Türk Toplumunda Boşanma Olgusu: Sosyoloji ve Sosyal Hizmet Perspektifinden Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Türk toplumundaki boşanma olgusunu sosyoloji ve sosyal hizmet perspektiflerinden ele almaktadır. Boşanma, bireylerin yaşamında önemli bir dönüm noktasıdır. Boşanma, yalnızca iki kişi arasındaki hukuki bir ayrılık değil, aynı zamanda sosyal rollerin, ilişkilerin ve yaşam biçimlerinin yeniden tanımlandığı bir süreçtir. Bu makalede, boşanmanın nedenleri ve sonuçları alan yazındaki katılımcı ifadeleri doğrultusunda ele alınmaktadır. Bu derleme çalışması, nitel bir yaklaşım benimseyerek literatür taraması ve ikincil veri analizi yöntemleriyle yürütülmüştür. Çalışmanın bulguları; boşanmanın yalnızca eşler arasındaki ilişkiyi değil, aynı zamanda çocuklar, geniş aile ve toplum üzerindeki etkilerini de ortaya koymaktadır. Boşanma, bireysel bir karar gibi görünse de kültürel normlar, ekonomik koşullar, toplumsal cinsiyet rolleri ve hukuki süreçler gibi çok boyutlu etkenlerle şekillenmektedir. Boşanmanın kadınlar, erkekler ve çocuklar üzerinde farklı etkileri olmaktadır ve boşanma aile içindeki düzenin yeniden şekillendiği bir süreçtir. Sosyal hizmet uzmanlarının bu süreçteki rolü, ailelerin yeniden yapılandırılması ve psikososyal destek sağlanması açısından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Boşanma
• Çocuk
• Aile
• Kadın
• Erkek.

The Phenomenon of Divorce in Turkish Society: An Evaluation from the Perspectives of Sociology and Social Work

Öz

This study addresses the phenomenon of divorce in Turkish society from the perspectives of sociology and social work. Divorce represents a significant turning point in individuals' lives. It is not merely a legal separation between two people, but also a process in which social roles, relationships, and lifestyles are redefined. In this article, the causes and consequences of divorce are discussed based on participant statements found in the literature. This review article adopts a qualitative approach and is conducted through literature review and secondary data analysis methods. The findings of the study reveal that divorce affects not only the relationship between spouses but also has implications for children, extended family, and society. Although divorce may appear to be an individual decision, it is shaped by multidimensional factors such as cultural norms, economic conditions, gender roles, and legal processes. Divorce has different impacts on women, men, and children, and it is a process in which the internal structure of the family is reshaped. The role of social workers in this process is critically important in terms of family restructuring and providing psychosocial support.

Anahtar Kelimeler

• Divorce
• Child
• Family
• Woman
• Man.

Kaynakça

1. Akarçay Ulutaş, D., Taşkıran, M. (2024). Is Co-Parenting Possible After Divorce?: A Scoping Review of the Effects on Children. İmgelem, (15), 27-60. Doi: https://doi.org/10.53791/imgelem.1491998
2. Aksan, G. (2025). Ebeveyn ve Genç İlişkisinde Aile Tutumları ve Aile Değerleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma, Habitus Toplumbilim Dergisi, 6, 95-124. Doi: 10.62156/habitus.1629339
3. Aktaş, G., Uray, D. (2021). Erkeklerin Boşanma Sürecine İlişkin Deneyimleri, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 45(2), 1-28.
4. Akyüz Gündüz, A. (2022). Türkiye’de Boşanmış Kişilerin Boşanma Sonrası Uyum Sürecini Anlamak: Bir Gözden Geçirme Çalışması, International Social Sciences Studies Journal, 6(3).
5. Alparslan Özdemir, Y., Barut, Y. (2024). 1998-2024 Yılları Arasında Boşanma ve Çocuk Konusunda Yapılan Çalışmaların İncelenmesi, International Journal of Social And Humanities Sciences, 8(2), 169-194.
6. Amato, P. R. (2010). Research on Divorce: Continuing Trends and New Developments, Journal of Marriage and Family, 72(3), 650-666.
7. Arıkan, H., Kaplan, B. (2022). Boşanmanın Erkekler Üzerindeki Sosyal-Kültürel ve Ekonomik Etkilerinin Değerlendirilmesi, Topkapı Journal of Social Science, 1(1).
8. Arpacı, M. (2020). Pierre Bourdieu Sosyolojisinde Beden, Cinsiyet ve Cinsellik, Habitus Toplumbilim Dergisi, (1), 119-136.

9. Ayhan, S. (2018). Sebep ve Sonuçlarıyla Türkiye’de Boşanma, SDAM Raporu.
10. Bilgin, Ö., Barut, Y. (2024). Boşanma Sürecindeki Bireylere Dair Tanımlayıcı Bir Araştırma, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 299-311.
11. Birol, S. Ş., Temel, V. ve Aydın, E. (2014). Boşanmış Kadınların Karşılaştığı Sosyoekonomik Sorunlar, KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 19(32), 47-54.
12. Bourdieu, P. (2014). Eril Tahakküm, B. Yılmaz (Çev.), İstanbul Bağlam Yayıncılık.
13. Cooney, T. M. (2022). Introduction to Special Issue on “Divorce and the life course”, Social Sciences, 11(5), 202. Doi: https://doi.org/10.3390/socsci11050202
14. Demirel, R. (2020). Boşanmanın Erkeklik Halleri, Konya: Çizgi Kitabevi. https://www.cizgikitabevi.com/kitap/1097-bosanmanin-erkeklik-halleri
15. Elmas, Ç., Adak, N. (2020). Türkiye'de Boşanma Nedenlerinin Toplumsal Kökenleri ve Boşanma Sonrası Deneyimler, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 43(1), 84-97.
16. Fiyakalı, N. C. (2008). Boşanma Sürecinde Çiftlerin Yaşadığı Psikolojik Sorunlar, Türk Psikoloji Dergisi, 23(61), 45-59.
17. Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration, University of California Press.
18. Girgin, Ç. (2018). Kadınların Günlük Hayattaki İletişim Engelleri: Nitel bir Çalışma, Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (29), 141-160. Doi: https://doi.org/10.16878/gsuilet.500936
19. Hamzaoğlu, M., Şener, B. (2022). Kadına yönelik şiddet olgusunun sosyo-politik, sosyo-ekonomik ve kültürel-ideolojik kökleri üzerine bir değerlendirme: “Toplumsal cinsiyet eşitsizliği” ve “namus” olguları, Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 3(2).
20. Härkönen, J. (2015). Divorce, R. Scott & S. Kosslyn (Eds.), in Emerging trends in the social and behavioral sciences (1-15), John Wiley & Sons. Doi: https://doi.org/10.1002/9781118900772.etrds0091
21. İslam ve İhsan. (2023). Boşanma ile İlgili Dini Hükümler. https://www.islamveihsan.com/bosanma-ile-ilgili-dini-hukumler.html
22. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu (KCDP). (2023). Kadın cinayetleri raporu.
23. Kahraman, A. (2022). İslâm Hukukuna Göre Boşanma Prosedürü ve Ahlakı, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 40, 27-74. Doi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2616501
24. Kara, A., Ümmet, D. (2021). Evli kadınlarda evlilik uyumu ve iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi, Academic Platform Journal of Education and Change, 4(2), 233-244. Doi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/apjec/issue/67656/1029728
25. Kaya, K., Tan Eren, G. (2020). Boşanma ve erken boşanmaların artış nedenleri, Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 3(9), 708-728.
26. Kaya, T. (2016). İstanbul’da yaşayan boşanmış kadın ve erkeklerin boşanma deneyimleri, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(46), 888-902.
27. Khojasteh Mehr, R., Najimi, M., Roberts, K. M. vd. (2025). “Nothing will ever be the same again”: The lived experience of reconciliation after filing for divorce, The American Journal of Family Therapy, 53(3), 297-318. Doi: https://doi.org/10.1080/01926187.2024.2436500
28. Öngider, N. (2013). Boşanmanın çocuk üzerindeki etkileri, Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/115048
29. Özdemir, S. (2025). Hukuki, psikososyal ve toplumsal boyutlarıyla boşanma ve velayet sürecinin çocuklar üzerindeki etkileri, SETA Yayınları.
30. Özgüven, İ. E. (2017). Aile danışmanlığı, Nobel Yayınları.
31. Rogers, C. (2004). Çocukların boşanma sürecindeki psikolojik tepkileri, Psikoloji Araştırmaları Dergisi, 18(2), 112–128.
32. Rosenfeld, M. J., Roesler, K. (2023). Stability and change in predictors of marital dissolution in the U.S. 1950–2017, Journal of Marriage and Family. Doi: https://doi.org/10.1111/jomf.12932
33. Santrock, J. W. (2012). Life-span development, McGraw-Hill Education.
34. Sommers-Flanagan, J. (2009). Counseling and psychotherapy theories in context and practice, John Wiley ve Sons.
35. Soygan, H. (2019). Boşanmış kadınların boşanma sebepleri ve boşanma sonrası karşılaştıkları güçlüklerin sosyolojik analizi: Yozgat ili örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yozgat Bozok Üniversitesi- Sosyal Bilimler Enstitüsü.
36. Şen, H. (2015). Boşanma sürecinde çocukların psikolojik durumu. Eğitim ve Psikoloji Dergisi, 27(1), 78-89.
37. Şentürk, M. (2006). Boşanmanın Çocuklar Üzerindeki Etkileri, Aile ve Toplum Dergisi, 8(3), 34-41.
38. T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2014). Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırması (TBNA).
39. Tharakan, A. (2025). Trends, impacts, and emerging perspectives on divorce in Kerala – A review approach, Discover Global Society, 3, 62. Doi: https://doi.org/10.1007/s44282-025-00199-0
40. Türk Kadın Dernekleri Federasyonu (TKDF). (2023a). Kadına yönelik şiddet istatistikleri.
41. Türk Kadın Dernekleri Federasyonu (TKDF). (2023b). Kadın cinayetleri raporu.
42. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Boşanma istatistikleri.
43. Uğur, S. B. (2014). Günümüzde kadının boşanma deneyimleri: Akademisyen kadınlar üzerine bir araştırma, Mediterranean Journal of Humanities, 4(2), 293-326.
44. Ullah, N. (2018). Yahudi Hukukunda Boşanma ve Aguna Problemi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi- Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. Uyar, N., Yıldırım, İ. (2022). Kadınların boşanma sonrası yaşama uyum deneyimleri, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 405-434.
46. Ünlü, D. G. (2019). Kişilerarası iletişim sürecinde toplumsal cinsiyet kimliği kalıp yargılarının belirlenmesi: İletişim kaynağının beden dili üzerinden bir inceleme, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi.
47. Wallerstein, J. S., Lewis, J. M. (2004). The unexpected legacy of divorce: Report of a 25-year study, Harvard University Press.
48. Yavuzer, H. (2003). Çocuk Eğitimi, İstanbul: Remzi Kitabevi.
49. Yıldırım, N. (2023). Türkiye’de Boşanma ve Sebepleri, Bilig Dergisi.
50. Yılmaz, N. (2025). Latin Kilise Babaları Perspektifinden Hristiyanlıkta Boşanma ve Yeniden Evlenme, Marifetname, 12(1), 257-278.
51. Yüzer, İ. (2021). Evlilik, boşanma ve şiddet: evli erkekler üzerinden bir değerlendirme, Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi- Sosyal Bilimler Enstitüsü.