Türk Mutfak Kültüründe Geleneksel Bir Lezzet: Kaman Bayram Çöreği

Öz

Bir çeşit hamur işi ürün türü olan çörek, gevrek bir yapıya sahiptir. Türk mutfağı başta olmak üzere dünya mutfaklarında yağlı, yumurtalı, şekerli, tuzlu olmak üzere çeşitli versiyonları yapılmaktadır. Kaman ve çevresi bulunduğu coğrafi konum itibariyle bin yıldır Türk-İslam diyarı olup, Kırşehir’in tarihi ve kültürel dokusu içerisinde yer alan en büyük ilçe durumundadır. Türk mutfak kültürünün karakteristik özelliklerinin hâkim olduğu Kaman ilçesinde özel olarak hazırlanan ve bir çeşit hamur işi ürünü olan yağlı bir çörek türü bulunmaktadır. Bu kapsamda çalışma, Türk mutfağında çörek türlerinin mevcut durumunu tespit ederek Kaman yöresinde bayramlara özgü olarak yapılan yağlı çöreğin geleneksel unsurlarını tüm yönleriyle belirlemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerine uygun olarak tasarlanan çalışmada veriler iki aşamalı olarak toplanmıştır. Bu aşamalar, çörek türleri için Türk Patent ve Marka Kurumu veri tabanını ve Kaman bayram çöreği için katılımcı görüşlerini kapsamaktadır. Çalışmada ilk olarak Türk mutfağında coğrafi işaretli olan çörek türlerine yer verilmiştir. Ardından Kaman yöresine özgü olarak bayramlarda yapılan yağlı çöreğin yerel mutfak kültüründeki özellikleri tüm yönleriyle açıklanmıştır. Son olarak katılımcıların görüşleri doğrultusunda ürüne ait malzemeleri, aşamaları ve hazırlanışı içeren örnek bir reçete hazırlanarak içerik analizleri tamamlanmıştır. Bu bağlamda Türk mutfağında coğrafi işaretli çörek türlerine dikkat çekilmesinin yanı sıra Kaman yöresine özgü gastronomik bir ürün olan yağlı bir çörek türü literatüre kazandırılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çörek
• Türk Mutfak Kültürü
• Kaman
• Kırşehir
• Gastronomi

A Traditional Flavor in Turkish Cuisine Culture: Kaman Eid Bun

Öz

A type of pastry product, a bun has a crispy structure. Various versions are made in world cuisines, especially in Turkish cuisine, such as oily, eggy, sugary, and salty. Kaman and its surroundings have been a Turkish-Islamic land for a thousand years due to its geographical location and are the largest district in Kırşehir's historical and cultural texture. In Kaman district, where the characteristic features of Turkish culinary culture prevail, there is a type of oily bun, which is a type of pastry product, specially prepared. In this context, the study aims to determine the current status of pastry types in Turkish cuisine and to determine the traditional elements of oily bun, which is made specifically for eids in the Kaman region, in all its aspects. In the study, which was designed in accordance with qualitative research methods, data were collected in two stages. These stages include the Turkish Patent and Trademark Office database for bun types and participant opinions for Kaman eid bun. First, the study included the types of buns with geographical indications in Turkish cuisine. Then, the characteristics of the oily bun made during eids specific to the Kaman region in the local culinary culture were explained in all aspects. Finally, in line with the participants' opinions, a sample recipe was prepared including the ingredients, stages and preparation of the product and the content analyses were completed. In this context, in addition to drawing attention to the types of buns with geographical indications in Turkish cuisine, an attempt was made to introduce an oily bun type, a gastronomic product specific to the Kaman region, to the literature.

Anahtar Kelimeler

• Bun
• Turkish Culinary Culture
• Kaman
• Kırşehir
• Gastronomy

Kaynakça

1. Alptekin, M. (2018). Yörüklerde bir azık türü: Çörek. Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 381-392. https://doi.org/10.31834/kilissbd.469440
2. Angrosino, M. (2007). Doing Ethnographic and Observational Research (1. Basım). CA: SAGE Publications Ltd.
3. Arora, A., & Saini, C. S. (2016). Development of bun from wheatflour fortified with de‐oiled maize germ. Cogent Food & Agriculture 2, 1: 1183252.
4. Atik, İ. G. (2019). Osmanlı dönemi metinlerinde ekmek ve ekmekle ilgili anlam çerçeveleri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 3(4), 348-376. https://doi.org/10.34083/akaded.650245
5. Bahar, B., & Güneş Özkan, N. (2021). Baran Dağı’nın (Kaman-Kırşehir) florası. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 17(2), 397-444.
6. Baltacı, A. (2018). A conceptual review of sampling methods and sample size problems in qualitative research. Journal of Bitlis Eren University Institute of Social Sciences, 7(1), 231-274.
7. Batu, A., & Batu, S.H. (2016). Türk tatlı kültüründe Türk lokumunun yeri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(1), 42-52.
8. Baysal, K., Kurnaz, A., & İşlek, E. (2018). Yöresel yemeklerin gastronomik ürün olarak kullanılması: Bozdoğan pideleri örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(26), 2505–2514. https://doi.org/10.26450/jshsr.660

9. Çelik, M. (2022). Geleneksel Bir Bayram Çöreği: Şanlıurfa Külünçesi. Oğan, Y. (Ed.), Gastronomi Alanında Tematik Araştırmalar I (80-87). Çizgi Kitapevi.
10. Çelikkaya, T., & Gülfırat Kıbrız, E. (2024). Yerel tarih açısından Kırşehir'de yaşamak ile Kırşehir’i bilmek aynı şey mi?. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 14(1), 29-54. https://doi.org/10.18039/ajesi.1314041
11. Denk, E. (2025). Türkiye’nin uluslararası düzeyde tescillenen gastronomik ürünleri ve ekonomik etkileri. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), 398-417.
12. Enoch, O. C., Mmachi, M. V., Nwangwu, S. C., Ibeabuchi, C. G., Ikechukwu, U. K., Ogochukwu, A. R., Chukwuebuka, E. V., Victoria, A. I., & Oruaro, A. F. (2024). Physicochemical properties and fatty acid profile of bean cake and buns oil extract. Singapore Journal of Scientific Research, 14(1), 24-33. https://doi.org/10.3923/sjsr.2024.24.33
13. Erol, G., & Alaşhan, A. (2020). Özel günlerdeki geleneksel yemek anlayışının gastronomi açısındandeğerlendirilmesi: Ürgüp örneği. Turkish Studies-Social, 15(8), 3521-3538. http://dx.doi.org/10.47356/TurkishStudies.47496
14. Gülensoy, T, (2007). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü (A-N) (1. Basım). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
15. Google. (n.d.). [Kaman İlçesinin Google Haritası]. https://www.google.com/maps/place/Kaman adresinden 13. 05. 2025 tarihinde alınmıştır.
16. Iğdır, E. (2020). Gastronomi turizmi kapsamında sokak lezzetlerinin yeri ve gastronomik bir ürün olarak değerlendirilmesi. Journal of Tourism Research Institute, 1(2), 101-110.
17. Işık, Z. (2022). Ramadan feast customs and traditions of sûfîs in Ottoman society. Hitit Journal of Social Sciences, 15(2), 393-409. http://dx.doi.org/10.17218/hititsbd.1162237
18. Kapluhan, E. (2015). Ziraat Coğrafyası açısından bir inceleme: Kaman ilçesinde (Kırşehir) ceviz üretim faaliyetleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (32), 147-170. https://doi.org/10.14781/mcd.68149
19. Kumari, P., & Singh, U. (2019). Nutritional evaluation of bun developed from quality protein maize for nutritional security of rural people. International Journal of Current Microbiology and Applied Sciences, 8(12): 956-959. https://doi.org/10.20546/ijcmas.2019.812.122
20. Küçükkömürler, S., Şırvan, N. B., & Sezgin, A. C. (2019). Dünyada ve Türkiye’de gastronomi turizmi. Uluslararası Turizm Ekonomi ve İşletme Bilimleri Dergisi, 2(2), 78-85.
21. Liutikas, D. (2024). Gastronomy tourism as a tool for the development of regions. Tourism and Heritage Journal, 5, 100–119. https://doi.org/10.1344/THJ.2023.5.6
22. Muldabekova, B. Z., Umirzakova, G. A., Assangaliyeva, Z. R., Maliktayeva, P. M., Zheldybayeva, A. A., & Yakiyayeva, M. A. (2022). Nutritional evaluation of buns developed from chickpea-mung bean composite flour and sugar beet powder. International Journal of Food Science, 6009998. https://doi.org/10.1155/2022/6009998
23. Müfettişoğlu, N., & Köşke, H. (2022). Karadeniz Bölgesi’ndeki coğrafi işaretli “fırıncılık ve pastacılık mamulleri, hamur işleri, tatlılar” üzerine bir değerlendirme. International Tourism and Culinary Conference, 27-28 October 2022, Amasya-Türkiye.
24. Oğan, Y. (2019). Gümüşhane yöresine özgü gastronomik bir değer harç ekmeği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(67), 937-946. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3782
25. Oğan, Y. (2022). Kırşehi̇r yöre mutfağına özgü bi̇r lezzet: Besmeç. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel, 5(1), 16–23. https://doi.org/10.33 083/joghat.2022.109
26. Oğan, Y., & Çelik, M. (2023). A gastronomic product in Turkish culinary culture: A research on Yozgat Çanak cheese. International Journal of Gastronomy and Food Science, 39, 100650.
27. Onur, N., Süren, T., & Güllü, M. (2016). Şanlıurfa yöresine özgü geleneksel bir çörek: Külünçe. Sobider: Sosyal Bilimler Dergisi, 3(7), 176-183. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.235
28. Öcal, O. M., Kösemek, M., Çiçekoğlu, N., & Yıldız, T. (2012). Türkiye’de 2011 Yılında Yaşayan Ramazan ve Kurban Bayramı Geleneksel Kutlamaları (1. Basım). Gazi Üniversitesi Yayınları.
29. Putra, M. K. (2019). Gastronomy tourism: Local food and sustainable tourism experience-case study Cirebon. 1st NHI Tourism Forum-Enhancing Innovation in Gastronomic for Millennials; SCITEPRESS-Science and TechnologyPublications: Bandung, Indonesia (19-29).
30. Solmaz, Y., & Dülger, D. A. (2018). Türk mutfak kültürü ve beslenme alışkanlıkları üzerine bir değerlendirme. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(3), 108-124.
31. Sürücüoğlu, M. S., & Özçelik, A. Ö. (2008). Türk mutfak ve beslenme kültürünün tarihsel gelişimi. 38. İCANAS Kongresi., 10-15 Eylül, 1289-1310. Ankara.
32. Tunay, İ. (2023). Bektaşî Amucalarda kansız kurban olarak yağlı çörek. TURNALAR Uluslararası Hakemli Türk Dili, Çeviri, Kültür ve Edebiyat Dergisi 89.
33. Türk Patent Marka Kurumu (Mayıs, 2025). Coğrafi İşaretli Çörekler. https://ci.turkpatent.gov.tr/veri-tabani
34. Turkish Cuisine. (2025). Ekmek ve Çörek. https://www.turkish-cuisine.org/
35. Türk Dil Kurumu. (2025a). Çörek Nedir? https://sozluk.gov.tr/
36. Türk Dil Kurumu. (2025b). Bayram Nedir? https://sozluk.gov.tr/
37. Vijayendra, S. V. N., & Sreedhar, R. (2023). Production of buns, the bakery-based snack food, with reduced refined wheat flour content: Recent developments. Journal Food Science Technolgy. 60, 2907–2915 https://doi.org/10.1007/s13197-023-05696-1