TR
EN
Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar
Öz
Nicholas Copernicus ve onun İslami selefleri arasındaki olası bağlantılara ilişkin tartışmalarda, “Tûsî Çifti”, bu aktarımın gerçekliğini hem destekleyenler hem de eleştirenler tarafından sıklıkla dile getirilmiştir. Ancak daha önceki bir makalede belirttiğim gibi, Ptolemaios astronomisindeki düzensiz gök hareketleriyle başa çıkmak için İslam astronomları tarafından icat edilen diğer matematiksel aletlerle birlikte “Tûsî Çifti” de, Kopernik Güneş merkezliliğinin ortaya çıkmasında İslami astronomi ve doğa felsefesinin genel önemi düşünüldüğünde ikincil öneme sahip olabilir. Yine de Nasîrüddîn et-Tûsî’nin (597-672/1201-74) astronomik aletlerinin geliştirilmesi ve kullanılması, bize astronomik modellerin aktarımı hakkında önemli kanıtlar sunmakta ve kültürlerarası bilimsel aktarım konusunda bazı dersler vermektedir. Bundan dolayı bu makalede, ilk olarak İran’daki Azerbaycan’dan Bizans’a doğru yayılmaya başlayan ve on altıncı yüzyıla kadar devam eden bu aktarım hakkında bildiklerimizi özetlemeye çalışacağım. Bildiklerimizde hala birçok boşluk olmasına rağmen, kanıtlara dayanmak suretiyle kültürlerarası aktarım açıklamasının bağımsız ve paralel keşif varsayımından daha kuvvetli olduğunu savunuyorum.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK
Proje Numarası
119K835
Teşekkür
119K835 Nolu "Ortaçağ İslam Astronomisinde Evrenin Mekanik Yorumu ve Batıya Etkileri" başlıklı projemizi desteklerinden dolayı TÜBİTAK'a teşekkür ederiz.
Makaleyi kaleme alan Prof. Dr. Jamil Ragep'e, çeviri esnasındaki önerilerinden dolayı Betül Ayça Çoşar ve Selfiye Öztürk’e teşekkürlerimizi sunarız.
Kaynakça
- Aiton, E. J. “Peurbach's Theoricae novae planetarum: A translation with Commentary”. Osiris 3 (1987), 5-43.
- Barker, Peter. “Albert of Brudzewo’s Little Commentary on George Peurbach's ‘Theoricae Novae Planetarum’”. Journal for the History of Astronomy 44/2 (2013), 125-148.
- Brummelen, Van. The Mathematics of the Heavens and the Earth: The Early History of Trigonometry. Princeton: Princeton University Press, 2009.
- Comes, Mercè. “Possible Scientific Exchange between the Courts of Hūlāgū and Alfonso X,” Sciences, techniques et instruments dans le monde iranien (Xe–XIXe siècle), études réunies et présentées par N. Pourjavady et Ž. Vesel, Tehran: 2004.
- Copernicus, Nicolaus. On the Revolutions, çev. Edward Rosen. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1978.
- di Bono, Mario. “Copernicus, Amico, Fracastoro and Ṭūsī’s Device: Observations on the Use and Transmission of a Model”. Journal for the History of Astronomy 26/2 (1995), 133-154.
- Daftary, Farhad. “Dâʿî,” Encyclopaedia Iranica 592 (col. 1), ed. Ehsan Yarshater. 6, New York: 1993, 590-593.
- Dannenfeldt, Karl H. “The Renaissance Humanists and the Knowledge of Arabic”. Studies in the Renaissance 2 (1955), 96-117.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları
Bölüm
Çeviri
Yayımlanma Tarihi
30 Aralık 2022
Gönderilme Tarihi
1 Temmuz 2022
Kabul Tarihi
5 Aralık 2022
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2022 Cilt: 21 Sayı: 2
APA
Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar (F. Z. Pattabanoğlu & H. Coşar, çev.). (2022). Hitit İlahiyat Dergisi, 21(2), 1475-1524. https://doi.org/10.14395/hid.1138917
AMA
1.Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar. Hitit İlahiyat Dergisi. 2022;21(2):1475-1524. doi:10.14395/hid.1138917
Chicago
Fatma Zehra Pattabanoğlu, Hakan Coşar. 2022. “Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar”. Hitit İlahiyat Dergisi 21 (2): 1475-1524. https://doi.org/10.14395/hid.1138917.
EndNote
(01 Aralık 2022) Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar. Hitit İlahiyat Dergisi 21 2 1475–1524.
IEEE
[1]F. Z. Pattabanoğlu ve H. Coşar, çev., “Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar”, Hitit İlahiyat Dergisi, c. 21, sy 2, ss. 1475–1524, Ara. 2022, doi: 10.14395/hid.1138917.
ISNAD
Pattabanoğlu, Fatma Zehra - Hakan Coşar, trc. “Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar”. Hitit İlahiyat Dergisi 21/2 (01 Aralık 2022): 1475-1524. https://doi.org/10.14395/hid.1138917.
JAMA
1.Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar. Hitit İlahiyat Dergisi. 2022;21:1475–1524.
MLA
Pattabanoğlu, Fatma Zehra, ve Hakan Coşar, çevirenler. “Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar”. Hitit İlahiyat Dergisi, c. 21, sy 2, Aralık 2022, ss. 1475-24, doi:10.14395/hid.1138917.
Vancouver
1.Fatma Zehra Pattabanoğlu, Hakan Coşar. Tûn’den Toruń’a: Tûsî Çiftine İlişkin Girift Ayrıntılar. Hitit İlahiyat Dergisi. 01 Aralık 2022;21(2):1475-524. doi:10.14395/hid.1138917