ESKİ UYGURCA SİTĀTAPATRĀDHĀRAṆĪ’DE HASTALIK ADLARINA DAİR SÖZ VARLIĞI
Öz
Sitātapatrādhāraṇī, 14. yüzyıldaki Budist Uygur Edebiyatının önemli büyü metinlerinden biridir. Başta Eski Uygur Türkçesi olmak üzere, Sanskritçe, Tibetçe ve Moğolca gibi dillerde nüshaları bulunan Sitātapatrādhāraṇī, bünyesinde hastalıklar, korkular ve doğal afetler gibi yerel inanç unsurlarını da barındırmaktadır. Eldeki çalışma, bu yönüyle Tibet Budizmi etkisindeki Uygurlar ve Moğollar açısından popüler bir metin olan Sitātapatrādhāraṇī temelinde hastalık adlarına dayalı söz varlığını ele almaktadır. Sitātapatrādhāraṇī tanıklığında, metinde üç ana hastalık türüne dayalı başlıklar oluşturulmuş, ilgili kavram alanı içerisinde yer alan hastalık adları alt başlıklara alınmıştır. Çalışmada tespit edilen hastalık adının öncelikle sahip olduğu anlama yer verilmiş ve Sitātapatrādhāraṇī metnindeki hastalık adının tanıklandığı satırla birlikte Türkiye Türkçesine de aktarımı yapılmıştır. İlgili hastalık adını oluşturan sözcükler, çeşitli sözlükler yardımıyla dilsel açıdan yorumlanmış, ilgili hastalık adının tarihî Türk dillerine dayalı tıp metinleri vasıtasıyla sahip olduğu görünüm ortaya konarak karşılaştırmalı bir inceleme hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Batmaz, Macidegül. Eski Uygur Türkçesinde Tıp Terimleri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2013.
- Caferoğlu, Ahmet. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2015.
- Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary Of Pre-Thirteenth-Century Turkish. The Clarendon Press, 1972.
- Doerfer, Gerhard. Türkische Und Mongolische Elemente İm Neupersischen, I-IV. Wiesbaden, 1963- 1975.
- Ercilasun, Ahmet Bican - Akkoyunlu, Ziyat. Dîvânü Lügâti’t Türk. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2014.
- Erdal, Mercal. Old Turkic Word Formation, A Functional Approach To The Lexicon. Wiesbaden, 1991.
- Eren, Hasan. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Kişisel Yayınlar, 1999.
- Hacıeminoğlu, Necmettin. Karahanlı Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu, 2008.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Ekim 2023
Gönderilme Tarihi
4 Ağustos 2023
Kabul Tarihi
12 Ağustos 2023
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2023 Sayı: 19