HAYATTA KALMA PRATİĞİNDEN AKILLI BİR YAŞAMA “YEMEK” VE “FELSEFE”

Öz

Bu çalışmada felsefi bir bakışla yaklaşılan yemek olgusu, sadece hayatta kalmaya indirgenmiş bir biyolojik zorunluluk olarak ele alınmamakta, bilinçli ve anlamlı bir yaşamın parçası olarak da kabul edilmektedir. Bu nedenle yemek, ontolojik, etik ve estetik boyutlarıyla ele alınarak insanın doğa ile kurduğu ilişkinin dönüşümünü yansıtan bir “akıl nesnesi” olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada Platon, Aristoteles, Stoacılar, Kant ve çağdaş gastronomi düşünürleri aracılığıyla yemeğin felsefi konumu tartışılmakta, doğallık-yapaylık, tat eğitimi, haz-ölçülülük, estetik sunum, etik tüketim, gastronomi turizmi, alternatif proteinler ve teknolojik inovasyon gibi temalar incelenmektedir. Bu doğrultuda modern gastronomi hem lezzet üreten hem de kimlik, kültürel sermaye, sürdürülebilirlik, beden politikaları ve teknolojik gelecek tartışmalarının buluştuğu bir alan olarak yorumlanmaktadır. Sonuç olarak yemek, insanın neyle beslendiğini gösterdiği kadar nasıl bir varlık olmak istediğini, doğayla kurmuş olduğu ilişkiyi ve yaşamak istediği değerler dünyasını gösteren felsefi bir pratik olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• gastronomi
• felsefe
• yemek
• akıl nesnesi
• tat.

“FOOD” AND “PHILOSOPHY” FROM A PRACTICE OF SURVIVAL TO AN INTELLIGENT WAY OF LIVING

Öz

In this study, the phenomenon of food, approached from a philosophical perspective, is not treated merely as a biological necessity reduced to survival, but is also regarded as part of a conscious and meaningful life. Food is addressed through its ontological, ethical, and aesthetic dimensions and is evaluated as an “object of reason” that reflects the transformation of the relationship human beings establish with nature. In the study, the philosophical status of food is discussed through Plato, Aristotle, the Stoics, Kant, and contemporary thinkers of gastronomy, while themes such as naturalness and artificiality, taste education, pleasure and moderation, aesthetic presentation, ethical consumption, gastronomic tourism, alternative proteins, and technological innovation are examined. In this respect, modern gastronomy is interpreted both as a field that produces taste and as a field in which debates on identity, cultural capital, sustainability, body politics, and technological futures converge. As a result, food is evaluated as a philosophical practice that reveals not only what human beings eat, but also what kind of beings they wish to become, the relationship they have established with nature, and the world of values in which they wish to live.

Anahtar Kelimeler

• gastronomy
• philosophy
• food
• object of reason
• taste.

Kaynakça

1. Allaire, Gilles (Ed.) (2004). “Quality in Economics: A Cognitive Perspective”, Qualities of Food. Manchester: Manchester University Press.
2. Alvaro, Carlo (2020). Raw Veganism: The Philosophy of the Human Diet. London: Routledge.
3. Aristotle (1934). The Nicomachean Ethics, (Çev. Harris Rackham). Cambridge: Harvard University Press.
4. Aristoteles (1996). Metafizik, (Çev. Ahmet Arslan). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
5. Avcı, Ceren; İskender, Ali (Ed.) (2022). “Destinasyon Pazarlamasında Gastronomi Turizmi”, Gastronomi Alanında Tematik Araştırmalar II. Konya: Çizgi Kitabevi.
6. Aydeniz Güneşer, Buket; Kahraman, Azime Miray (2023). “Holistik Beslenme Yaklaşımı: Ruhsal, Zihinsel ve Fiziksel Beslenme”, Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, C. 37, S. 2, s. 551–560, https://doi.org/10.20479/bursauludagziraat.1326580 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
7. Barham, Peter; Skibsted, Leif Hallager; Bredie, Wender L. P.; Frøst, Michael Bom; Møller, Per; Risbo, Jens; Snitkjær, Pia; Mortensen, Louise Mørch (2010). “Molecular Gastronomy: A New Emerging Scientific Discipline”, Chemical Reviews, C. 110, S. 4, s. 2313–2365. https://doi.org/10.1021/cr900105w [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
8. Barthes, Roland (1991). Mythologies, (Çev. Annette Lavers). New York: The Noonday Press.

9. Bartsch, Shadi (2015). Persius: A Study in Food, Philosophy, and the Figural. Chicago: The University of Chicago Press.
10. Baudrillard, Jean (2017). The Consumer Society: Myths and Structures, (Revised Editon, Çev. George Ritzer). Los Angeles: Sage.
11. Belber, Burcu Gülsevil; Güneren, Ebru (Ed.) (2022). “İnanç, Gastronomik Öğeler ve Destinasyon Pazarlaması İlişkisi”, Gastronomi Alanında Tematik Araştırmalar II. Konya: Çizgi Kitabevi.
12. Boisvert, Raymond D. (2014). I Eat, Therefore I Think: Food and Philosophy. Madison: Fairleigh Dickinson University Press.
13. Bourdieu, Pierre (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste, (Çev. Richard Nice). Cambridge: Harvard University Press.
14. Brillat-Savarin, Jean Anthelme (2002). The Physiology of Taste: or Meditations on Transcendental Gastronomy, (Çev. Arthur Machen). New York: Dover Publications.
15. Bulut, Zehra (2022). “Dünya ve Türkiye’de Yenilebilir Böcekler: Entomofaji”, Gastronomi Alanında Tematik Araştırmalar II. Konya: Çizgi Kitabevi.
16. Cherno, Melvin (1963). “Feuerbach’s ‘Man is What He Eats’: A Rectification”, Journal of the History of Ideas, C. 24, S. 3, s. 397–406. http://www.jstor.org/stable/2708215?origin=JSTOR-pdf [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
17. Christou, Maria (2017). Eating Otherwise: The Philosophy of Food in Twentieth-Century Literature. Cambridge: Cambridge University Press.
18. Coşkunsu, Sedat (2021). “Hedonik Açlık”. Artuklu International Journal of Health Sciences, C. 1, S. 1, s. 7–11. https://doi.org/10.29228/aijhs.2 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
19. Crawford, Robert (1980). “Healthism and the Medicalization of Everyday Life”, International Journal of Health Services, C. 10, S. 3, s. 365–388. https://www.jstor.org/stable/45130677 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
20. Demir, Yeliz (2025). “Michelin Yeşil Yıldızı’na Sahip Restoranlarla İlgili Müşteri Deneyim ve Algılamalarının Analizi: Google Haritalar Örneği”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 38, s. 118–135, https://izlik.org/JA24DX28WF [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
21. Diogenes Laertios (2007). Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri, (Çev. Saffet Babür). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
22. Douglas, Mary (1972). “Deciphering a Meal”, Daedalus, C. 101, S. 1, s. 61–81, https://www.jstor.org/stable/20024058 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
23. Halliwell, Stephen (1986). Aristotle’s Poetics. Chapel Hill: The University of North Carolina Press.
24. Hegarty, Joseph Anthony; O’mahony, Gerald Barry (1999). “Gastronomy: A Phenomenon of Cultural Expressionism and an Aesthetic for Living”, Journal of Hospitality & Tourism Education, C. 11, S. 4, s. 25–29. https://doi.org/10.1080/10963758.1999.10685253 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
25. Japutra, Arnold; Tjiptono, Fandy; Setyawan, Andhy; Permana, Ida Bagus Gede Adi; Widaharthana, I Putu Esa (2022). “Life Events, Philosophy, Spirituality and Gastronomy Experience”, International Journal of Contemporary Hospitality Management, C. 34, S. 9, s. 3210–3229. https://doi.org/10.1108/IJCHM-09-2021-1196 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
26. Kant, Immanuel (2006). Yargı Yetisinin Eleştirisi, (Çev, Aziz Yardımlı). İstanbul: İdea Yayınevi.
27. Karadağ, Ümit; Karadağ, Levent (Ed.) (2022). “Vegan-Vejetaryen Beslenme ve Gastronomi Turizmi İlişkisi”, Gastronomi Alanında Tematik Araştırmalar II. Konya: Çizgi Kitabevi.
28. Korsmeyer, Carolyn (2002). Making Sense of Taste: Food and Philosophy. London: Cornell University Press.
29. Korthals, Michiel (2004). Before Dinner: Philosophy and Ethics of Food, (Çev. Frans Kooymans). Dordrecht: Springer.
30. Lane, Christel (2013). “Taste Makers in the “Fine-Dining” Restaurant Industry: the Attribution of Aesthetic and Economic Value by Gastronomic Guides”, Poetics, C. 41, S. 4, s. 342–365, https://doi.org/10.1016/j.poetic.2013.05.003 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
31. Levinas, Emmanuel (1978). Existence and Existents, (Çev. Alphonso Lingis). Netherlands: Martinus Nijhoff / The Hague.
32. Lévi-Strauss, Claude (1969). The Raw and the Cooked, (Çev. John Weightman, Doreen Weightman). New York: Harper & Raw.
33. Maslow, Abraham (2001). İnsan Olmanın Psikolojisi. İstanbul: Kural Dışı Yayıncılık.
34. Matta, Raúl; Panchapakesan, Padma (2021). “Deflated Michelin: An Exploration of the Changes in Values in the Culinary Profession and Industry Available to Purchase”, Gastronomica, C. 21, S. 3, s. 45–55, https://doi.org/10.1525/gfc.2021.21.3.45 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
35. Mauss, Marcel (1990). The Gift: the Form and Reason for Exchange in Archaic Societies, (Çev. W. D. Halls). New York: W. W. Norton.
36. Merleau-Ponty, Maurice (2005). Phenomenology of Perception, (Çev. Colin Smith). London: Routledge.
37. Metochites, Theodoros (Ed.) (2022). Paraphrase of Aristotle, De Anima. Berlin: De Gruyter.
38. Midgley, Mary (2000). “Biotechnology and Monstrosity: Why We Should Pay Attention to the ‘Yuk Factor’”, The Hastings Center Report, C. 30, S. 5, s. 7–15, https://www.jstor.org/stable/pdf/3527881.pdf [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
39. Murdoch, Jonathan; Miele, Mara (Ed.) (2004). “A New Aesthetic of Food? Relational Reflexivity in the ‘Alternative’ Food Movement”, Qualities of Food. Manchester: Manchester University Press.
40. Nietzsche, Friedrich (2007). Ecce Homo, (Çev. Duncan Large). Oxford: Oxford University Press.
41. Oğan, Yener; Aksoy, Mustafa (Ed.) (2021). “Gastronomide Kültür ve Lezzet”, Gastronomi Araştırmaları. Konya: Çizgi Kitabevi.
42. Onfray, Michel (2015). Appetites for Thought: Philosophers and Food. London: Reaktion Books.
43. Özdemir, Sümeyye (Ed.) (2024). “Gastronomi ve Edebiyat İlişkisi: Yemeğin Poetikası”, Gastronomi Alanında Tematik Araştırmalar-III. Konya: Çizgi Kitabevi.
44. Özdemir, Sümeyye (2026). “Yemeğin Anlatısı Kültürün Yansıması Bir Gastro Roman Örneği Olarak Pir-i Lezzet”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 25, S. 1, s. 349–362. https://doi.org/10.21547/jss.1611685 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
45. Papies, Esther Katharina; Barsalou, Lawrence Wayne; Rusz, Dorottya (2020). “Understanding Desire for Food and Drink: A Grounded-Cognition Approach”, Current Directions in Psychological Science, C. 29, S. 2, s. 193–198, https://doi.org/10.1177/0963721420904958 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
46. Perullo, Nicolo (2016). Taste as Experience the Philosophy and Aesthetics of Food. New York: Columbia University Press.
47. Plato (1949). Timaeus, (Çev. Benjamin Jowett). New York: Macmillan Publishing Company.
48. Plato (1986). Philebus, (Çev. Robin Anthony Herschel Waterfield). Middlesex: Penguin Books.
49. Plato (1993). Phaedo, (Çev. Christopher James Rowe). Cambridge: Cambridge University Press.
50. Plato (2002). Gorgias, (Çev. Eric Robertson Dodds). Oxford: Clarendon Press.
51. Platon (2002). Devlet, (Çev. Hüseyin Demirhan). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
52. Pollan, Michael (2006). The Omnivore’s Dilemma: A Natural History of Four Meals. New York: The Penguen Press.
53. Pollan, Michael (2008). In Defence of Food: An Eater’s Manifesto. New York: The Penguen Press.
54. Pulluk, Engin (2021). “Beslenmede Alternatif Protein Kaynakları”, Gastronomi Araştırmaları. Konya: Çizgi Kitabevi.
55. Richardson-Hay, Christine (2009). “Dinner at Seneca’s Table: The Philosophy of Food”, Greece & Rome, C. 56, S. 1, s. 71–96. https://www.jstor.org/stable/40388855.
56. Rose, Nikolas (2001). “The Politics of Life Itself”, Theory, Culture & Society, Sage Journals, C. 18, S. 6, s. 1–30. https://doi.org/10.1177/02632760122052020 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
57. Seol, Jaehwi; Kim, Jinhwan; Hong, Youngtaik; Cha, Myeonghyeon; Park, Seokyoung; Jang, Kwang-Jun; Lee, Sangha; Kim, Dong-Gyu; Son, Hyoung Il (2026). “Toward Intelligent 3D Food Printing: A Review on the Perspective of Materials, Fabrication, Monitoring, and Control”, Critical Reviews in Food Science and Nutrition, C. 66, S. 5, s. 1012–1043. https://doi.org/10.1080/10408398.2025.2538546 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
58. Sipahi, Setenay; Ekincek, Sema; Yılmaz, Hakan (2017). “Gastronominin Sanatsal Kimliğinin Estetik Üzerinden İncelenmesi”, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, C. 5, S. 3, s. 381–396, https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/260717 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
59. Şahin, Salih Zeki (Ed.) (2021). “Restoranların Gelecekteki Gelişim ve Dönüşümü: Ulusal Restoran Birliği (ABD) Raporu Üzerine Bir Değerlendirme”, Gastronomi Araştırmaları. Konya: Çizgi Kitabevi.
60. Şengül, Ayşe; Adabalı, Mesut Murat (2023). “Nörogastronominin Duyular ve Lezzet ile İlişkisi”, Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, C. 6, S. 7, s. 934–951. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1257 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
61. Telfer, Elizabeth (1996). Food for Thought: Philosophy and Food. London: Routledge.
62. Timurturkan, Meral (2013). “Tıbbi Söylem ve İktidar: Medyada ‘Diyet-Zayıflık-Sağlık’ İlişkisi Etrafında Bedenin Denetimi”, Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, C. 3, S. 1, s. 237–252. https://izlik.org/JA57CT59FF [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
63. Tiusanen, Kaisa (2021). “Fulfilling the Self Through Food in Wellness Blogs: Governing the Healthy Subject”, European Journal of Cultural Studies, C. 24, S. 6, s. 1382–1400. https://doi.org/10.1177/13675494211055734 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
64. Utanır Karaduman, Ayşen (2023). “Sosyolojik Bir Olgu Olarak Yemek: Yemek ve Toplumsal Anlamı”, Asia Minor Studies, C. 11, S. 1, s. 107–115. https://doi.org/10.17067/asm.1215302 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
65. Verene, Donald Phillip (2018). The Science of Cookery and the Art of Eating Well: Philosophical and Historical Reflections on Food and Dining in Culture. Stuttgart: İbidem Press.
66. Wertz, Spencer K. (2016). Food and Philosophy: Selected Essays. Texas: TCU Press.
67. Wrangham, Richard (2009). Catching Fire: How Cooking Made Us Human. New York: Basic Books.
68. Yamamoto, Takashi (2015). “Umami: Critical to Delicious Cooking”, Umami Information Center. Tokyo: Umami Information Center.
69. Yılmaz, Emircan; Çilingir Ük, Zuhal (Ed.) (2021). “Dünya Mutfakları ve Türk Mutfak Kültürü”, Gastronomi Araştırmaları. Konya: Çizgi Kitabevi.
70. Yücel Güngör, Mehtap (2025). “İstanbul’un Michelin Yıldızlı Restoranlarında Gastronomik Temsiller: Tematik Bir Eleştirel Söylem Analizi”, İşletme Araştırmaları Dergisi, C. 17, S. 3, s. 2546–2566. https://doi.org/10.20491/isarder.2025.2111 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
71. Zorlu, Abdülkadir; Morkoç, Neriman (2023). “Beslenme Modellerinin Eleştirel Söylem Analizi: Damgalanan Bedenler ve Damgalanan Gıdalar”, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 13, S. 1, s. 115–36. https://izlik.org/JA95KZ25NZ [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
72. URL 1: https://paludeistanbul.com/sefin-tadim-menusu-ile-anadolu-sofralarina-zamansiz-bir-yolculuk [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
73. URL 2: https://www.ebaumsworld.com/pictures/59-fun-fascinating-photos-for-your-eyes-only/87340946/ [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
74. URL 3: https://www.bursahakimiyet.com.tr/bursa/bursa-nin-mesafe-tanimayan-asirlik-koylu-pazari-ragbet-goruyor-1496501 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
75. URL 4: https://www.baamboozle.com/game/1647511 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
76. URL 5: https://yemek.com/kuru-fasulyenin-faydalari/ [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
77. URL 6: https://www.kisikatesakademi.com.tr/blog/molekuler-mutfaga-giris-569 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
78. URL 7: https://nourishfoodclub.com/blogs/news/the-truth-about-lab-made-meat-and-why-regenerative-farming-is-better [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
79. URL 8: https://www.odatv.com/gastroda/yenilebilir-bocekler-gelecegin-saglikli-ve-surdurulebilir-gida-kaynagi-olarak-goruluyor-120084949?sayfa=3 [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
80. URL 9: https://www.saglikaktuel.com/haber/yerken-dusunduren-hareket-slow-food-globale-karsi-yoreselin-yaninda-76093.htm [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
81. URL 10: https://www.yeniizmir.com/bu-pazara-giden-cikisi-bulamiyor-dunyanin-2-en-buyuk-pazari-izmir-de [Erişim Tarihi: 10.04.2026].
82. URL 11: https://www.timeout.com/istanbul/tr/restoranlar/nicole [Erişim Tarihi: 10.04.2026].