Suriyeli Özel Gereksinimli Göçmen Öğrencilerin Eğitsel Değerlendirme ve Tanılama Sürecinin Sınıf Öğretmeni ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi Personeli Görüşleri Doğrultusunda İncelenmesi

Öz

Türkiye, küresel düzeyde en büyük Suriyeli göçmen nüfusuna ev sahipliği yapmasına karşın, alanyazında Suriyeli özel gereksinimli göçmen öğrenciler (SÖGGÖ) ve bu öğrencilerin eğitimlerini konu alan sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Suriyeli göçmenlerin yaşamlarını sürdürmeleri için kurulan Geçici Barınma Merkezi'ndeki bir ilkokulda öğrenim gören SÖGGÖ’lerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecini sınıf öğretmenleri ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) personeli görüşleri doğrultusunda incelemektir. Sınıf öğretmenlerinin bu öğrencileri nasıl fark ettikleri, fark ettikten sonra ne yaptıkları ve RAM’a yönlendirme sürecini; RAM personelinin ise SÖGGÖ’lerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecini nasıl yürüttüğünü, bu süreçte karşılaştıkları sorunları ve personelin önerilerini ortaya çıkarmayı hedefleyen bu çalışma, nitel araştırma yöntemi desenlerinden durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın verileri, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla yapılan görüşmelerle toplanmış ve betimsel olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre, dil ve kültür farklılıkları her iki katılımcı grubunun da yaşadığı birçok sorunun temel nedeni olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca sınıf öğretmenlerinin RAM’a yönlendirme sürecinde aktif rol almasına rağmen RAM’daki sürece katılım göstermemeleri bu süreci zorlaştırmaktadır. RAM personelinin ise SÖGGÖ’lerin eğitsel değerlendirme sürecinde kullandıkları araçların dil ve kültüre duyarlı olmaması nedeniyle zorluk yaşadıkları görülmektedir. Bu durum, SÖGGÖ’leri uygun eğitim ortamına yönlendirmeyi zorlaştırmaktadır. Elde edilen sonuçlar, ilgili alanyazınla karşılaştırılarak tartışılmış ve çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Suriyeli göçmen özel gereksinimli öğrenci
• dil ve kültür farklılığı
• rehberlik ve araştırma merkezi
• eğitsel değerlendirme ve tanılama
• geçici barınma merkezi

An Examination of the Educational Assessment and Diagnosis Process of Syrian Migrant Students with Special Needs from the Perspectives of Classroom Teachers and Guidance and Research Center Staff

Öz

Although Türkiye hosts the largest Syrian migrant population globally, there is limited research in the literature focusing on Syrian migrant students with special needs (SMSSNs) and their education. The aim of this study is to examine the educational assessment and diagnosis process of SMSSNs enrolled in a primary school within a Temporary Accommodation Center. The study focuses on the perspectives of classroom teachers and the Guidance and Research Center (GRC) staff. This research aims to uncover how classroom teachers recognize these students, what steps they take after recognition, and how the referral process to the GRC occurs; it also explores how GRC staff conduct the educational assessment and diagnosis of SMSSNs, the challenges they face during this process, and their recommendations. This study is designed as a case study using a qualitative research method. The data were collected through semi-structured interviews and analyzed descriptively. According to the results, language and cultural differences, are identified as the root causes of many problems faced by both participant groups. Additionally, although classroom teachers play an active role in referring students to the GRC, their lack of involvement in the subsequent processes complicates the situation. The GRC staff also encounter challenges due to the lack of culturally and linguistically sensitive tools in the educational assessment of SMSSNs, making it difficult to refer these students to appropriate educational settings. The findings are discussed in comparison with the existing literature, and various recommendations are provided.

Anahtar Kelimeler

• Syrian migrant student with special needs
• culturally and linguistically diverse guidance and research center
• educational assessment and diagnosis
• temporary accommodation center

Kaynakça

1. Acar, S., P. I. Ozden., & S. B. Martin. (2019). Data needs for children with special needs in refugee populations. Social Work Faculty Publications and Presentations 289. https://pdxscholar.library.pdx.edu/socwork_fac/289.
2. Akar, H. (2019). Durum çalışması. A. Ersoy & A. Saban (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde, (ss. 139-177). Anı Yayıncılık.
3. Avcıoğlu, H. (2012). Rehberlik ve Araştırma Merkez (RAM) müdürlerinin tanılama, yerleştirme-izleme, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (bep) geliştirme ve kaynaştırma uygulamasında karşılaşılan sorunlara ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(3), 2009- 2031.
4. Avcıoğlu, H. (2013). Özel gereksinimi olan bireylerin değerlendirilmesi. (2. baskı). Vize Basın Yayın.
5. Aydeniz, S., & Sarıkaya, B. (2021). Göçmen çocukların eğitiminde yaşanan sorunlar ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen görüşleri. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 385-404. https://doi.org/10.37669/milliegitim.959700
6. Banerjee, R., & Guiberson, M. (2012). Evaluating young children from culturally and linguistically diverse backgrounds for special education services. Young Exceptional Children, 15(1), 33-45. https://doi.org/10.1177/1096250611435368
7. Bayraklı, H. (2023). A systematic review on Syrian refugee children with disabilities in Türkiye. European Journal of Special Needs Education, 39(4), 597–611. https://doi.org/10.1080/08856257.2023.2263716
8. Bergut, M., & Atmaca, T. (2024). Göçmen öğrencilerin yoğun olduğu okullarda okul ve sinif yönetiminde karşilaşilan durumlar. Trakya Eğitim Dergisi, 14(1), 121-147. https://doi.org/10.24315/tred.1332347

9. Biral, B. (2019) Rehberlik ve araştırma merkezlerinde eğitsel tanılama üzerine sosyolojik bir değerlendirme. (Yayın No. 606418) [Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. YÖK.
10. Bozkurt, F. (2009). Zihinsel yetersiz tanısı alan çocukların tanılama süreçlerinin betimlenmesi. (Yayın No. 235249) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK.
11. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. SAGE.
12. Cummings, K. P., & Hardin, B. J. (2017). Navigating disability and related services: Stories of immigrant families. Early Child Development and Care, 187(1), 115-127. https://doi.org/10.1080/03004430.2016.1152962
13. Cülha, A., & Demirtaş, H. (2020). Dezavantajlı bir grup olarak geçici koruma statüsündeki öğrencilerin eğitim öğretim hizmetlerinden yararlanma durumları. Harran Maarif Dergisi, 5(2), 46-75. https://doi.org/10.22596/2020.0502.46.75
14. Çakmak, Z. (2017). Rehberlik ve Araştırma Merkezi personelinin öğrenme güçlüğü olan bireylerin değerlendirilme süreçlerine ilişkin görüşleri. (Yayın No. 463469) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK.
15. Çetin, A., & Koç, S. (2021). Özel gereksinimli göçmen öğrencileri tanılama, yerleştirme ve izleme sürecinde yaşanan sorunlar. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(2), 516-536. http://doi.org/10.33400/kuje.958056
16. Çıkılı, Y., Şentürk Barışık, C., Boyraz, D., & Özdemir, Ş.A. (2022). Özel gereksinimli bireylerin tanılama süreci ve yerleştirilmeleri öncesinde alınabilecek tedbirlere yönelik öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesi. Turkish Studies -Education, 17(4), 583-604. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.62596
17. Çuhadar, S. (2017). Sınıf öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme sürecine ilişkin görüşleri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 526-549. https://doi.org/10.24315/trkefd.307946
18. Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods (2nd ed.). New York, NY: McGraw Hill.
19. Dinçer, O. B., Federici, V., Ferris, E., Karaca, S., Kirişçi, K., & Özmenek-Çarmıklı, E. (2013). Turkey and Syrian refugees: The limits of hospitality. https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/06/usakbrookings-report-final-version14november13.pdf adresinden 20.12.2023 tarihinde erişilmiştir.
20. Doğan, Z., & Türkkal, A. (2019). Matematik becerilerinde yetersizlik görülen ilkokul öğrencilerinin rehberlik ve araştırma merkezindeki eğitsel tanılama süreçlerinin incelenmesi. Turkish Studies, 14(3), 1391-1410. http://doi.org/10.29228/TurkishStudies.22593
21. Erdoğan, M. M., (2022). Suriyeliler barometresi. Eğiten Kitap Yayıncılık.
22. Göç İdaresi Başkanlığı [GİB]. (2024a). Geçici koruma kapsamındaki Suriyelilerin geçici barınma merkezlerine göre dağılımı. https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden 22.02.2024 tarihinde erişilmiştir.
23. Göç İdaresi Başkanlığı [GİB]. (2024b). Yıllara göre geçici koruma kapsamındaki Suriyeliler. https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden 22.02.2024 tarihinde erişilmiştir.
24. Göç İdaresi Başkanlığı [GİB]. (2024c). Geçici koruma altındaki Suriyelilerin yaş ve cinsiyete göre dağılımı. https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638 adresinden 22.02.2024 tarihinde erişilmiştir.
25. Güler, A., Halıcıoğlu B., & Taşğın, S. (2015). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştirma. Seçkin Yayıncılık.
26. Hurley, J. J., Warren, R. A., Habalow, R. D., Weber, L. E., & Tousignant, S. R. (2014). Early childhood special education in a refugee resettlement community: Challenges and innovative practices. Early Child Development and Care, 184(1), 50-62. https://doi.org/10.1080/03004430.2013.769214
27. International Organization for Migration [IOM]. (2019). Glossary on migration. https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml_34_glossary.pdf adresinden 15.01.2024 tarihinde erişilmiştir.
28. International Organization for Migration [IOM]. (2022). World migration report 2022: Chapter 2- Migration and migrants: A global overview. https://publications.iom.int/books/world-migration-report-2022-chapter-2 adresinden 17. 01. 2023 tarihinde erişilmiştir.
29. Işıkdoğan-Uğurlu, N., & Kayhan, N. (2018). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel değerlendirme süreçlerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (29), 626-669. https://doi.org/10.14520/adyusbd.398385
30. İçişleri Bakanlığı. (2014). Geçici koruma yönetmeliği. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/21.5.20146883.pdf adresinden 17. 01. 2023 tarihinde erişilmiştir.
31. Jørgensen, C. R., Dobson, G., & Perry, T. (2021). Migrant children with special educational needs in European schools – a review of current issues and approaches. European Journal of Special Needs Education, 36(3), 438–453. https://doi.org/10.1080/08856257.2020.1762988
32. Kargın, T. (2007). Eğitsel değerlendirme ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama süreci. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 1-13. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000103
33. Kaya, A., & Yıldız, G. (2023). Twice a minority: Education and life experiences of war victim refugee youth with developmental disabilities and those of their parents in Türkiye. Participatory Educational Researcher, 10(1), 330-343. https://doi.org/10.17275/per.23.18.10.1
34. Kocaoğlu, A. & Güner-Yıldız, N. (2022). Suriyeli göçmen özel gereksinimli öğrencilerin barınma merkezi okullarında eğitimi: Özel eğitim öğretmenlerinin görüşleri. Bu sözlü bildiri IXth International Eurasian Educational Research Congress’te sunulmuştur. İzmir. Erişim Adresi: https://www.ejercongress.org/wp-content/uploads/2022/11/BILDIRI-OZETLERI-08.11.2022-1.pdf
35. Kocaoğlu, A., & Güner, N. (2023). Suriyeli göçmen çocukların Türk eğitim sistemi içindeki durumları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 415-433. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1339419
36. Maraklı, Ö. (2016). Rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan özel eğitim öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme ve yerleştirmeye bağlı olarak kullanılan modül programlarının uygulanması hakkındaki görüşlerin incelenmesi. (Yayın No.450106). [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK.
37. Melekoğlu, M., Kırıcı, E., Kartal, H., & Tekin, H. A. (2018). Özel gereksinimli çocuğu olan ailelerin yaşadıkları deneyimlere göre geçmişten günümüze çocuğu değerlendirme süreci. 28. Ulusal Özel Eğitim Kongresi Tam Metin Bildiri Kitabı, 65-76. https://uoek2018.ogu.edu.tr/Storage/uoek2018/Uploads/65-76.pdf
38. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications
39. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Geçici koruma statüsündeki bireylere yönelik rehberlik hizmetleri kılavuz kitabı. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_12/05142850_rehberlik_hizmetler_kilavuzu.pdf adresinden 04. 01. 2024 tarihinde erişilmiştir.
40. Millî Eğitim Bakanlığı. [MEB]. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm adresinden 02.01.2024 tarihinde erişilmiştir.
41. Millî Eğitim Bakanlığı. [MEB]. (2020). Rehberlik ve Araştırma Merkezi yönergesi. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_08/31230315_RAM_YONERGESY.pdf adresinden 12.11.2023 tarihinde erişilmiştir.
42. Mohamad, D., Kjørholt, A. T., Pesonen, H. V., & Tateo, L. (2024). Inclusion of Syrian students in need of special support in Norwegian schools - a qualitative study with students and parents. European Journal of Special Needs Education, 1–16. https://doi.org/10.1080/08856257.2024.2354606
43. Oliver, C., & Singal N. (2017). Migration, disability and education: Reflections from a special school in the east of England. British Journal of Sociology of Education, 38(8), 1217-1229, https://doi.org/10.1080/01425692.2016.1273757
44. Overton, T. (2014). Assessing learners with special needs an applied approach. (7nd ed.). Pearson Education Limited.
45. Özak, H., Vural., M. & Avcıoğlu, H., (2008). Rehberlik araştırma merkezi müdürlerinin gönderme tanılama yerleştirme izleme ve değerlendirmeye ilişkin görüş ve önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 189-205
46. Paniagua, A. (2017). The intersection of cultural diversity and special education in Catalonia: The subtle production of exclusion through classroom routines. Anthropology & Education Quarterly 48(2) 141–158. https://doi.org/10.1111/aeq.12190
47. Pavri, S. (2001). Developmental delay or cultural difference?: Developing effective child find practices for young children from culturally and linguistically diverse families. Young Exceptional Children, 4(4), 2-9. https://doi.org/10.1177/109625060100400401
48. Selimoğlu, Ö. G., Özdemir, S., Töret, G., & Özkubat, U. (2013). Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin otizm tanılama sürecinde ve tanı sonrasında yaşadıkları deneyimlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Early Childhood Special Education, 5(2), 129-161.
49. Sinkkonen, H.-M., & M. Kyttälä. (2014). Experiences of Finnish teachers working with immigrant students. European Journal of Special Needs Education 29(2), 167–183. https://doi.org/10.1080/08856257.2014.891719
50. Şimşir, Z., & Dilmaç, B. (2018). Yabancı uyruklu öğrencilerin eğitim gördüğü okullarda öğretmenlerin karşılaştığı sorunlar ve çözüm önerileri. İlköğretim Online, 17(2), 1116- 1134
51. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Raporu. (2022). Kahramanmaraş Geçici Barınma Merkezi ziyaret raporu. https://www.tihek.gov.tr/public/images/kararlar/2FEF0E.pdf adresinden 12.10.2023 tarihinde erişilmiştir.
52. United Nations High Commissioner for Refugees [Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği]. (2016). Global trends forced dısplacement ın 2016. https://www.unhcr.org/statistics/unhcrstats/5943e8a34/global-trends-forced-displacement-2016.html. adresinden 22.10.2023 tarihinde erişilmiştir.
53. Ünay, E., Erdem, R., & Günal, Y. (2021). Geçici koruma statüsündeki özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel tanılama süreci. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 661-982. https://doi.org/10.37669/milliegitim.959925
54. Yanık, Ş. (2016). İşitme yetersizliği olan ilkokul öğrencilerinin kaynaştırma ortamlarına yönlendirme ve yerleştirme süreçlerinin incelenmesi. (Yayın No.438249) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK.
55. Yenioğlu, S., Sayar, K., Köse, H., & Güner Yıldız, N. (2019). Türkiye’de özel eğitim alanında değerlendirme süreci. Kastamonu Education Journal, 27(6), 2729-2746. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3100
56. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
57. Yılmaz, Y. (2016). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde tanı, değerlendirme ve izleme süreçlerinin incelenmesi: işitme kayıplı çocuklar örneği. (Yayın No. 449981) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK.
58. Yin, R. K. (2009). Case study research: Design and methods. SAGE.
59. Yurtsever, Ş. (2013). Eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinde görev alan rehberlik ve araştırma merkezi personelinin karşılaştığı sorunların belirlenmesi. (Yayın No. 372264) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK.