ÇİZMEYİ AŞMA KORKUSU: TOMRİS UYAR’IN DERGİ YAZILARINDA KADININ TEMSİLİ

Öz

Bu çalışma, Tomris Uyar’ın Elele dergisinde yayımlanan yazıları aracılığıyla kadın kimliği, toplumsal cinsiyet rolleri ve feminist düşünce arasında kurduğu ilişkiyi inceler. Uyar, 1970’li ve 1980’li yıllarda kaleme aldığı yazılarında, kadınların hem bireysel hem de toplumsal düzeyde karşılaştığı eşitsizlikleri ele alırken, edebi dili kamusal tartışmalara açan bir söylem geliştirir. Yazılarında, özellikle kadının aile içindeki konumunu, ekonomik bağımlılığını, medyada temsilini ve edebiyattaki yerini sorgulayan Uyar, kadınların ikinci sınıf yurttaşlar olarak konumlandırılmasına karşı çıkar. Yazarın düşünsel çerçevesi, Simone de Beauvoir’ın İkinci Cinsiyet ve Sandra Gilbert ile Susan Gubar’ın Tavan Arasındaki Deli Kadın adlı eserleriyle paralellik gösterir. Uyar’ın yazıları, feminist kuramın temel meseleleriyle –kadınların görünürlüğü, özgürleşme talepleri, toplumsal yapıların yeniden inşası– doğrudan temas kurar. Kadınların sadece ev içi rollerle tanımlanmasına ve ekonomik açıdan bağımlı kılınmasına karşı çıkan Uyar, eşitliğin kadınlar ve erkekler için özgürleştirici bir zemin sunduğunu vurgular. Bu bağlamda çalışma, Tomris Uyar’ın vaktiyle popüler kültüre hizmet eden Elele dergisi aracılığıyla sürdürdüğü yazınsal ve düşünsel üretimini, feminist edebiyat kuramı perspektifinden değerlendirerek, onun edebi kimliğini ve toplumsal duyarlığını bütünlüklü biçimde ortaya koymayı amaçlar.

Anahtar Kelimeler

• Tomris Uyar
• Türk kadın yazısı
• Elele
• feminizm
• deneme

The Fear of Transcending Boundaries: The Representation of Women in Tomris Uyar’s Magazine Articles

Öz

This study examines the relationship Tomris Uyar establishes between female identity, gender roles, and feminist thought through her essays published in Elele, a popular Turkish women’s magazine during the 1970s and 1980s. In these texts, Uyar not only addresses the structural and cultural inequalities faced by women on both individual and societal levels but also constructs a discursive space where literary language intersects with public debate. Her writings question the woman’s position within the family, her economic dependency, her representation in the media, and her visibility in literature, all while challenging the perception of women as second-class citizens. Uyar’s intellectual framework reveals parallels with foundational feminist works such as Simone de Beauvoir’s The Second Sex and Sandra Gilbert and Susan Gubar’s The Madwoman in the Attic. Her essays engage directly with key issues of feminist theory—visibility, autonomy, and the transformation of gendered structures. Uyar rejects the confinement of women to domestic roles and critiques the socioeconomic systems that reinforce women’s dependency. She also asserts that equality offers a path to liberation not only for women but for men as well. Within this context, the study positions Tomris Uyar’s literary and intellectual contributions—mediated through a popular magazine—as a significant site of feminist discourse and a compelling example of literary engagement with social critique.

Anahtar Kelimeler

• Tomris Uyar
• Turkish women’s writing
• Elele
• feminism
• essay

Kaynakça

1. Acar-Savran, Gülnur (2013). Beden, Emek, Tarih: Diyalektik Bir Feminizm İçin. İstanbul: Kanat Kitap.
2. Beauvoir, Sımone de (2025). İkinci Cinsiyet, (Çev. G. Acar Savran). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
3. Freud, Sigmund (1961). “Some Psychical Consequences of the Anatomical Distinction Between the Sexes”, The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Vol. XIX (1923–1925), (Ed. and trans. James Strachey), London: Hogarth Press.
4. Gubar, Susan; Gilbert, Sandra M. (2016). Tavan Arasındaki Deli Kadın, (Çev. N. Sakman). İstanbul: Aylak Adam Yayınları.
5. Gürman Şahin, Asuman (2021). “Tomris Uyar’ın Hikâyelerinde Kadına Yönelik Şiddetin İşlenişi”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 4, s. 157-173.
6. İmzasız, (22 Ocak 1995). “Tomris Uyar’la Söyleşi: ‘İzm’lere Girmeyen Bir Yazar”, Cumhuriyet Dergi, S. 461, s. 8-9.
7. İnci, Handan (2009, Eylül). “Dosya: Tomris Uyar”, kitap-lık, S. 130, s. 59-89.
8. Kadızade, Esma (2011). Tomris Uyar’ın Öykücülüğü. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Kocabıçak, Gülben (2015). Bir Adın Vardı Senin, Tomris Uyar Öykülerinin Feminist Eleştirisi. Ankara: Gece Kitaplığı.
10. Kocabıçak, Gülben (2018). “Tomris Uyar”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü - TEİS. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/uyar-tomris [Erişim tarihi: 04.07.2025].
11. Mulvey, Laura (1975). “Visual Pleasure and Narrative Cinema”, Screen, 16 (3), s. 6–18.
12. Necatigil, Behçet (1995). “Uyar, Tomris”, Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, (s. 374-375). İstanbul: Varlık Yayınları.
13. Özkırımlı, Atilla (1987). “Tomris Uyar”, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, (C. IV, s. 1185-1186). Ankara: Cem Yayınları.
14. Tekeli, Şirin (1982). Kadınlar ve Siyasal-Toplumsal Hayat. İstanbul: Birikim Yayınları.
15. Uyar, Tomris (2015). Aşkın Yıpranma Payı – Elele Dergisindeki Yazılar ve Söyleşiler 1976-1985, (Haz. H. İnci). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
16. Uyar, Tomris (2016). Kitapla Direniş – Yazılar, Söyleşiler, Soruşturmalar, (Haz. H. İnci). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
17. Uyar, Tomris (2017). Gündökümü – Bir Uyumsuzun Notları I. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
18. Uyar, Tomris (2018). Gündökümü – Bir Uyumsuzun Notları II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.