Araştırma Makalesi

Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme

Cilt: 23 Sayı: 2 30 Aralık 2024
PDF İndir
EN TR

Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme

Öz

Kanuni ve bestekâr Cüneyt Kosal (1931-2018) uzun ve üretken kariyeri boyunca çok sayıda nota toplayarak Türk müziğinin en geniş arşivlerinden birini oluşturmuş, eski notalardan düzenleyerek veya derleme yoluyla çok sayıda nota yazmıştır. Yazdığı notalarda makam, usul, form, beste ve güfte sahibi gibi standart verilerin dışında notanın kaleme alındığı tarih ve mekân, eserin beste tarihi, eserin derlendiği kişi, bant ya da kaset gibi kayıtlı malzemeden aktarılmışsa menşei, beste veya güfte için kullanılan yazılı kaynaklar, varsa melodi, güfte yerleşimi ya da usulde tashihler, bestenin ithaf edildiği kişi ve eserle ilgili çeşitli anekdotlar gibi konularda bilgi notları kaydetmiştir. Bu çalışmada Cüneyt Kosal’ın yazdığı dini musiki notalarında genelde eserin sonuna kaydettiği bu çeşitli açıklamalar içeren notlar nicel ve nitel yönden değerlendirilecektir. Bu bağlamda dini musiki repertuvarının muhtelif formlarında dört bine yakın eserin ulaşılabilen versiyonları taranarak Kosal’ın kaleminden çıkma 842 adet nota tespit edilmiştir. Bu notalardaki tarih ve açıklama notları listelenmiştir. Kosal, notalarının 792 adedine (%94’üne) gün/ay/yıl şeklinde yazım tarihini, 753’üne (%89’una) kısa ya da geniş bir açıklama notu kaydetmiştir. Yıllara göre tasnif edilen notaların 1984-86 ile 1989-93 dönemlerinde yoğunlaştığı görülür. Kosal’ın notlarında eseri aldığı/derlediği ve güfte için kullandığı kaynaklara sıklıkla atıflar bulunur. Kaydettiklerine göre toplamda kırka yakın farklı icracının bizzat okuyuşundan veya sesli kaydından derleme yapmıştır. Elliye yakın notistin yazdığı ve yirmi beş kadar ayrı yayındaki notaları kaynak olarak kullanmıştır. Güftelerin tespit ve tashihi için kırk civarında divan ve antoloji gibi yayınlara müracaat etmiştir. Notlarında çoğu kez bu muhtelif kaynakların birkaçı beraberce zikredilmiştir. Kosal’ın notlarında en çok kullandığı referans “Vakıf’da okunduğu gibi”dir. Bizzat bu ifadeyi kullanmadığı ancak yine vakıfla bağlantısı olan pek çok isim ve anahtar kelime daha notlarda yer almaktadır. Kastedilen vakıf, kurumsal kimliği Türk Tasavvuf Musikisi ve Folklorunu Araştırma ve Yaşatma Vakfı olan Karagümrük Cerrâhî Âsitanesi’dir. Kosal’ın dini musiki notalarının ortaya çıkmasında en önemli faktör ve notaların ilk elden muhatabı olarak kullanıldıkları başlıca mahfil de burası olmuştur. Notlarda her zaman açıkça ifade edilmese de Kosal’ın nota yazımıyla amaçladıkları kaybı engelleme, kayda geçirme, temiz ve okunaklı hale getirme, çoğaltma, eserleri gözden geçirme ve ihtiyaç gördüğü durumlarda düzeltme şeklinde sıralanabilir. Nitel boyutu için notlar içerik analizine tabi tutulduğunda çeşitli çıkarımlar yapılabilir. Genel itibarıyla Kosal’ın güfte konusunda hassasiyet gösterdiği, “tam” ve “doğru” güftenin temini için çoklu ve karşılaştırmalı kaynak kullandığı görülmektedir. Eserlerin beste yönü için kullandığı kaynakların büyük kısmının, eski ya da sorunlu bile olsa, mevcut notalar olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla yazdıklarının çoğu, güfte ve beste için çeşitli kontrolleri yaparak yeniden yazdığı notalardır. Notlarında da “yeniden yazdım” ve benzeri ifadeler sıklıkla geçmektedir. Ayrıca notlarında görüldüğü üzere Kosal kaynaklarda karşılaştığı beste ve güfte sahiplerine dair ihtilaflı durumlara açıklamalarında yer vermiştir. Kosal’ın notları arasında yazdığı eserden veya eserle ilişkili kişilerden bahsettiği anekdotlar nispeten azınlıktadır. Kendi bestelerinin notalarında beste tarihlerini ve bazıları için besteleme sürecine ilişkin bilgileri not etmiştir. Çalışmanın önemli sonuçlarından bir diğeri de incelenen eserlerin hiçbiri için Kosal’ın farklı bir versiyon notaya almamış olmasıdır. Bu tutum Kosal’ın yazdığı eser notalarında standartlaştırma eğilimde olduğuna işaret etmektedir. Yine Kosal notlarında eserlerin güfte, prozodi, usul, makam ve melodik seyri gibi pek çok noktaya müdahalelerde bulunduğunu kaydetmiştir. Ancak onun müdahaleleri genelde zaten oldukça problemli yapıda olan kaynaklarındaki teknik sorunları çözmeye yöneliktir. Eserleri kendi zevk ve anlayışına dönüştürmek gibi bir ideal taşımadığı anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adanır, Mehmet. Tekke Musikisinde Zekai Dede’nin Yeri ve Önemi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1989.
  2. Aracı Güler, Neslihan. “İsam Kütüphanesi Arşiv Koleksiyonları: Kemal Batanay ve Cüneyt Kosal Müzik Arşivleri”. Bir Dünya Müzik Dergisi 39 (2019), 30-31.
  3. Atacan, Fulya. Sosyal Değişme ve Tarikat: Cerrahiler. İstanbul: Hil Yayın, 1990.
  4. Atalay, Adil Ali. Seyyid Nizamoğlu: Hayatı, Eserleri, Divanı. çev. Mehmet Yaman. İstanbul: Can Yayınları, 1976.
  5. Baloğlu, Bekir Şahin. “Eski Zaman ‘Durak’larından Zamanı Yaşayan ‘Durak’lara: Durak Evferi Usûlü ve Arel Arşivi’nden Örnekler”. 2017 Arel Sempozyumu Bildirileri. 77-87. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2017.
  6. Behar, Cem. “Türk Tasavvuf Musıkisinde Bir ‘Teknik Modernleşme’ Örneği: Durak”. Musıkiden Müziğe Osmanlı/Türk Müziği: Gelenek ve Modernlik. 280-309. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2005.
  7. Behar, Cem. Aşk Olmayınca Meşk Olmaz: Geleneksel Osmanlı/Türk Müziğinde Öğretim ve İntikal. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 7. Basım, 2019.
  8. Belviranlı, Ali Kemal. Musiki Rehberi: Dini Musiki. İstanbul: Nedve Yayınları, 1975.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dini Musiki

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

28 Aralık 2024

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

6 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

14 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 23 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Benlioğlu, S. (2024). Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme. Hitit İlahiyat Dergisi, 23(2), 809-841. https://doi.org/10.14395/hid.1511783
AMA
1.Benlioğlu S. Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme. Hitit İlahiyat Dergisi. 2024;23(2):809-841. doi:10.14395/hid.1511783
Chicago
Benlioğlu, Selman. 2024. “Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme”. Hitit İlahiyat Dergisi 23 (2): 809-41. https://doi.org/10.14395/hid.1511783.
EndNote
Benlioğlu S (01 Aralık 2024) Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme. Hitit İlahiyat Dergisi 23 2 809–841.
IEEE
[1]S. Benlioğlu, “Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme”, Hitit İlahiyat Dergisi, c. 23, sy 2, ss. 809–841, Ara. 2024, doi: 10.14395/hid.1511783.
ISNAD
Benlioğlu, Selman. “Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme”. Hitit İlahiyat Dergisi 23/2 (01 Aralık 2024): 809-841. https://doi.org/10.14395/hid.1511783.
JAMA
1.Benlioğlu S. Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme. Hitit İlahiyat Dergisi. 2024;23:809–841.
MLA
Benlioğlu, Selman. “Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme”. Hitit İlahiyat Dergisi, c. 23, sy 2, Aralık 2024, ss. 809-41, doi:10.14395/hid.1511783.
Vancouver
1.Selman Benlioğlu. Vakıf’da Okunduğu Gibi: Cüneyt Kosal’ın Yazdığı Dini Musiki Notalarına Kaydettiği Notlar Üzerine Bir İnceleme. Hitit İlahiyat Dergisi. 01 Aralık 2024;23(2):809-41. doi:10.14395/hid.1511783

Hitit İlahiyat Dergisi Creative Commons Atıf 4.0 International License (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.