HİKÂYELERDEN HAREKETLE YENİ HAYAT DERGİSİNİN TOPLUMCU ANLATIYI TEMSİLİYETİNE BAKIŞ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 103 - 118, 30.12.2025

Sedat Toksöz , Bilgin Güngör

Öz

Bu makalede sosyalist düşünce eksenindeki Yeni Hayat dergisinin sayılarında mevcut olan, sınıfsal çatışmayı ve bu çatışma çerçevesinde kadının toplumdaki konumunu net bir şekilde yansıtan “Bir Mektup”, “Patronun Evi”, “Korkulu Rüya”, “Ona” ve “Rüya” adlı hikâyeler incelenmiştir. “Bir Mektup”, “Patronun Evi” ve “Korkulu Rüya” adlı hikâyeler doğrudan sınıfsal çatışmayı; “Ona” ve “Rüya” hikâyeleri ise sınıfsal bir bakışla kadının kapitalist toplumdaki konumunu içermektedir. Hikâyeler incelenirken Marksist felsefenin kurgudaki izleri ve yansımaları dikkate alınmıştır. Öncesinde, Marksizm’in dünyadaki gelişim evresi ve Türkiye’deki iz düşümü tarihsel perspektif dikkate alınarak verilmeye çalışılmıştır. Yanı sıra, Marksizm’in edebiyat alanındaki kolunu temsil eden toplumcu gerçekçi edebiyatın dünyadaki ve Türkiye’deki gelişimine değinilmiştir. Sonuç olarak incelenen hikâyelerin Yeni Hayat dergisinin toplumcu anlatıyı temsiliyetiyle doğrudan bağlantılı olarak sömürü, kapitalist toplumun eşitsiz yapısı, bu yapı içerisindeki işçi/emekçi kadın veya erkeklerin karşılaştıkları zorluklara odaklandığı vurgulanmıştır. Edebî metin analizleri sonucunda ayrıca, dönemin Türkiye’sinin ekonomik kondisyonu ve toplumsal yaşayışına ilişkin belli göstergeleri çıkarsama imkânı doğmuştur. Türk basın tarihindeki ilk sosyalist yayın organları arasında yer alan Yeni Hayat, edebî yönüyle, Türk edebiyatında sosyalist/toplumcu damarın gelişim sürecine damga vuran önemli bir dergi konumundadır. Yeni Hayat’ın edebî anlamda ilk ve öncü girişimleri toplumcu Türk edebiyatının sonraki süreç ve gelişimine hem etki etmiş hem de katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yeni Hayat , Toplumcu Gerçekçilik , Basın Yayın , Dergi , Hikâye.

AN EXAMINATION OF THE REPRESENTATION OF THE SOCIALIST NARRATIVE IN YENİ HAYAT MAGAZINE THROUGH ITS SHORT STORIES

Öz

In this article, an analysis is conducted on the stories "Bir Mektup," "Patronun Evi," "Korkulu Rüya," "Ona," and "Rüya," which were published in the journal Yeni Hayat, a periodical centered on socialist thought. These stories distinctly reflect class conflict and the position of women within society in the context of this conflict. The stories "Bir Mektup," "Patronun Evi," and "Korkulu Rüya" directly address class conflict, while "Ona" and "Rüya" explore the status of women in capitalist society from a class-based perspective. The examination of these narratives considers the influence and reflections of Marxist philosophy within their fiction. Prior to the analysis, a historical overview of the developmental stages of Marxism globally and its reflection in Turkey is provided. The article also discusses the evolution of socialist realist literature, which represents the literary branch of Marxism, both worldwide and in Turkey. In conclusion, it is emphasized that the stories analyzed are directly linked to Yeni Hayat magazine's representation of a social narrative, focusing on exploitation, the unequal structure of capitalist society, and the challenges faced by male and female workers/laborers within this system. The analysis of these literary texts also provided an opportunity to infer certain indicators regarding the economic condition and social life of Turkey during that period. As one of the first socialist publications in the history of the Turkish press, Yeni Hayat holds a significant position as a journal that left its mark on the development of the socialist/social-realist current in Turkish literature through its literary aspect. The initial and pioneering literary endeavors of Yeni Hayat both influenced and contributed to the subsequent development of socialist Turkish literature.

Anahtar Kelimeler

Yeni Hayat , Socialist Realism , Press and Publication , Magazine , Short Story.

Kaynakça

• Ali Fuat (15 Temmuz 1922). “Ona”, Yeni Hayat, S. 16, s. 2.
• Alpay, İmge (2016). “Anton Çehov’un Kısa Öykücülüğü”, İnternational Journal of Social Sciences and Education Research, C. 2, S. 1, s. 153-161. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/389628 [Erişim tarihi:15.08.2025].
• Althusser, Louis (1978). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları, (Çev. Yusuf Alp vd.). Ankara: Birikim Yayınları.
• Altınkaya, D. Deniz (2023). “Bilimde Değerlerin Rolü ve Feminist Duruş Noktası Teorisi”, Kilikya Felsefe Dergisi, S. 1, s. 53-69. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3110097 [Erişim tarihi: 15.08.2025].
• Ataman, Muhittin (2009). “Feminizm: Geleneksel Uluslararası İlişkiler Teorilerine Alternatif Yaklaşımlar Demeti”, Alternatif Politika, C. 1, S. 1, s. 1-41. https://alternatifpolitika.com/makale/feminizm-geleneksel-uluslararasi-iliskiler-teorilerine-alternatif-yaklasimlar-demeti [Erişim tarihi: 15.08.2025].
• Barrett, Michele (1995). Günümüzde Kadına Uygulanan Baskı, (Çev. Şen Süer). İstanbul: Pencere Yayınları.
• Bebel, August (1974). Kadın ve Sosyalizm, (Çev. Sabiha Z. Sertel). Ankara: Toplum Yayınevi.
• Berktay, Fatmagül (Ed.) (2013). “Feminist Teoride Açılımlar”, Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Çakır, Serpil (2008). “Kapitalizm ve Patriyarkaya Karşı: Sosyalist Feminizm”, Toplum ve Demokrasi Dergisi, C. 2 S. 4, s. 185- 196, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/210992 [Erişim tarihi: 15.08.2025].
• Çolak, Fatma Nesibe (2024). “Marksist Düşüncede ‘Kadın’ İmgesi: Aydınlık Dergisi Örneği (1921-1925)”, Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, C. 7, S. 1, s. 47-66, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3593890 [Erişim tarihi: 16.08.2025].
• Çubukçu, Aydın (1994). Teoride ve Eylemde Diyalektik Materyalizm. İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
• Donovan, Josephine (1997). Feminist Teori, (Çev. Aksu Bora vd.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Erdem, Hamit (2017). Yeni Hayat. İstanbul: Sosyal Tarih Yayınları.
• Erdinç, Burak (2021). “Materyalist Feminizm ve Uluslararası İlişkiler”, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, C. 10, S. 1, s. 30-55. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2026442 [Erişim tarihi: 16.08.2025].
• Federici, Silvia (2012). Caliban ve Cadı, (Çev. Öznur Karakaş). Otonom Yayıncılık: İstanbul.
• Fidan, Fatma (2000). “Kapitalizmin Gelişme Sürecinde Kadının Çok Yönlü Konumu (Medya Örneği)”, Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 1, s. 117-133. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilgisosyal/issue/29146/311704 [Erişim tarihi: 18.08.2025].
• Güngör, Bilgin (2024). Toplumcu Türk Edebiyatının Doğuşu (1909-1929). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
• İbn-i Mevlana [Ayın] Oktay (22 Ağustos 1922). “Rüya”, Yeni Hayat, S. 20, s. 15.
• İmzasız (1 Nisan 1922). “Patronun Evi”, Yeni Hayat, S. 3, s. 16.
• İmzasız (25 Mart 1922). “Bir Mektup”, Yeni Hayat, S. 2, s. 11-13.
• İmzasız (25 Mart 1922). “Patronun Evi”, Yeni Hayat, S. 2, s. 15-16.
• Kacıroğlu, Murat (2016). “Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında (1923-1940) Toplumcu-Gerçekçi Edebiyat Tartışmaları”, Etü Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 1, S. 2, s. 27-71. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/424117 [Erişim tarihi: 18.08.2025].
• Kaya, Elif (2018). “Toplumcu Gerçekçi Yazar Kemal Bilbaşar’ın Cemo Adlı Eserinden Yansıyan Anadolu”, Folklor/Edebiyat, C. 24, S. 95, s. 241-260. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/542018 [Erişim tarihi: 18.08.2025].
• Keskin, Fatih; Ulusan, Aycan (2016). “Kadının Toplumsal İnşasına Yönelik Kuramsal Yaklaşımlara Dair Bir Değerlendirme”, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, S. 26, s. 47-69, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/497250 [Erişim tarihi: 18.08.2025].
• Lenin, Vladimir Ilyiç (2016). Devlet Üzerine, (Çev. Mazlum Beyhan). İstanbul: Yordam Kitap.
• Lunn, Eugene (2011). Marksizm ve Modernizm, (Çev.Yavuz Alogan). Ankara: Dipnot Yayınları.
• Marcuse, Herbert (1997). Estetik Boyut-Sanatın Sürekliliği: Marxist Estetiğin Bir Eleştirisine Doğru, (Çev. Aziz Yardımlı). İstanbul: İdea Yayınevi.
• Marx, Karl; Engels, Friedrich (2009). Yazın ve Sanat Üzerine, (Çev. Yayın Evi Çeviri Kurulu). Ankara: Sol Yayınları.
• Marx, Karl; Engels, Friedrich (2013). Komünist Manifesto, (Çev. Nail Satlıgan). İstanbul: Yordam Yayınları.
• Moran, Berna (2002a). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Moran, Berna (2002b). Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 2. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Odabaşı, İ. Arda (2011). Osmanlı’da Sosyalizm, Türkçülük ve İttihatçılık. İstanbul: Kaynak Yayınları.
• Oktay, Ahmet (1986). Toplumcu Gerçekçiliğin Kaynakları. İstanbul: Bilim/Sanat/Felsefe Yayınları.
• Oktay, Gülçin (2018). Türk Romanında Kadın ve Toplumsal Cinsiyet: Kimlik, Sınıf, Temsil (Kadın Yazarlar Örneğinde 1877-1938). Doktora Tezi, Çanakkale: Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Orhan (17 Haziran 1922). “Korkulu Rüya”, Yeni Hayat, S. 13, s. 6-7.
• Perry, Matt (2010). Marksizm ve Tarih, (Çev. Gül Tunçer). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Politzer, Georges (1991). Felsefenin Temel İlkeleri, (Çev. Muzaffer Erdost). Ankara: Sol Yayınları.
• Sağlam, M. Ali (2020). “Feminist Kuram’da Kadının Politik Ekonomisi ve Dönüşümü”, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, S. 46, s. 394-412. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1143163 [Erişim tarihi: 20.05.2025].
• URL-1 https://lugatim.com/ [Erişim Tarihi: 20.08.2025].
• URL-2 https://sozluk.gov.tr/ [Erişim Tarihi: 20.08.2025].
• Yeni Hayat (18 Mart 1922). “18 Mart”, Yeni Hayat, S. 1, s. 4-6.