TERCEME-İ ŞERHU’L-‘UYÛN FÎ ŞERH-İ RİSÂLE-İ İBN ZEYDÛN
Öz
Hezliyat türü Dünya edebiyatının yanı sıra Doğu edebiyatında ve İslam âleminde tarihî süreç içinde önemli bir tür olarak karşımıza çıkmaktadır. Hezliyyât kelimesi şaka, mizâh manasında Arapça hezl kökünden türemiştir. Hezliyyât ciddi mevzuların mizahî bir üslûpla ele alındığı bir türdür. Arap, Fars ve Türk edebiyatında bu türde kaleme alınmış birçok eser vardır. Bu eserlerin ortaya konması hem türün gelişimini tespit etmek hem de düşünce ve estetik etkilenmeler açısından önemlidir. Bu eserlerden biri de İbn Zeydûn’un er-Risâletü’l-Hezliyye risâlesidir. İbn Zeydûn, er-Risâletü’l-Hezliyye risâlesini Vezir Âmir b. İbn Abdûs’a hitaben sevgilisi Vellâde’nin ağzından alaycı bir dille kaleme almıştır.
Memlükler döneminin önemli âlim ve ediplerinden olan İbn Nübâte el-Mısrî, Endülüs edebiyatına küçük yaşlarda ilgi duymaya başlamış ve Endülüs edebiyatıyla ilgili ürünler ortaya koymuştur. Şerhu’l-‘uyûn isimli eserinde İbn Nübâte, Endülüslü şair İbn Zeydûn’un yazdığı hezliyyât türü risâleyi şerh etmiştir.
Karahalil-zâde diye anılan Mehmed Said Efendi, İbn Zeydûn’un risâlesini İbn Nübâte el-Mısrî’nin yaptığı şerhin tercümesi olan Terceme-i Şerhu’l-‘Uyûn Fî Şerh-i Risâle-i İbn Zeydûn’u Türkçeye tercüme etmiştir. Bu çalışmada Terceme-i Şerhu’l-‘Uyûn Fî Şerh-i Risâle-i İbn Zeydûn adlı eserin tanıtımı yapılmış, eser, tür muhteva ve dil açısından incelenmiştir. Eserde Klâsik Türk edebiyatındaki şerh geleneği ve hezlden bahsedildikten sonra sonra İbn Zeydûn’un, İbn Nübâte’nin ve Mehmed Said Efendi’nin hayatına yer verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdü’l-azim, Ali. İbn Zeydûn. Kahire: Dâru’l-ma‘ârif, 1953.
- Altun,İrem Işıl. Klasik Türk Şiirindeki Tehzile Türev İlişkileri Üzerinden Metinlerarası Bir Yaklaşım Ankara:.Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
- Akçay, Halil. Endülüslü Edip ve Şair İbn Zeydûn ve Divanı. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2016.
- Aksoyak, İsmail. Hakkı. “Metin şerhi”. Eski Türk Edebiyatı El Kitabı. Haz. Mustafa İsen vd. Ankara: Grafiker Yayınları.
- Batislam, Hanife Dilek. “Divan Edebiyatında Latife ve Hezl”. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/ 22 (2013), 229-242.
- Bilgin, Azmi. “Eski Türk Edebiyatında Şerh”. 1. Kayseri ve Yöresi Kültür Sanat ve Edebiyat Bilgi Şöleni Bildiriler, Kayseri (12-13 Nisan 2001).
- Ceylan, Ömür. “Şerh”. DİA, 38/ 565-568. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
- De Vaux, C.D. “Şerh”. İslam Ansiklopedisi, 11/429. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1979.
- Durmuş, İsmail. “Hezl”. DİA.17/304-305. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998.
- Doğan, Muhammed Nur “Metin Şerhi Bakımından Klâsik Türk Edebiyatı Kaynaklarına Toplu Bir Bakış”. I. Eski Türk Edebiyatı Kollogyumu, Ankara, (17-18 Ocak 1992).