KLASİK TÜRK EDEBİYATINDA MECMUALAR VE AZÎMÎ’NİN YAYIMLANMAMIŞ MANZUMELERİ

Öz

Mecmualar, klasik Türk edebiyatı araştırmaları için önemli eserlerdir. Nitekim mecmualar, klasik Türk edebiyatına mensup şairlerin hayatı ve edebî kimliklerine katkıda bulunmasının yanı sıra kimi sanatkâr ve ediplerin divanında yer almayan pek çok şiirinin tespit edilmesini sağlar. Bununla birlikte tezkirelerde ve edebiyat tarihlerinde bulunmayan çoğu şairin eserlerinin keşfedilmesine ve divanı henüz tespit edilemeyen şairlerin tanınmasına da vesile olur. Bu şairlerden birisi de kaynaklarda hakkında fazla bilgi bulunmayan ve XVI. yüzyılda yaşadığı düşünülen Azîmî’dir. Azîmî, sade bir dille âşıkâne, şûhâne, rindâne, sûfîyâne tarzda manzumeler kaleme alan ve klasik Türk şiiri geleneğini başarılı şekilde şiirlerine yansıtan bir şairdir. Bu çalışmada, Süleymaniye Kütüphanesi Trabzon Koleksiyonu 388 numarada kayıtlı manzum-mensur karışık nitelikteki mecmua incelenmiştir. Söz konusu mecmuada, Azîmî’nin daha önce yayımlanmamış 10 gazel, 2 muhammes, 2 müseddes, 1 murabba, 1 müsebba, 1 tahmis ve 1 semai olmak üzere toplam 18 şiiri tespit edilmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde mecmualar ve mecmuaların klasik Türk edebiyatı araştırmaları bakımından önemine değinilmiştir. Ardından çalışmamıza konu olan mecmuadaki şiirlerinden hareketle Azîmî hakkında bilgi verilmiş ve şiirlerin yer aldığı mecmua tavsif edilerek söz konusu manzumelerin çeviri yazılı metni sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• XVI. yüzyıl
• Azîmî
• mecmua
• yayımlanmamış manzume.

MİSCELLANİES IN CLASSICAL TURKISH LITERATURE AND AZÎMÎ’S UNPUBLISHED POEMS

Öz

Miscellanies are important works for the study of classical Turkish literature. Indeed, in addition to shedding light on the lives and literary identities of poets associated with classical Turkish literature, they enable the identification of many poems by certain artists and writers that are not included in their divans. It also facilitates the discovery of works by many poets not mentioned in biographical dictionaries or literary histories, as well as the recognition of poets whose divans have not yet been identified. One of these poets is Azîmî, about whom little information is available in the sources and who is believed to have lived in the 16th century. Azîmî is a poet who writes poems in a simple yet amorous, playful, carefree, and mystical style, successfully reflecting the tradition of classical Turkish poetry in his work. In this study, a miscellanies containing both verse and prose, cataloged as No. 388 in the Trabzon Collection of the Süleymaniye Library, was examined. In the miscellanies in question, a total of 18 poems by Azîmî have been identified, including 10 previously unpublished ghazals, 2 muhammas, 2 müseddes, 1 murabba, 1 müsebba, 1 tahmis, and 1 semai. The introduction to this study discusses periodicals and their significance for research on classical Turkish literature. Next, information about Azîmî was provided based on the poems in the miscellanies that is the subject of our study; the miscellanies in which the poems appear was described, and transliterated text of these poems was presented.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• 16th century
• Azîmî
• miscellanies
• unpublished poem.

Kaynakça

1. Kaplan, Yunus (2014). “Azîmî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/azimi [Erişim tarihi: 15.05.2026].
2. Köksal, Mehmet Fatih (2017). Eski Türk Edebiyatında Tenkit ve Teori. İstanbul: Kesit Yayınları.
3. Mecmua. İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi. Trabzon Koleksiyonu. Nu. 388. 1b-86a.
4. Mecmû’a-i Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı. MC. 23/12.
5. Şenödeyici, Özer; Akdağ, Ahmet (2015). “Mecmualar ve Cönkler”, Osmanlı Edebî Metinlerini Anlama Kılavuzu, (Ed. Özer Şenödeyici) (s. 367-388). İstanbul: Kesit Yayınları.
6. Uzun, Mustafa İsmet (2003). “Mecmua”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (C. 28, s. 265-268). Ankara: Türkiye Diyanet Kurumu Yayınları.
7. Yılmaz, Mehmet (2013). Kültürümüzde Ayet ve Hadisler. İstanbul: Kesit Yayınları.