FÜTÜVVET RUHUNUN YORUMU: MUSAHİPLİK VE DÜŞKÜNLÜK KURUMLARININ MODERN SOSYAL POLİTİKA ANLAYIŞINDAKİ İZDÜŞÜMLERİ

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 39, 205 - 224, 29.08.2025

Eray Karagöz

https://izlik.org/JA87HF88ME

Öz

Bu çalışma, Alevi-Bektaşi geleneğinde merkezi bir yer tutan musahiplik ve düşkünlük kurumlarını, “fütüvvet” anlayışı çerçevesinde ele alarak modern sosyal politika yakla-şımlarıyla ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Fütüvvet ruhu, tarihsel olarak yiğitlik, cömertlik, doğruluk ve toplumsal dayanışma gibi ilkeler etrafında şekillenerek gelişmiş, Türk kültüründe Ahilik ve Alevi-Bektaşi yapıları aracılığıyla özgün biçimlerde yorum-lanmıştır. Bu bağlamda musahiplik, iki birey veya iki ailenin karşılıklı maddi ve manevi sorumluluk üstlendiği, gönüllü sosyal güvenlik niteliği taşıyan bir yapı olarak değerlen-dirilmiştir. Öte yandan düşkünlük, toplumsal normları ihlal eden bireylerin cemiyet dışına çıkarılmasıyla uygulanan bir sosyal denetim mekanizması olarak ele alınmıştır. Her iki kurumun da sosyal yardımlaşma, toplumsal sorumluluk, sosyal denetim ve etik dayanışma ilkeleri doğrultusunda işlev gördüğü; modern sosyal politikalardaki daya-nışmacı refah modellerine tarihsel ve kültürel bir zemin sunduğu görülmektedir. Böyle-ce, Alevi-Bektaşi inanç sisteminde yer alan bu özgün kurumlar, aynı zamanda toplumsal adalet, sosyal güvenlik ve etik yönetişim bağlamında da çağdaş politikalarla örtüşen örnekler olarak değerlendirilebilir. Çalışmada, günümüz modern sosyal politika anlayı-şının, geleneksek sosyal politika araçlarının temellerini sağlayan bu kurumlardan nasıl etkilendiği ortaya koyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Musahiplik ve Düşkünlük , Fütüvvet , Ahilik , Sosyal Politika

THE INTERPRETATION OF THE SPIRIT OF FUTUWWA: REFLECTIONS OF THE INSTITUTIONS OF MUSAHİPLİK AND DÜŞKÜNLÜK IN MODERN SOCIAL POLICY THOUGHT

https://izlik.org/JA87HF88ME

Öz

This study aims to examine the institutions of musahiplik (spiritual brotherhood) and düşkünlük (social exclusion), which hold a central place in the Alevi-Bektashi tradition, within the framework of the concept of futuwwa, and to relate them to modern social policy approaches. The spirit of futuwwa, historically shaped around principles such as bravery, generosity, honesty, and social solidarity, evolved throughout the Islamic world and was uniquely interpreted in Turkish culture through structures such as Ahi-lik and Alevi-Bektashi communities. Within this context, musahiplik is evaluated as a form of voluntary social security, in which two individuals or families assume mutual material and moral responsibilities. On the other hand, düşkünlük is considered a mec-hanism of social control implemented by excluding individuals who violate community norms. Both institutions function in accordance with the principles of social assistance, communal responsibility, social control, and ethical solidarity, thereby offering histori-cal and cultural foundations for solidarity-based welfare models in modern social policy. Thus, these unique institutions found within the Alevi-Bektashi belief system can be seen as historical examples that correspond with contemporary notions of social justice, social security, and ethical governance. The study reveals how today's modern unders-tanding of social policy has been influenced by these institutions, which provide the foundations for traditional social policy tools.

Anahtar Kelimeler

Musahiplik and Düşkünlük , Futuwwa , Ahilik , Social Policy

Kaynakça

• Akalın, İ. (2021). Sosyal politika açısından iş ve meslek ahlâkının ahîlikteki temelleri olarak fütüvvet anlayışı: Sülemî’nin Kitâbü’l-Fütüvvet’i örneğinde. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 54, 787–798. https://doi.org/10.21054/deuifd.1051894
• Arslan, H. (2015). Ahîlik teşkilatının sosyo-iktisadî yapısı ve örneklik değeri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 49, 248–271.
• Aydın, K. (2020). Selçuklu ve Osmanlı’da sosyoekonomik kalkınma modeli olarak: Ahilik. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 6(12), 1–15.
• Çağatay, N. (1976). Fütüvvetçilikle ahiliğin ayrıntıları. Belleten, 40(159), 423–438.
• Demirpolat, A., & Akça, G. (2004). Ahilik ve Türk sosyo-kültürel hayatına katkıları. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 355–376.
• Durak, Y. İ., & Yücel, D. A. (2010). Ahiliğin sosyo-ekonomik etkileri ve günümüze yansımaları. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 151–168.
• Gölpınarlı, A. (1955/2011). “Fütüvvet-Name-i Sultanî” ve fütüvvet hakkında bazı notlar. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 17(1–4), 127–155.
• Gölpınarlı, A. (2011). İslâm ve Türk illerinde fütüvvet teşkilatı ve kaynakları. İstanbul Ticaret Odası. (Aslen 1950’de İ.Ü. İktisat Fakültesi Mecmuası, 11(1–4)’te yayımlanmıştır).
• Gülcan, E. (2023). Osmanlı Devleti’nde sosyal güvenliğin sağlanmasında Ahi teşkilatının rolü. Sosyolojik Düşün, 8(3), 447–469. https://doi.org/10.37991/sosdus.1365573
• Gülvahapoğlu, A. (1991). Sosyal güvenlik öncüsü Ahi Evran Veli ve Ahilik. Memleket Yayınları.
• Günay, A. (2003). Ahilik’te mesleki ve sosyal dayanışma [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Hacı Bektaş Veli. (1990). Makalat (E. Coşan, Haz.; H. Özbay, Sad.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
• İvgin, H. (2014). Kooperatifçilik ve sendikacılığa göre Ahî teşkilatlarının temeldeki bazı üstünlükleri. Kültür Evreni, 20, 51–57.
• Kaleli, H. (2022). Osmanlı toplumunda sosyal güvenlik ve Ahi sandığı. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 4(9), 119–128.
• Özbilgin, Z. (2011). Alevilikte düşkünlük. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 60, 411–414.
• Özerkmen, N. (2004). Ahiliğin tarihsel-toplumsal temelleri ve temel toplumsal fonksiyonları: Sosyolojik yaklaşım. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 44(2), 195–212.
• Öztürk, N. (2015). Ahilik teşkilatı ve günümüz ekonomisi, çalışma hayatı ve iş ahlakı açısından değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 21–42.
• Sağlam, H. (2016). Günümüzdeki sosyal güvenlik kurumunun tarihsel kökeni hakkında özet bir tahlil. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 131–142.
• Şeker, M. (2011). Türk İslam medeniyetinde Ahilik ve fütüvvetnamelerin yeri. Ötüken Yayınları.
• Tabakoğlu, A. (2005). Toplu makaleler: İktisat tarihi. Kitabevi.
• Tuncay, A. C. (2014). İslam’da sosyal güvenlik. MÜHF-HAD, 20(1), 851–874.
• Turan, R., & Gümüş, İ. (2015). Türk dünyasında kültür, sosyal dayanışma ve birlik köprüsü olarak Ahilik teşkilatı ve bu bağlamda Türk devletlerine öneriler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(41), 836–848.
• Turan, S. (2022). Osmanlı Devleti’nde Ahilik teşkilatında orta sandıkları ile başlayan tekafül uygulamaları ve geleceği. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 4(8), 15–29.
• Uçma, İ. (2007). Bir sosyal siyaset kurumu olarak Ahilik. İşaret Yayınları.
• Yıldız, H. (2012). Hacı Bektaş Velî ile Ahi Evran ilişkisi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 61.
• Yılmaz, Y., & Köse, G. (2022). Ahilik teşkilatı ve günümüzde üreticinin finansman bulma seçenekleri üzerine bir değerlendirme. Turcology Research, 73, 137–145.
• Yücel, Y. B., Alar, G., & Yücel, İ. (2020). Kapitalist sisteme karşı çözüm durağı: Ahilik teşkilatı. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(12), 194–203.