III. Murad’ın Devlet Adamlarından Kara Üveys Paşa’nın Hayatı ve Muhallefatı (1591)

Üveys Çelebi, known by titles such as Kara and defterdar, was the son of Kadı Muhiddin Mehmed, from one of the well-established and well-known families of Aydın. Üveys Çelebi followed in the footsteps of his father who was a kadi (muslim judge) and became the kadi of Tire. After meeting Prince Murad, who was the Governor of the Sanjak of Saruhan, during a hunting trip, he was appointed as the Sanjak bookkeeper. When the Prince ascended the throne as Murad III (1574-1595) in 1574, Üveys Çelebi went to Istanbul and won the power struggle with Sokullu Mehmed Pasha (1579 d.), who was the Grand Vizier at the time. As his influence on the Sultan gradually increased, he was appointed as the chief bookkeeper. After a while, he was appointed as the Beylerbey of Budin. Following this assignment, Üveys Pasha was appointed as the Beylerbey of Aleppo and Damascus respectively and later came to Istanbul with Ibrahim Pasha, the Governor of Egypt, and was reappointed as the chief bookkeeper. Shortly afterwards, he was appointed as the Governor of Egypt. He was badly affected by the uprising in 1591 and died of grief and his properties were confiscated. The chronicles and archival records of the period clearly show the rise of Üveys Pasha's career, his influence on Murad III and the fame he gained. This study focuses on Pasha's muhallefat records, which record many of his valuable possessions as well as his fame. In the article, his books, which show that he had an intellectual personality, and his assets are analyzed in detail and it is aimed to bring them into the literature. After discussing the concepts of confiscation and muhallefat, the Pasha's life, his assets, are examined and the data obtained are evaluated.

Kara ve defterdar gibi unvanlarla anılan Üveys Çelebi, Aydın'ın köklü ve tanınmış ailelerinden gelen Kadı Muhiddin Mehmed'in oğludur. Üveys Çelebi kadılık yapan babasının yolundan giderek Tire kadısı oldu. Bir av sırasında Saruhan Sancakbeyi olan Şehzade Murad'la tanışmasından sonra sancak defterdarlığına getirildi. Şehzade'nin 1574'te III. Murad (1574-1595) unvanıyla tahta çıkması ile İstanbul'a giden Üveys Çelebi o sıra sadrazam olan Sokullu Mehmed Paşa (ö. 1579) ile girdiği iktidar mücadelesini kazandı. Sultan üzerindeki etkisi giderek artınca başdefterdarlık görevine getirildi. Bir müddet sonra da Budin Beylerbeyliğine tayin edildi. Bu görevden sonra sırasıyla Halep ve Şam beylerbeyliğine getirilen Üveys Paşa, Mısır Valisi İbrahim Paşa ile İstanbul'a geldi ve başdefterdarlık görevine tekrar tayin edildi. Kısa bir süre sonra da Mısır valiliği görevine getirildi. 1591 tarihinde çıkan ayaklanmadan etkilenip üzüntüden vefat etti ve malları müsadere edildi. Dönemin kronikleri ve arşiv kayıtlarından Üveys Paşa'nın kariyerindeki yükselişi, III. Murad üzerindeki nüfuzu ve kazandığı şöhreti açıkça görülmektedir. Bu çalışma Paşa'nın sahip olduğu şöhretinin yanında birçok değerli eşyasının kaydedildiği muhallefat kayıtlarına odaklanmıştır. Makalede entelektüel bir kişiliğe sahip olduğunu gösteren kitapları, sahip olduğu mal varlıkları detaylı bir şekilde incelenmiş ve literatüre kazandırılması hedeflenmiştir. Çalışmada müsadere ve muhallefat kavramları ele alındıktan sonra Paşa'nın hayatı, tespit edilen mal varlıkları incelenip elde edilen verilerin değerlendirilmesi şeklinde bir yöntem izlenmiştir.