaştırılması ve kamu yararına sunulması hedeflenmektedir.
Yayıncı, makalelerin başvuru, değerlendirme, yayımlama ve sonraki tüm süreçlerinde yazarlardan herhangi bir ücret (başvuru ücreti, işlem ücreti, sayfa ücreti, vb.) talep etmez. Yazarların bilimsel katkılarının hiçbir maddi engelle karşılaşmadan yayımlanması temel ilkelerdendir.
Dergide yayımlanan tüm içerikler, uzun vadeli korunma ve arşivleme amacıyla DergiPark altyapısı kullanılarak saklanmakta ve LOCKSS (Lots of Copies Keep Stuff Safe) sistemi aracılığıyla yedeklenmektedir. Bu sayede, dijital içeriklerin sürekliliği ve güvenliği garanti altına alınır.
Yayıncı kurum, dergi süreçlerinin şeffaf, tarafsız ve akademik etik ilkelere uygun şekilde yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Aynı zamanda, derginin ulusal ve uluslararası yayıncılık standartlarına uygun olarak faaliyet göstermesi için gerekli teknik, idari ve etik altyapıyı sunar.
Makale Geri Çekme Politikası (Retraction Policy)
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, bilimsel kayıtların doğruluğunu ve güvenilirliğini korumayı temel bir ilke olarak benimsemektedir. Bu kapsamda, gerekli görülen durumlarda yayımlanmış makaleler geri çekilebilir. Makale geri çekme işlemi aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
Makale geri çekme kararı, baş editör ve editör kurulu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda verilir. Gerekli durumlarda yazarların kurumları veya ilgili kuruluşlarla iletişime geçilebilir. Geri çekilen makaleler dergi arşivinden tamamen kaldırılmaz. Bunun yerine makale sayfası ve PDF dosyası üzerinde açık bir şekilde “Retracted Article” ibaresi yer alır ve geri çekme nedeni okuyuculara açık şekilde belirtilir. Makale geri çekme süreci, Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından belirlenen uluslararası etik rehberler doğrultusunda yürütülür.
COPE geri çekme rehberi: https://publicationethics.org/retraction-guidelines
Düzeltme ve Erratum Politikası (Correction and Erratum Policy)
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, yayımlanan bilimsel çalışmaların doğruluğunu ve güvenilirliğini korumayı temel bir sorumluluk olarak kabul eder. Yayınlandıktan sonra makalelerde tespit edilen hatalar gerektiğinde düzeltme yayımlanarak giderilebilir. Düzeltme süreci aşağıdaki durumlarda uygulanabilir:
Düzeltmeler iki şekilde yayımlanabilir:
Erratum: Yayın sürecinde editör veya yayıncı kaynaklı hataların düzeltilmesi amacıyla yayımlanır.
Corrigendum: Yazar kaynaklı hataların düzeltilmesi amacıyla yayımlanır.
Düzeltme talepleri yazarlar, editörler, hakemler veya okuyucular tarafından bildirilebilir. Editör kurulu, gerekli değerlendirmeyi yaptıktan sonra düzeltmenin yayımlanmasına karar verebilir. Yayımlanan düzeltmeler ilgili makale ile ilişkilendirilir ve makalenin DOI numarası ile bağlantılı olarak dergi arşivinde kalıcı şekilde yer alır.
Şikâyet Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmış ya da erken görünümde olan makaleler ile editör, hakem veya yazarlar hakkında etik ilkelere aykırı bir durumun tespiti halinde, bu durumun derhal editörlüğe bildirilmesi gerekmektedir. Etik ihlallere ilişkin bildirimler, gerekli değerlendirmelerin yapılabilmesi amacıyla gufbed@gumushane.edu.tr e-posta adresine iletilmelidir. Bildirimler gizlilik ilkesi çerçevesinde ele alınacak ve ilgili süreçler yayın etiği kuralları doğrultusunda şeffaf şekilde yürütülecektir.
Açık Erişim Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, bilimsel bilginin herkes için erişilebilir olmasını savunur. Bu doğrultuda, bilimsel araştırmaları kamuya ücretsiz sunmanın bilginin küresel ölçekte paylaşımını ve etkisini artıracağı ilkesini benimseyerek, dergi içeriğini açık erişim olarak yayımlar. Yayımlanan tüm makalelere dergi web sayfası üzerinden ve internetten ücretsiz ve sınırsız erişim sağlanmakta olup, okuyuculardan herhangi bir abonelik ya da erişim ücreti talep edilmez.
Ücret Politikası
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, bilimsel yayıncılıkta erişilebilirliği ve etik ilkelere uygunluğu esas alır. Bu kapsamda, dergiye gönderilen makaleler için herhangi bir gönderim, değerlendirme veya yayımlama ücreti talep edilmemektedir. Hakem değerlendirme süreci tamamlanmış ve yayıma kabul edilmiş tüm makaleler, ücretsiz olarak çevrimiçi biçimde erişime sunulmaktadır. Yazarlar, makalelerinin yayımlanması için hiçbir aşamada maddi bir yükümlülük altına girmezler. Ayrıca, makalelerin yayıma hazırlanması sürecinde gerçekleştirilen DOI ataması, sayfa düzenleme, dil kontrolleri, grafik işleme ve benzeri tüm işlemler de yazarlar açısından tamamen ücretsizdir. Bu politika, araştırmacılar arasında eşitliği teşvik etmek ve bilimsel bilgiye serbest erişimi desteklemek amacıyla uygulanmaktadır.
Kurum İçi Yazar Kotası Politikası
Dergimizin editoryal bağımsızlığını, tarafsızlığını ve uluslararası yayıncılık standartlarıyla uyumunu korumak amacıyla kurum içi yazar kotası uygulanmaktadır. Bu kapsamda, yazarlarından biri Gümüşhane Üniversitesi mensubu olan çalışmalar ile derginin yayın, danışma veya editörler kurulunda görev alan yazarların yer aldığı çalışmalar, ilgili cilt/yıl içinde yayımlanacak makalelerin en fazla %10’u ile sınırlandırılır. Belirlenen kota dolduğunda, bu kapsama giren yeni başvurular editoryal ön değerlendirme aşamasında sürece alınmadan iade edilir. Kota uygulaması, makalelerin bilimsel niteliğinden bağımsız olup dergimizin yayın politikası gereği yürütülmektedir.
Yapay Zekâ (AI) ve AI Destekli Teknolojilerin Kullanımına İlişkin Politika
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, bilimsel araştırma ve yayın süreçlerinde yapay zekâ (AI) ve AI destekli teknolojilerin kullanımına ilişkin aşağıdaki ilkeler benimsenmiştir:
1. Kapsam
Bu politika yalnızca makale yazım sürecinde yapay zekâ (AI) ve AI destekli teknolojilerin kullanımını kapsamaktadır. Veri analizi, modelleme veya araştırma kapsamında kullanılan AI temelli bilimsel yöntemler bu kapsamın dışındadır; bu tür kullanımlar, çalışmanın “Yöntem” bölümünde açıkça belirtilmelidir.
2. Yazım Sürecinde Kullanım İlkeleri
Yazar(lar), makale yazımında generatif AI veya AI destekli araçları yalnızca dilbilgisi, yazım denetimi, okunabilirlik veya biçem iyileştirme amacıyla kullanabilirler. Bu araçların kullanımı insan denetimi altında yapılmalı; yazar(lar) yapay zekâ tarafından üretilen içerikleri dikkatle gözden geçirmeli, doğruluğunu ve tutarlılığını kontrol etmelidir. Yapay zekâ araçları bağımsız yazar, ortak yazar veya kaynak olarak gösterilmemelidir. Yazarlık; bilimsel katkı, sorumluluk ve denetim gerektiren, yalnızca insana özgü bir niteliktir.
3. Beyan Zorunluluğu
Yazar(lar), makale yazım sürecinde herhangi bir generatif AI aracı (örneğin ChatGPT, Gemini, Copilot, Claude, vb.) veya AI destekli yazılım kullandıysa, bunu makalede açıkça beyan etmelidir. Dil bilgisi, yazım ve noktalama ile ilgili temel kontrollerin beyan edilmesine gerek yoktur. Bu beyan, Kaynaklar (References) bölümünden önce yer alacak şekilde aşağıdaki formatta eklenmelidir:
Yapay Zekâ ve AI destekli teknolojilerin yazım sürecinde kullanımına dair beyan
Bu çalışmanın hazırlanması sürecinde yazar(lar), [ARAÇ ADI / HİZMET ADI] aracını [KULLANIM AMACI] amacıyla kullanmıştır. Kullanım sonrasında üretilen içerik yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş, gerekli düzenlemeler yapılmış ve çalışmanın tüm içeriği için yazar(lar) tam sorumluluk taşımaktadır.
Eğer yazım sürecinde herhangi bir yapay zekâ aracı kullanılmadıysa, bu beyanın eklenmesine gerek yoktur.
4. Sorumluluk ve Denetim
Yazar(lar), makalenin tüm içeriğinden ve doğruluğundan tamamen sorumludur. Editörler, yapay zekâ araçlarının uygunsuz veya aşırı kullanımı şüphesi bulunan çalışmalarda ek bilgi veya açıklama talep etme hakkına sahiptir. Gerekli görülmesi hâlinde makale değerlendirme sürecinden çıkarılabilir veya yayımdan geri çekilebilir.
5. Politikanın Güncellenmesi
Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi nedeniyle bu politika düzenli olarak gözden geçirilecek ve gerektiğinde güncellenecektir. Yazar(lar), makale başvuru tarihinde yürürlükte olan en güncel politika hükümlerine uymakla yükümlüdür.