Yükseköğretimde Akreditasyona İlişkin Lisansüstü Çalışmaların Sistematik Bir İncelemesi

Öz

Akreditasyon, eğitim kurumlarının ve programlarının yeterliliğini ve güvenilirliğini doğrulayan resmi bir kalite güvence mekanizması olarak işlev görür. Yükseköğretimin sürekli genişlemesi ve çeşitlenmesi ile birlikte, tarafsız dış değerlendirmenin gerekliliği son derece önemli hâle gelmiştir. Sonuç olarak, akreditasyon süreçleri üzerine yapılan literatür taramasının sistematik bir şekilde incelenmesi, yükseköğretimde kavramın evrimini aydınlatmak ve süregelen zorlukları ve geliştirilmesi gereken alanları belirlemek için elzemdir. Bu çalışma, bu nedenle, eğitimde akreditasyona odaklanan yüksek lisans ve doktora tezlerini sistematik olarak inceleyerek akademik birikimin kapsamlı bir analizini sunmaktadır. Nitel, tanımlayıcı bir araştırma tasarımı kullanan çalışma, birincil veri toplama yöntemi olarak doküman analizini kullanmaktadır. Araştırma, 1994 ile 2024 yılları arasında eğitimde akreditasyon üzerine yürütülen ve kamuya açık Ulusal Tez Merkezi’nden elde edilen, 50 lisansüstü çalışmadan oluşmaktadır. Bu çalışmaların belirlenmesi ve seçimi, Sistematik İncelemeler ve Meta Analizler için Tercih Edilen Raporlama Öğeleri (PRISMA) kılavuzlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Analiz, seçilen çalışmaların tanımlayıcı bir sentezini sunmakta, üniversiteler, enstitüler ve bölümler genelindeki dağılımlarını detaylandırmakta ve araştırma yöntemi, model, veri toplama araçları ve örnekleme stratejilerine göre kategorize etmektedir. Son olarak, çalışma bu araştırma alanındaki belirgin eğilimleri tespit edip tartışmakta ve gelecekteki bilimsel araştırmalar için öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Akreditasyon
• Kalite güvencesi
• Yükseköğretim
• Eğitim
• Sistematik tarama

A Systematic Review of Postgraduate Studies on Accreditation in Higher Education

Öz

Accreditation functions as a formal quality assurance mechanism that confirms the competence and integrity of educational institutions and programs. Amidst the ongoing extension and diversification of higher education, the necessity for objective external evaluation has become paramount. Consequently, a systematic review of the literature on accreditation processes has become essential for revealing the evolution of the concept in higher education and for spotting continual challenges and areas requiring development. This study, therefore, provides a thorough analysis of the scholarly landscape by systematically examining postgraduate theses and dissertations focused on accreditation in education. Employing a qualitative, descriptive research design, the study utilizes document analysis as its primary data collection tool. The research corpus comprises 50 postgraduate studies on educational accreditation, conducted between 1994 and 2024 and sourced from the publicly accessible National Thesis Centre. The identification and selection of these studies were conducted in adherence to the Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) guidelines. The analysis depicts a descriptive synthesis of the designated works, detailing their distribution across universities, institutes, and departments, and categorizing them by research method, model, data collection instruments, and sampling strategies. Finally, the study identifies and discusses significant trends within this body of research and offers recommendations for future scholarly investigation.

Anahtar Kelimeler

• Accreditation
• Quality assurance
• Higher education
• Education
• Systematic review.

Kaynakça

1. Açık, K. (2020). Regeneration, transformations and accreditation in art education [Unpublished Master Thesis]. İstanbul Aydın University.
2. Aktan C.C., Gencel, U. (2010). Yükseköğretimde akreditasyon. Or ganizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(2), 137-155.
3. Ashish, Singh, V. (2025). The Role of Accreditation in Shaping Academic Standards: A Review. Universal Research Reports, 12(2), 99–107. https://doi.org/10.36676/urr.v12.i2.1520
4. Aydemir, Z., Paksoy, H.M. (2024). Yükseköğretim kurumlarında toplam kalite yönetimi (TKY) üzerine değerlendirme. İçinde: A. Arslan (Ed.). Yönetim ve Organizasyonda Güncel Konular. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub572.
5. Aydınalp, D. (2011). Quality assurance and accreditation process regarding higher education programs in Germany, Denmark, United Kingdom, Australia, United States of America and Tur key [Unpublished Master Thesis]. Ankara University.
6. Bakioğlu, A., Baltacı, R. (2010). Akreditasyon: Eğitimde Kalite. No bel Yayıncılık.
7. Bologna Declaration. (1999). The Bologna Declaration of 19 June 1999: Joint declaration of the European ministers of educa t ion. https://www.eurashe.eu/library/bologna_1999_bolo gna-declaration-pdf/
8. Bora, M. (2000). Determination of deficiencies in plastic arts ed ucation programs implemented in educational failures and a program suggestion, [Unpublished PhD Dissertation]. Dokuz Eylül University.

9. Buyuran, Y. (2019). Standardization of teacher education and state of readiness the faculties of education for accreditation process, [Unpublished Master Thesis]. Kırşehir Ahi Evran Uni versity.
10. Çabuk, S.N. (2010). Quality management and accreditation in landscape architecture education: A model proposal for Tur key [Unpublished PhD Dissertation]. Ankara University.
11. Çakırlar, S. (2023). A qualitative analysis of Pearson-Assured ac creditation processes in schools of foreign languages in Türki ye. [Unpublished Master Thesis]. Pamukkale University.
12. Çakmak, Ç. (2020). The accreditation processes in higher educa t ion institution and programs in America, Australia, England, Japan and Turkey [Unpublished Master Thesis]. Çanakkale On sekiz Mart University.
13. Dede, O. (2024). Student and academic staff views on quality and accreditation in teacher education programs [Unpublished PhD Dissertation]. Ankara University.
14. Doğruyol Aladak, K.B. (2024). Perspective of academics on global ization and transnational actors in higher education. [Unpub lished PhD Dissertation]. Marmara University.
15. Duarte, N., Vardasca, R. (2023). Literature review of accreditation systems in higher education. Education Sciences, 13, (6), 582. https://doi.org/10.3390/educsci13060582
16. Duman, S.N. (2021). Akreditasyon alanında yapılan lisansüstü te zlerin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi (TEBD), 19(1), 54–74.
17. Ekinci, C.E. (2009). Avrupa Birliği ve Bologna Süreci Bağlamında Yükseköğretimde Kalite Güvencesi. Nobel Akademik Yayıncılık.
18. Emmanuelle, G. (2023). Reviews of literature on accreditation and quality assurance. International Journal of Reviews, 1(1), 1-57.
19. ENQA. (2025). European Association for Quality Assurance in Higher Education. https://www.enqa.eu/about-enqa/
20. Erdoğan, A., Bulut Şahin, B. (2022). Bologna sürecinin Türkiye’de yükseköğretimin uluslararasılaşmasına etkileri. In A. Erdoğan,
21. M. Kurtoğlu, & M. Durman (Eds.), 20. Yılında Bologna Süreci, Avrupa Yükseköğretim Alanı ve Türkiye (ss. 117–141). Beykoz Üniversitesi Yayınları.
22. Grossman, G.M., Sands, M.K., Brittingham, B., (2010). ‘Teacher education accreditation in Turkey: the creation of a culture of quality’, International Journal of Educational Development, 30(1), 102–09.
23. Kalaçay, B. (2019). An analysis of the effects of accreditation on the quality of English preparatory schools of foundation uni versities in İstanbul [Unpublished Master Thesis]. Maltepe University.
24. Kandaz Gelen, N. (2015). CIPP evaluation model of sport manage ment education program and efficiency in terms of sport man agement accreditation commission standards [Unpublished PhD Dissertation]. Abant İzzet Baysal University.
25. Karakuş, O.Z. (2020). The assessment of medical professional edu cation programs and practices according to “Joint Commission International Academic Medical Centre Hospitals Standards - Fifth Edition” in the framework of academic cooperation: An example of Dokuz Eylül University Hospital [Unpublished Mas ter Thesis]. Dokuz Eylül University.
26. Kayyali, M. (2023). An overview of quality assurance in higher ed ucation: Concepts and frameworks. International Journal of Management, Sciences, Innovation, and Technology (IJMSIT), 4(2), 1-4.
27. Kehm, B.M. (2010). The European Higher Education Area: Perspec t ives on a Moving Target. Sense Publishers.
28. Koral Gümüşoğlu, E. (2022). Accreditation in distance teaching institutions in the European higher education area: A mixed method study [Unpublished PhD Dissertation]. Anadolu Uni versity.
29. Kurdoğlu, C. (2022). Student and academic staff views on quali ty and accreditation in teacher education programs [Unpub lished Master Thesis]. Ankara University.
30. Mar, T. (2022). Opinions of the faculty of education faculty staff working in the accreditation process: a foundation universi ty example [Unpublished Master Thesis]. İstanbul Sabahattin Zaim University.
31. Martin, M., Stella, A. (2007). External quality assurance in high er education: Making choices. Fundamentals of Educational Planning, No. 85. UNESCO International Institute for Educa t ional Planning.
32. OECD. (2025). Introduction: Building a Robust Quality Assurance System for Adult Education and Training: Quality Matters. Organisation for Economic Co-operation and Development. https://www.oecd.org/en/publications/quality-matters_ f44a185b-en.html.
33. Özakça, V.S. (2007). Quality development in higher education: A self-evaluation model proposal for the faculty of economics and administrative sciences [Unpublished Master Thesis]. Ga ziantep University.
34. Özdemir, S. (2011). Yükseköğretimde Kalite Güvencesi ve Akredi tasyon. Pegem Akademi.
35. Özer, M., Gür, B.S., Küçükcan, T. (2010). Yükseköğretimde kalite güvencesi: Türkiye için stratejik tercihler [Quality assurance in higher education: Strategic choices for Turkey]. Yükseköğre t im ve Bilim Dergisi, 1(2), 59–65.
36. Özsavaş, N. (2011). Interior architecture/design education in Turkey: Education process, different educational programs and evaluation of programs according to international inte rior architecture/design criteria [Unpublished Master Thesis]. Anadolu University.
37. Page, M.J., McKenzie, J.E., Bossuyt, P.M., Boutron, I., Hoffmann, T.C., Mulrow, C.D., et al. (2021). The PRISMA 2020 statement: An Updated Guideline for Reporting Systematic Reviews. BMJ, 372, n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71.
38. Romanowski, M.H. (2022). The idolatry of accreditation in high er education: Enhancing our understanding. Quality in Higher Education, 28(2), 153–167. https://doi.org/10.1080/1353832 2.2021.1948460
39. Sakarya, M.C., Sezgin, İ.V., Soysal, R., Sipahi Mencet, D., Acar, Z. (2025). Yükseköğretim kurumlarının kalite organizasyonları üzerine bir araştırma: Türkiye örneği. Yükseköğretim Dergisi, 15(Özel Sayı), 165–179.
40. Sarkis-Onofre, R., Catalá-López, F., Aromataris, E. et al. (2021). How to properly use the PRISMA Statement. Systematic Re views, 10(117), 1-3. https://doi.org/10.1186/s13643-021 01671-z
41. Sipahi Mencet, D. (2019). A qualitative research on quality, quality assurance and sustainable quality in higher education [Unpub lished Master Thesis]. Akdeniz University..
42. Sönmez, V., Alacapınar, F.G. (2021). Örneklendirilmiş Bilimsel Araştırma Yöntemleri (7. Baskı. Anı Yayıncılık.
43. Şahin, M., Tepençelik, F. (2015). Kariyer geliştirmede yükseköğre t imin rolü ve işveren algıları: Bir alan araştırması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi [Journal of Research in Educa t ion and Teaching], 4(1), (46-55).
44. Ülker, N. (2023). Maintaining quality of higher education during difficult times: Accreditation compliance in foreign language education, Cogent Education, 10(1), 1-21. https://doi.org/10. 1080/2331186X.2023.2167320,
45. Vukasovic, M. (2015). Reconstructing Higher Education in Europe: The Role of Ideas in Policy Change. Springer.
46. Yedikuvvet, M. (2021). Parameters of accreditation in art edu cation in Turkey [Unpublished Master Thesis]. İstanbul Aydın University.
47. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (9. baskı). Seçkin Yayıncılık.
48. YÖK (2024). Lisansüstü Eğitim-Öğretim Programı Açılması ve Yürütülmesine Dair İlkeler. https://egitim.yok.gov.tr/docu mentFiles/1759307790282.lisansustu-program-acilmasi-ilkel er.pdf.
49. YÖKAK (Yükseköğretim Kalite Kurulu Başkanlığı). (2021). Yük seköğretim Kurumları 2020 Yılı Uzaktan/Karma Eğitim Faa liyetleri Kalite Güvencesi Durum Raporu. https://old.yokak. gov.tr/yuksekogretim-kurumlari-2020-yili-uzaktankarma-egit im-faaliyetleri-kalite-guvencesi-durum-raporu-ya-192.
50. YÖKAK (Yükseköğretim Kalite Kurulu). (2025a). Tescil süresi devam eden akreditasyon kuruluşları. https://www.yokak.gov.tr/tes cil-suresi-devam-eden-akreditasyon-kuruluslari/
51. YÖKAK (Yükseköğretim Kalite Kurulu). (2025b). Tanınan Uluslar arası Akreditasyon Kuruluşları. https://www.yokak.gov.tr/ taninan-uluslararasi-akreditasyon-kuruluslari/
52. Yöntem, E. (2023). Quality assurance within the changing edu cational policies in higher education: An analysis on England, Korea and Türkiye [Unpublished PhD Dissertation]. Kırıkkale University.
53. Yöntem, E., Mazman, İ. (2023). Uluslararası bakış ile yükseköğre t imde kalite güvencesinin gelişimi. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(1), 37–49