İş ve Ev Kıskacında Emek: Van’daki Gündelikçi Kadınların Çalışma Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, temizlik sektöründe çalışan kadınların iş koşullarını genel hatlarıyla ele almakta, özellikle Van ilindeki temizlik şirketleri aracılığıyla çalışan gündelikçi kadınların karşılaştığı sorunlara odaklanmaktadır. Araştırma, bir yandan ev ekonomisine katkı sağlamak için ücretli iş gücüne katılmak zorunda kalan, diğer yandan geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin dayattığı ev içi sorumluluklarla kuşatılmış kadınların, bu iki alan arasında yaşadıkları gerilimi sosyolojik bir bakışla analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle gerçekleştirilen bu çalışmada, farklı temizlik firmalarında çalışan on beş kadın işçiyle derinlemesine görüşmeler yapılmış; elde edilen veriler tematik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Bulgular, katılımcıların çoğunlukla kente son dönemde göç etmiş, sosyoekonomik açıdan alt gelir grubunda yer alan ve sosyal güvenceden yoksun bireyler olduğunu göstermektedir. Çalışma ilişkilerinin esnek ve düzensiz bir yapı sergilediği; kadınların ücretli emek ile ev içi yükümlülükler arasında sürekli bir çatışma yaşadığı; yaptıkları işin toplumsal düzeyde yeterince görünür ve değerli kabul edilmediği belirlenmiştir. Katılımcıların anlatımları, gündelikçi olarak çalışmanın kendi ev içi sorumluluklarını aksattığını; tekrara dayalı ve güvencesiz çalışma koşullarının ise kadınlar üzerinde psikolojik, fiziksel ve duygusal yıpranmaya yol açtığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla çalışmada, temizlik sektöründe çalışan kadınların deneyimlediği çok katmanlı sorunların ardındaki yapısal yoksulluk ve toplumsal dışlanma dinamiklerinin görünür kılınması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Gündelik Hayat Sosyolojisi
• Gündelikçi Kadın İşçiler
• Kadın Emeği
• Emek Sömürüsü
• Temizlik Şirketleri

LABOR IN THE GRIP OF WORK AND HOME: A QUALITATIVE STUDY ON THE WORK EXPERIENCES OF DAILY PAID WOMEN CLEANERS IN VAN

Abstract

This study broadly examines the working conditions of women employed in the cleaning sector, with a specific focus on the challenges faced by daily-wage cleaning women working through cleaning companies in Van province. The research aims to provide a sociological analysis of the tension experienced by women who, on one hand, must participate in paid labor to contribute to the household economy, and on the other hand, are encumbered by domestic responsibilities imposed by traditional gender roles. Employing a qualitative research methodology, this study conducted in-depth interviews with fifteen female workers employed across various cleaning companies; the data obtained were analyzed using thematic analysis technique. The findings indicate that the participants are predominantly individuals who have recently migrated to the city, belong to lower socioeconomic strata, and lack social security coverage. It was determined that the employment relations exhibit a flexible and irregular structure; women experience a continuous conflict between paid labor and domestic obligations; and the work they perform is not sufficiently recognized or valued at the societal level. The narratives of the participants reveal that working as daily cleaners disrupts their own domestic responsibilities, while the repetitive and precarious working conditions lead to psychological, physical, and emotional exhaustion among these women. Consequently, the study aims to render visible the dynamics of structural poverty and social exclusion underlying the multi-layered problems experienced by women working in the cleaning sector.

Keywords

• Sociology of Everyday Life
• Daily Paid Women Workers
• Women's Labor
• Labor Exploitation
• Cleaning Companies.

Kaynakça

1. Aksu, B. (2005). Kadınların Sınıfı, Ücretli Ev Emeği ve Kadın Öznelliği-nin İnşası. İstanbul: İletişim Yayınları.
2. Bedük, A. (2005). Türkiye’de Çalışan Kadın ve Kadın Girişimciliği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 3, (12), ss. 106-117.
3. Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi. (1. Baskı). Çeviren: Ayşe Günce Berkkurt ve Derya Fırat Şannan. Anka-ra: Heretik Yayıncılık.
4. Bourdieu, P. (2015). Eril Tahakküm. (2. Baskı). Çeviren: Bediz Yıl-maz. İstanbul: Bağlam Yayınları.
5. Bourdieu, P. (2015). Pratik Nedenler: Eylem Kuramı Üzerine. (1. Baskı). Çeviren: Hülya Uğur Tanrıöver. İstanbul: Hil Yayın.
6. Durkheim, E. (2012). Toplumsal İşbölümü. (2. Baskı). Çeviren: Os-man Akınhay. Bilim ve Sanat Yayınları.
7. Ecevit, Y. (1998). Kadın Emeği ve İstihdamı. Ankara: İmge Kitabevi.
8. Goffman, E. (2009). Gündelik Yaşamda Benliğin Sunumu. (1. Baskı). Çe-viren: Barış Cezar. İstanbul: Metis Yayınları. Kalaycıoğlu, S. & Tılıç, H. R. (2001). Cömert Ablaların Sadık Hanım-ları, Evimizdeki Gündelikçi Kadınlar. İstanbul: Su Yayınları.

9. Kandiyoti, D. (1997). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Top-lumsal Dönüşümler. İstanbul: Metis Yayınları.
10. Lefebre, H. (2012). Gündelik Hayatın Eleştirisi-I. (2. Baskı). Çeviren: Işık Ergüden. İstanbul: Sel Yayıncılık.
11. Lefebre, H. (2013). Mekânın Üretimi. (1. Baskı). Çeviren: Işık Ergüden. İstanbul: Sel yayıncılık.
12. Marx, K. (2011). Kapital 1. (2. Baskı). Çeviren: Alaattin Bilgi. Ankara: Sol Yayınları.
13. Özbay, F. (2012). Dünden Bugüne Aile, Kent ve Nüfus. İstanbul: İletişim Yayınları.
14. Weber, M. (1997). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. (1. Baskı). Çevi-ren:.Zeynep Aruoba). İstanbul: Hil Yayınları.